ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΑ
ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Όσα δεν γνωρίζατε
για την περίοδο από
τους Βαλκανικούς Πολέμους
έως την Εθνική Αντίσταση

Φωτογραφία από τη Μικρασιατική εκστρατεία:
Ιερέας αναπέμπει ευχές για τη νίκη ανεβασμένος σε δυο κάσες πυρομαχικών,
ενώ γύρω του οι καλλίφωνοι στρατιώτες έχουν συμπήξει πρόχειρη χορωδία.




Η νεότερη ελληνική ιστορία, όπως παρουσιάζεται συνήθως από τους ιστορικούς, δίνει έμφαση σε πολέμους, πολιτικούς
IMAGE DESCRIPTIONκαι κοινωνικούς ανταγωνισμούς, καθώς και σε μεγάλα κατορθώματα σπουδαίων ανδρών.

Φαίνεται ότι δεν υπάρχει αρκετός χώρος για τα μικρά και τα ασήμαντα, τα καθημερινά προβλήματα των απλών ανθρώπων, τον τρόπο που ζούσαν, που σκέπτονταν, τον αγώνα τους για επιβίωση. Αλλά και πολλές «ασήμαντες» πράξεις των μεγάλων ανδρών παραλείπονται, δημιουργώντας έτσι μονοδιάστατη εικόνα για το χαρακτήρα, τη δράση και το ήθος τους.

Όμως, πολλά από τα «παραλειπόμενα» της Ιστορίας είναι το ίδιο, αν όχι περισσότερο, ενδιαφέροντα από όσα οι ιστορικοί επιλέγουν να διηγηθούν. Είναι αυτά που συνήθως ονομάζονται ιστορικά «ανέκδοτα», τα οποία όμως μπορεί να μας μεταφέρουν πιο άμεσα την ατμόσφαιρα της εποχής και να μας κάνουν να νιώσουμε με ένα διαφορετικό τρόπο το κλίμα της.


Τα κείμενα που πραγματεύονται την ιστορία της Ελλάδας κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, βρίθουν από «ασήμαντες» λεπτομέρειες. Πολλές από αυτές έχουν ενδιαφέρον ιστορικό, γιατί φωτίζουν τα ιστορικά γεγονότα, άλλες πάλι μας ξαφνιάζουν για την παραδοξότητά τους, κάποιες ανατρέπουν την «επίσημη» άποψη για μεγάλες προσωπικότητες, άλλες απλώς προκαλούν θυμηδία.

Εστιάζοντας σε τέτοιου είδους λεπτομέρειες, οι συγγραφείς του βιβλίου «Όσα δεν γνωρίζατε για την περίοδο από τους βαλκανικούς πολέμους έως την εθνική αντίσταση» (έκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα, 2019) προσεγγίζουν την Ιστορία μέσα από ένα διαφορετικό κάτοπτρο, που προβάλλει το άγνωστο, το περίεργο, το «ασήμαντο», που πολλές φορές είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Ίσως αυτός να είναι ο μοναδικός τρόπος να μάθουμε κάποιες «αλήθειες» που εκούσια ή ακούσια η ιστορική έρευνα αντιπαρέρχεται ή αποσιωπά.

Στο βιβλίο αυτό περιλαμβάνονται «ανέκδοτα» που συνοδεύονται από τις ανάλογες παραπομπές στις πηγές.
Έτσι, ο αναγνώστης μπορεί να ανατρέχει στο κατάλληλο κείμενο για εκτενέστερη πληροφόρηση.

Παραθέτουμε μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα:


Τουρκικό Κούγκι

Στη συνοριακή γραμμή Θεσσαλίας-Μακεδονίας, ο πιο οχυρός τουρκικός σταθμός βρισκόταν στο Λοσφάκι, έναν λόφο 740 μέτρων. Τον σταθμό αυτόν υπερασπίζονταν μόνο 15 τούρκοι ιππείς, χωρίς τα άλογά τους, υπό τις διαταγές ενός αξιωματικού.

Από το πρωί της 5ης ως το απόγευμα της 6ης Οκτωβρίου 1912 πολεμούσαν ασταμάτητα και απέκρουαν όλες τις επιθέσεις του πολυαριθμότερου ελληνικού στρατού. Όταν είχε χαθεί κάθε ελπίδα, αρνήθηκαν να παραδοθούν. Κλείστηκαν όλοι στο σταθμό και, βάζοντας φωτιά στη δυναμίτιδα που είχαν αποθηκεύσει εκεί, ανατινάχτηκαν και πέθαναν ηρωικά.


Ο δυνητικός αόριστος

Στις 26 Οκτωβρίου 1915 κι ενώ τα σερβικά και τα αγγλογαλλικά στρατεύματα, ηττημένα από τους γερμανοαυστριακούς και βούλγαρους, υποχωρούσαν προς τη Γευγελή, ο αυστριακός πρεσβευτής απαίτησε από τον πρωθυπουργό Στ. Σκουλούδη να αφοπλίσει και να αιχμαλωτίσει όσους από τους υποχωρούντες θα εισέρχονταν στο ελληνικό έδαφος, επικαλούμενος τη Σύμβαση της Χάγης. Ο Σκουλούδης το υποσχέθηκε, ανατρέποντας την πολιτική του προκατόχου του Α. Ζαΐμη και τις διαβεβαιώσεις του προς την Αντάντ περί ευμενούς ουδετερότητας της Ελλάδας έναντι των αγγλογάλλων.

Την άλλη μέρα, ο γάλλος πρεσβευτής Γκιγιομέν επισκέφθηκε τον πρωθυπουργό και του έθεσε το εξής ερώτημα:

IMAGE DESCRIPTION― Είναι αλήθεια ότι θα αφοπλίσετε και θα αιχμαλωτίσετε τα σερβικά στρατεύματα, αν εισέλθουν στο ελληνικό έδαφος;

― Βεβαίως. Θα εφαρμόσουμε τη Σύμβαση της Χάγης.

― Αλλά οι σέρβοι είναι σύμμαχοί σας.

― Δεν θα μιλήσουμε τώρα για το ζήτημα αυτό. Η Ελλάς είναι ουδέτερη.

― Κι αν εισέλθουν στο έδαφός σας γαλλικά στρατεύματα, τι θα κάνετε;

― Θα αναγκαστούμε να εφαρμόσουμε τη Σύμβαση της Χάγης.


Ο Γκιγιομέν αποχώρησε οργισμένος, ενώ ο Σκουλούδης, καταλαβαίνοντας την γκάφα του, αναζήτησε τρόπους εκτόνωσης της κατάστασης. Τηλεφώνησε, λοιπόν, στο γενικό διευθυντή του Υπουργείου των Εξωτερικών Ν. Πολίτη και ζήτησε τη συμβουλή του. Εκείνος του συνέστησε να αλλάξει τη διατύπωση της απάντησής του και να αντικαταστήσει τη φράση «θα αναγκαστούμε να εφαρμόσουμε» με τη φράση «θα μπορούσαμε να εφαρμόσουμε». Η πρόταση εγκρίθηκε και εστάλη σχετικό τηλεγράφημα στη γαλλική κυβέρνηση.

Από τότε, οι πρεσβευτές των κρατών της Αντάντ αποκαλούσαν δηκτικά τον Σκουλούδη ο «δυνητικός αόριστος»!



Θύμα της καθαρεύουσας

Στη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας, σε κάποιο λόχο πυροβολικού, ο ανθυπασπιστής ρώτησε τον φαντάρο:

― Λείπει τίποτε;.

― Ναι, ένας «φυσαλιδωτός χωροβάτης», όπως μου 'πε ο κυρ λοχίας.

― Να στείλετε να τον ζητήσετε.

Ο φαντάρος πήγε να εκτελέσει τη διαταγή μουρμουρίζοντας: «Τι διάβολο είναι αυτός ο φυσαλιδωτός χωροβάτης;». Παρ΄ όλα αυτά, έστειλε στο Κέντρο μια άμαξα με τρεις φαντάρους να παραλάβουν το χωροβάτη.

Το βράδυ ο ανθυπασπιστής κάλεσε τον φαντάρο:

― Μωρέ, κοτζάμ άμαξα έστειλες για να παραλάβει το φυσαλιδωτό χωροβάτη, που ζυγίζει 50 γραμμάρια; Άι να μου χαθείς.

― Κυρ λοχία, δείξε μου το φυσαλιδωτό χωροβάτη που 'φεραν.

― Έντος.

― Μωρέ, αλαμπουρνέζικα μιλάνε! Δεν τον λέγανε αλφάδι να καταλάβω!



Καρτ ποστάλ της εποχής, που εικονίζει τον αρχιστράτηγο Λ. Παρασκευόπουλο, επικεφαλής των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων κατοχής στη Σμύρνη.


Κόπηκε η «γραμμή»

Τον Μάρτιο του 1921, μετά τη μάχη του Αφιόν Καραχισάρ, οι στρατηγοί Ν. Τρικούπης και Κ. Διγενής παραδόθηκαν. Οι τούρκοι τους οδήγησαν στη σκηνή του Κεμάλ, που σηκώθηκε, τους χαιρέτησε και τους είπε: «Καθίστε, παρακαλώ, θα είστε κουρασμένοι».

Έπειτα στράφηκε στον Τρικούπη και συνέχισε, προφανώς για να τον παρηγορήσει:

― Ο πόλεμος είναι τυχερό παιχνίδι. Το άριστο είναι κάποτε το χειρότερο. Κάνατε το καλύτερο ως στρατιώτης και ως έντιμος άνθρωπος.

― Δεν ξέρω αν έκανα καλά που παραδόθηκα και δεν αυτοκτόνησα.

― Αυτό είναι κάτι που σας αφορά προσωπικά. Αλλά ποιος ακριβώς είστε;

― Είμαι ο διοικητής του Α΄ Σώματος Στρατού.

IMAGE DESCRIPTION― Λάθος. Είστε ο αρχιστράτηγος της μικρασιατικής στρατιάς.


Ο Τρικούπης έμεινε έκπληκτος, αλλά ο Κεμάλ είχε δίκιο. Η κυβέρνηση τον είχε διορίσει αρχιστράτηγο,
αλλά ο διορισμός του μεταδόθηκε με τον ασύρματο, με ένα μήνυμα που είχε πάρει ήδη ο Κεμάλ.



Εγώ Χριστό κι εσύ Αλλάχ

Το 1921, μετά την προέλασή τους στο εσωτερικό της Τουρκίας, τα ελληνικά στρατεύματα είχαν καθηλωθεί για πολλούς μήνες στις όχθες του ποταμού Σαγγάριου. Τα προβλήματα ανεφοδιασμού πλήθαιναν, με άμεση συνέπεια την άθλια διατροφή, αφού τα τρόφιμα που έφταναν στο μέτωπο ήταν συνηθως χαλασμένα.

Ωστόσο, οι έλληνες είχαν καθημερινές επαφές με τους τούρκους στρατιώτες, που δεν υπέφεραν λιγότερο. Έπλεναν τα ρούχα τους στα ίδια νερά του ποταμού και αντάλλασσαν ειδήσεις και ό,τι άλλο είχαν διαθέσιμο. Οι έλληνες έδιναν στους τούρκους τσιγάρα, που τα είχαν σε αφθονία, και οι τούρκοι έδιναν στους έλληνες τρόφιμα. (Ανάλογες σκηνές είχαν διαδραματισθεί και κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Τριπολιτσάς. Διαβάστε στην «Ελεύθερη Έρευνα»: Από την Τριπολιτσά στην... Τρόικα, κεφ. Κουβεντούλες και τσιμπούκια με τους πολιορκημένους).


Όμως, δεν πέρασε πολύς καιρός και οι σχέσεις «καλής γειτονίας» μετατράπηκαν σε ανελέητη σφαγή.



Ως πρόβατα επί σφαγήν

Σε μια στιγμή που διαφαινόταν ότι ήταν πλέον θέμα χρόνου η κατάρρευση του μετώπου και η Μικρασιατική Καταστροφή, η φιλοβασιλική κυβέρνηση ψήφισε νόμο με τον οποίο έκλεινε προληπτικά στους αναμενόμενους πρόσφυγες την καταφυγή στην Ελλάδα.

Με το νόμο αυτό:

• Απαγορευόταν η αποβίβαση σε ελληνικά λιμάνια ομάδων που έρχονταν από τη Μικρά Ασία, αν δεν είχαν στην κατοχή τους ταξιδιωτικά έγγραφα θεωρημένα από τις ελληνικές αρχές.

• Προβλέπονταν η φυλάκιση των πλοιοκτητών, των πλοιάρχων και των ναυτιλιακών πρακτόρων που θα δέχονταν ή θα διευκόλυναν τη μεταφορά ανθρώπων στην Ελλάδα και η καταβολή υψηλών προστίμων για κάθε άτομο που θα μετέφεραν.

Έτσι, η ελληνική κυβέρνηση άφηνε τους πρόσφυγες ανυπεράσπιστους στη μανία των τούρκων. (Εθνικό Τυπογραφείο, ΦΕΚ 119, 20.7.1922).


Η Δίκη των Έξι

Μετά την κατάρρευση του μετώπου και τον ξεριζωμό των ρωμιών της Μικράς Ασίας, επαναστάτησαν τμήματα του στρατού, με τους συνταγματάρχες Ν. Πλαστήρα, Σ. Γονατά και τον αντιπλοίαρχο Δ. Φωκά. Οι επαναστάτες επιβιβάστηκαν σε πλοία του στόλου κι έπλευσαν το Σεπτέμβριο του 1922 στο Λαύριο. Με προκηρύξεις που έριξαν στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις, ζητούσαν να παραιτηθεί ο βασιλιάς, να διαλυθεί η Βουλή, να σχηματιστεί νέα φιλοανταντική κυβέρνηση και να προκηρυχθούν εκλογές.

Τα αιτήματά τους έγιναν δεκτά. Πρώτο τους μέλημα ήταν να φροντίσουν με κάθε τρόπο την αναδιοργάνωση του στρατού στην περιοχή τον Έβρου. Το δύσκολο αυτό έργο ανέλαβε με επιτυχία ο στρατηγός Θεόδωρος Πάγκαλος, ο οποίος σχημάτισε τη Στρατιά του Έβρου. Παράλληλα, παρακάλεσαν τον Ελευθέριο Βενιζέλο να αναλάβει την ευθύνη της διπλωματικής εκπροσώπησης της χώρας στο εξωτερικό. Αυτός δέχτηκε πρόθυμα το κάλεσμα της πατρίδας κι έσπευσε στη Λοζάνη.

Ωστόσο, η κατάσταση σε όλη την επικράτεια και ιδίως στην Αθήνα ήταν εκρηκτική. Χιλιάδες πικραμένοι πρόσφυγες προσπαθούσαν να επιβιώσουν κάτω από άθλιες συνθήκες, ενώ επίσης χιλιάδες αγανακτισμένοι στρατιώτες αναζητούσαν τους υπεύθυνους της οδυνηρής ήττας τους.

Επειδή η κατάσταση εγκυμονούσε κινδύνους, οι επαναστάτες παρέπεμψαν στο στρατοδικείο ως υπεύθυνους της καταστροφής οκτώ από τους άμεσα εμπλεκόμενους πολιτικούς και στρατιωτικούς. Αυτοί ήταν οι Δ. Γούναρης, Ν. Στράτος, Π. Πρωτοπαπαδάκης, Γ. Μπαλτατζής, Ν. Θεοτόκης, Ι. Χατζηανέστης, Μ. Γούδας και Ε. Στρατηγός.


Το σημείο εκτέλεσης των έξι στο σημερινό δήμο Παπάγου.


Η απόφαση του δικαστηρίου εκδόθηκε στις 15 Νοεμβρίου 1922 και, σύμφωνα με αυτήν, οι έξι πρώτοι καταδικάζονταν σε θάνατο. Λίγες ώρες μετά, οι έξι κατάδικοι εκτελέστηκαν στου Γουδή, παρά τις ποικίλες διπλωματικές πιέσεις και παρεμβάσεις. Το κατηγορητήριο ήταν εκτενές. Ξεκινούσε από το ότι έφεραν πίσω το βασιλιά με νόθο δημοψήφισμα (98%), παρά τη θέληση των Συμμάχων, ότι αδιαφόρησαν για την απόκτηση των Δωδεκανήσων, παρά τη συμφωνία Βενιζέλου-Τιτόνι, ότι επιχείρησαν την άσκοπη εκστρατεία της Άγκυρας, ότι ανέθεσαν την αρχηγία του στρατού στον ανεύθυνο βασιλιά.

Βασική κατηγορία βέβαια ήταν η εσχάτη προδοσία, μια και εξαιτίας τους χάθηκαν ελληνικά εδάφη.

Η κατηγορία αυτή ίσως δεν ευσταθεί απόλυτα, γιατί από τη μια πλευρά δεν αποδείχτηκε δόλος από μέρους τους, κι από την άλλη η Μ. Ασία δεν αποτελούσε ακόμη τμήμα του ελληνικού κράτους, αφού είχε δοθεί από τους Συμμάχους με τη Συνθήκη των Σεβρών μόνο για κατοχή και διοίκηση. Η Ανατ. Θράκη όμως, που χάθηκε και αυτή, ήταν διαφορετική περίπτωση.



Το τελευταίο τσιγάρο

Ο Δ. Γούναρης, επειδή ήταν άρρωστος, δεν μπόρεσε να παρευρεθεί στη Δίκη των Έξι. Την απολογία του την έστειλε και διαβάστηκε στο δικαστήριο. Όταν βγήκε η καταδικαστική απόφαση και ορίστηκε η άμεση εκτέλεση της θανατικής ποινής, βρισκόταν ακόμη στην κλινική. Οι στρατιώτες τον πήραν από εκεί και τον πήγαν στις φυλακές Αβέρωφ, όπου τον ξάπλωσαν σε ένα κρεβάτι. Πριν φύγει από την κλινική κάθισε κι έγραψε μια πρόχειρη διαθήκη.

Όταν είχαν πια έρθει τα αυτοκίνητα για να μεταφέρουν τους μελλοθάνατούς στον τόπο εκτέλεσης, ο Ν. Στράτος έβγαλε την ασημένια ταμπακιέρα του και του πρόσφερε τσιγάρο. Εκείνος φάνηκε διστακτικός και τελικά είπε: «Ας είναι, το παίρνω, αν και οι ιατροί μου απαγόρευσαν να καπνίζω αφότου αρρώστησα».


Ο τύπος πυροσβεστικού οχήματος που χρησιμοποιήθηκε για την κατάσβεση της πυρκαγιάς στη Σμύρνη.
Ο μεγάλος αριθμός σπιτιών στις συνοικίες που έμεναν οι ρωμιοί είχε ως αποτέλεσμα η πυρκαγιά να ξεφύγει από κάθε έλεγχο.


Οι... γιάπις της προσφυγιάς!

Το 1923 είχαν αρχίσει να δημιουργούνται οι πρώτοι προσφυγικοί συνοικισμοί. Με τα πρώτα δάνεια επιταχύνθηκε η στεγαστική αποκατάσταση, αλλά έγινε και αρκετή σπατάλη στη διαχείρισή τους.

Στην Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ) που είχε υπερκρατική δύναμη, δημιουργήθηκε για μερικά χρόνια μια υπαλληλική αριστοκρατία, οι υπάλληλοι του Εποικισμού, οι «εποικιστικοί», όπως τους έλεγαν ζηλόφθονα οι άλλοι, που με τους ηγεμονικούς μισθούς τους, την εμφάνισή τους και τα νιάτα τους ξεχώριζαν από μακριά. Φορούσαν παντελόνι τσάρλεστον (από τον ομώνυμο χορό της εποχής, πολύ φαρδύ), γραβάτα «μπαγιαντέρα» και πουκάμισο «Φαραώ» και ήταν πρωταγωνιστές στην κοσμική ζωή.



Τα... βόδια μου αργά

Το καλοκαίρι του 1924, ο αντιβασιλέας της Αβησσυνίας και μετέπειτα αυτοκράτορας Χαϊλέ Σελασιέ επισκέφθηκε την Αθήνα. Ο εξωτικός ηγεμόνας έκανε εξαιρετική εντύπωση στους αθηναίους, που έτρεχαν παντού να τον δουν και οι εφημερίδες αφιέρωναν για πολλές μέρες σχετικά άρθρα. Εκείνος, εντυπωσιασμένος από τις φιλικές εκδηλώσεις αλλά και επηρεασμένος βαθιά από την προσφυγική δυστυχία, έκανε ένα ηγεμονικό δώρο: 300 βόδια εκλεκτής ράτσας για τη γεωργική αποκατάσταση.

Όμως, το βαπόρι που ναυλώθηκε πήγαινε μόνο με δυο τρία μίλια την ώρα και, αφού φορτώθηκαν τα βόδια, οι αρμόδιοι που τα παρέλαβαν ανακάλυψαν ότι δεν είχαν τα διόδια που ζητούσε η εταιρεία του Σουέζ. Υπήρξαν κι ένα σωρό άλλα προβλήματα εξαιτίας της απειρίας και της γραφειοκρατίας των ελληνικών αρχών.

Έτσι, ούτε τα μισά βόδια δεν έφτασαν ζωντανά στην Ελλάδα.



Με ταχύτητα φωτός

Οι πρόσφυγες που κατέφυγαν στις Οινούσσες κατόρθωσαν με αγώνα να πάρουν ένα κομμάτι γης, μετά την απαλλοτρίωση ενός τμήματος του νησιού από την ελληνική κυβέρνηση. Για να αποκτήσουν τίτλους ιδιοκτησίας των κτημάτων που τους δόθηκαν προσωρινά, έπρεπε να πληρώσουν ένα τίμημα, για το οποίο δανείστηκαν από το κράτος.

Οι πρόσφυγες εξόφλησαν το χρέος τους αρκετά γρήγορα, αλλά περίμεναν για χρόνια την οριστική διανομή των κλήρων που τους είχαν υποσχεθεί από το 1930.

Η διαδικασία ξεκίνησε στη δεκαετία του 1980, όταν οι πιο πολλοί δικαιούχοι είχαν πια πεθάνει και οι κληρονόμοι των περισσότερων είχαν φύγει για τη Χίο, την Αθήνα ή την Αμερική. Τελικά, το 1986 εκδόθηκαν μόνο 123 τίτλοι κυριότητας. Τα περισσότερα παιδιά και τα εγγόνια των δικαιούχων περιμένουν ακόμη τη σειρά τους.



IMAGE DESCRIPTIONΠενία τέχνας κατεργάζεται

Το χειμώνα του 1945, το ωραίο φύλο στην πρωτεύουσα σοφίστηκε να χρησιμοποιήσει αγγλικά στρατιωτικά είδη και ειδικότερα κουβέρτες για το ντύσιμό του, τις οποίες μετέτρεπε σε κομψότατα παλτά, ταγέρ και φούστες. Στα βαφεία και τους οίκους ραπτικής, οι κουβέρτες είχαν την τιμητική τους, προορισμένες για βάψιμο, κόψιμο και ράψιμο. Έτσι, δεν επιβαρυνόταν το φτωχικό βαλάντιο των συζύγων ή των πατεράδων, αφού το ύφασμα της αγγλικής κουβέρτας, αν και πολύ ανώτερο από τα ντόπια υφάσματα, ήταν πολύ φτηνότερο από αυτά.

Άλλη πηγή, στην οποία κατέφυγαν οι γυναίκες για να εξασφαλίσουν φθηνά την κομψότητά τους, ήταν τα αλεξίπτωτα, που μεταβάλλονταν σε ωραιότατα εσώρουχα. Αλλά και οι μάλλινες κάλτσες ξηλώνονταν, το μαλλί τους βαφόταν και με το πλέξιμο κατασκευάζονταν πουλόβερ, φανέλες και γάντια. Ακόμα και τα πηλήκια χρησιμοποιούνταν και με μικρή τροποποίηση μεταβάλλονταν σε κομψούς μπερέδες.


Εις το πυρ το εξώτερον

Ο Ι. Μεταξάς, αμέσως μόλις ανέλαβε την εξουσία, εξαπέλυσε τα πιστά όργανά του σε βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες της Αθήνας και του Πειραιά, προκειμένου να περισυλλέξουν και να κάψουν όλα τα βιβλία που ήταν αντίθετα προς τη φασιστική ιδεολογία. Συγκεντρώθηκαν τότε πολλές χιλιάδες τόμοι και κάηκαν δημόσια στους στύλους του Ολυμπίου Διός και στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου. Δυο χρόνια αργότερα, με σχετική εγκύκλιο, απαγορεύτηκε η κυκλοφορία 445 βιβλίων. Δεν τη γλίτωσε ούτε ο Θουκυδίδης ούτε ο Σοφοκλής, αφού ο Επιτάφιος του πρώτου και η Αντιγόνη του δεύτερου κρίθηκαν «αντεθνικά».



IMAGE DESCRIPTIONΡόδα είναι και γυρίζει

Η μανία του νεαρού βασιλιά Αλέξανδρου για τα αυτοκίνητα και την ταχύτητα, του είχε στοιχίσει ακριβά. Η ριψοκίνδυνη οδήγησή του είχε ως αποτέλεσμα να τραυματιστεί πολλές φορές και να καταστρέψει τουλάχιστον δέκα αυτοκίνητα. Η πιο μεγάλη του «επιτυχία» ήταν όταν έπεσε από τη γέφυρα του Αμαρουσίου, όπου το αυτοκίνητο έγινε ένας σωρός από παλιοσίδερα, ενώ αυτός σώθηκε ως εκ θαύματος.

Σε κάποιο άλλο ατύχημά του, το καλοκαίρι του 1920 στο Παρίσι, το αυτοκίνητο, στο οποίο επέβαινε και κάποιος κόμης, συγκρούστηκε και ο ατυχής κόμης σκοτώθηκε, ενώ ο Αλέξανδρος βγήκε πάλι σώος.

Ωστόσο, είχε μεγάλη αυτοπεποίθηση για την οδηγητική του δεινότητα και συχνά έλεγε: «Μπορεί να πεθάνω από αγκάθι, ποτέ όμως από ρόδα».

Η τραγική αυτή πρόβλεψή του κατά κάποιο τρόπο επαληθεύτηκε, αφού ο Αλέξανδρος πέθανε από το αιχμηρό δόντι ενός πιθήκου.


«Αθάνατος» δια θανάτου

Όταν ο Καζαντζάκης, που ήταν υποψήφιος να καταλάβει έδρα στην Ακαδημία Αθηνών, έμαθε ότι η υποψηφιότητά του είχε απορριφθεί μόλις για τρεις ψήφους, είπε σε συνομιλητή του:

― Τι να γίνει. θα περιμένουμε μέχρι θανάτου.

― Μέχρι θανάτου
; απόρησε ο συνομιλητής του.

― Όχι, βέβαια, του δικού μου, αλλά μερικών ακαδημαϊκών
, διευκρίνισε ο Καζαντζάκης, αφού, ως γνωστόν, τα περισσότερα μέλη της Ακαδημίας έπαιρναν αυτό τον τίτλο σε πολύ προχωρημένη ηλικία.


Κολακείας βραβείον

Το Σεπτέμβριο του 1916, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος διόρισε πρωθυπουργό τον Σπυρίδωνα Λάμπρου, καθηγητή της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Αυτός μπορεί να ήταν καλός στην επιστήμη του, αλλά δεν είχε ιδέα από πολιτική. Τον διακατείχε άκρατος εθνικισμός και ως ηγετικό στέλεχος της Εθνικής Εταιρείας είχε συμβάλει στην οδυνηρή ήττα του 1897. Η επιλογή του για το πρωθυπουργικό αξίωμα, μέσα στις κρίσιμες στιγμές που περνούσε η χώρα, ήταν αναμφισβήτητα ατυχής.

Η προτίμηση στο πρόσωπό του οφειλόταν αποκλειστικά στη βασίλισσα Σοφία, την οποία σε κάθε ευκαιρία κολάκευε, αποκαλώντας τη με το βυζαντινό τίτλο «τρισαυγούστα».


Ύπνε που παίρνεις τα παιδιά

Το 1956 σε μια λογοτεχνική συντροφιά γινόταν συζήτηση για το βιβλίο του Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου «Τα εφτά κοιμισμένα παιδιά», που μόλις είχε εκδοθεί.

Κι ενώ όσοι δεν το είχαν διαβάσει ζητούσαν πληροφορίες γι΄ αυτό, μπήκε στη συζήτηση ο Στράτης Μυριβήλης λέγοντας:

― Δεν είναι εφτά τα κοιμισμένα παιδιά, είναι οχτώ.

― Λάθος κάνεις, εφτά είναι.

― Εφτά αυτά κι ένας εγώ που αποκοιμήθηκα διαβάζοντας, οχτώ!



Ήταν λίγα τα... ψωμιά του

Ο λαϊκός ζωγράφος Θεόφιλος ήταν το μεγαλύτερο από τα οκτώ παιδιά μιας φτωχής οικογένειας της Μυτιλήνης: Επειδή στο χωριό του τον θεωρούσαν «αγαθό» και τον πείραζαν, εγκαταστάθηκε στον Βόλο, όπου έζησε μέσα στη φτώχεια τριάντα χρόνια. Κι εκεί όμως, οι γυναίκες κυρίως, τον περιγελούσαν και τον φώναζαν τρελό ή αλαφροΐσκιωτο. Για να εξοικονομεί τα προς το ζην, ζωγράφιζε τοιχογραφίες σε καταστήματα και σπίτια για λίγες δραχμές.

Όταν το 1927 επέστρεψε απογοητευμένος στο νησί του, όλα άλλαξαν απότομα στη ζωή του. Ο Τεριάντ, ένας συντοπίτης του τεχνοκριτικός που ήταν διάσημος στη Γαλλία, ενθουσιάστηκε με το έργο του και τον χρηματοδότησε πλούσια, προκειμένου να το συνεχίσει.

Πάνω που η τύχη χαμογέλασε στο λαϊκό καλλιτέχνη, ήρθε ο θάνατος (1934). Όταν, επιτέλους, χόρτασε φαγητό, πέθανε από... τροφική δηλητηρίαση.


Lawrence Alma-Tadema: Σαπφώ και Αλκαίος (1881, Walters Art Museum, Βαλτιμόρη).


Μια άσχημη ρωμέικη αντιγραφή του πίνακα του Lawrence Alma-Tadema.
Θεόφιλου Χατζημιχαήλ: Η ποιήτρια της νήσου Λέσβου Σαπφώ και ο κιθαρωδός Αλκαίος (1932).


Κάθε αρχή και δύσκολη

Στις αρχές του 20ού αιώνα λίγες γυναίκες εργάζονταν έξω από το σπίτι, αφού τα βασικά καθήκοντα των γυναικών περιορίζονταν στις δουλειές του σπιτιού και την ανατροφή των παιδιών. Από τη δεκαετία του 1910 οι γυναίκες άρχισαν να εργάζονται, με πρώτες τις οικιακές βοηθούς, που ήταν συνήθως ανήλικα κορίτσια από την επαρχία και δούλευαν χωρίς ωράριο και με ελάχιστη αμοιβή. Η υποτίμηση, οι προσβολές, η ανισότητα στις αμοιβές και οι κακές συνθήκες εργασίας ήταν ο κανόνας στα πρώτα βήματα της γυναικείας μισθωτής εργασίας.

Το 1918 ο Εμμ. Ροίδης έγραφε: «Δύο είναι τα επαγγέλματα που αρμόζουν στις γυναίκες: το επάγγελμα της νοικοκυράς και το επάγγελμα της εταίρας».


Οι γυναίκες στο προσκήνιο

IMAGE DESCRIPTIONΣτη δεκαετία 1910-1920 ακούστηκε για πρώτη φορά η λέξη «νεωτερισμός». Στην πρώτη γραμμή των νεωτερισμών βρέθηκαν οι γυναίκες. Στο ένα άκρο οι κυρίες του «καλού κόσμου», που άρχισαν να χρησιμοποιούν λέξεις από τη γαλλική γλώσσα (ορεβουάρ, μαμζέλ, μερσί κ.λπ.), να ακολουθούν τη μόδα της εποχής με τα καπέλα που γαρνίρονταν με άνθη ή φτερά και να διαβάζουν τα περιοδικά μόδας, όπως και την Εφημερίδα των Κυριών.

Στο άλλο άκρο, οι γυναίκες του λαού, αφού έμαθαν να διαβάζουν, βγήκαν στην αγορά εργασίας. Έτσι εμφανίστηκαν οι πρώτες δακτυλογράφοι, οι πρώτες τηλεφωνήτριες, αλλά και οι πρώτες γυναίκες-λούστροι, που με το κασελάκι υπό μάλης βγήκαν στους δρόμους.

Για τις πρώτες εισπρακτόρισσες του τραμ ίσχυσαν κανόνες εμφάνισης και ηλικίας. Ήταν όλες μεσόκοπες κι ελάχιστα εμφανίσιμες, για ευνόητους λόγους...


Ήμουνα νιος και γέρασα

Το 1926, οι υπηρεσίες των Τ.Τ.Τ. (Ταχυδρομείο, Τηλέφωνο, Τηλέγραφος) παρουσιάζονταν ελλειμματικές, παρόλο που είχαν μειώσει το προσωπικό τους. Επιτροπή ειδικών κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η υπέρμετρη απώλεια εσόδων οφειλόταν στα υπηρεσιακά δωρεάν τηλεγραφήματα που στέλνονταν για υποτιθέμενες δημόσιες υπηρεσίες και έφτασαν το 1926 στα 2/5 του συνόλου των λέξεων που τηλεγραφήθηκαν.

Ένας γενικός διευθυντής έστειλε επίσημο τηλεγράφημα για να ευχηθεί σε έναν νομάρχη για τη γέννηση της κόρης του, ενώ ένας άλλος έστειλε τηλεγράφημα κόστους 1.111 δραχμών προς κάποια πρεσβεία σχετικά με την αποστολή μιας φωτογραφικής μηχανής Kodak.

Μόνο οι ανταποκριτές των εφημερίδων έστελναν λακωνικά τηλεγραφήματα, αλλά, βέβαια, αυτοί δεν υπηρετούσαν στο Δημόσιο.



Αλευρογενόσημο

Το 1930 αποκαλύφθηκε στη Θεσσαλονίκη ότι τα δισκία του κινίνου, που κυκλοφορούσαν για την αντιμετώπιση της ελονοσίας, δεν περιείχαν κινίνο αλλά... αλεύρι. Οι φαρμακευτικές εταιρείες που τα κατασκεύαζαν παρακρατούσαν το κινίνο και το εμπορεύονταν, αποκομίζοντας τεράστια κέρδη, σε βάρος της δημόσιας υγείας.

Η ποσότητα της δραστικής ουσίας που είχε υπεξαιρεθεί ανερχόταν, όπως φαίνεται από την παραπομπή σε δίκη του γενικού διευθυντή του Χημείου του Κράτους, σε επτά τόνους.

Ο κατηγορούμενος τελικά αθωώθηκε.



IMAGE DESCRIPTIONΤον έφαγε η βεντέτα

Ακόμα και στα χρόνια 1923-1929 ληστοκρατούνταν ορεινές περιοχές στον Όλυμπο, στα Πιέρια όρη, στα Χάσια και στην Ήπειρο. Ο πιο γνωστός απ΄ τους ληστές της περιόδου αυτής ήταν ο Φώτης Γιαγκούλας. Το διάστημα 1924-1925 ήταν το αποκορύφωμα της δράσης του. Τότε αιχμαλώτισε τον καθηγητή Φωτεινό, τον πολιτευτή Στάη και τον γιατρό Τζαμαλούκα, που είχαν πάει για κυνήγι στο «βασίλειό του», στην περιοχή της Κατερίνης.

Στη συνέχεια, σκότωσε τον ανθυπομοίραρχο Αποστόλου, απηνή διώκτη των ληστών, που είχαν θέσει το δίλημμα στο λήσταρχο: «Αν δεν ξεπαστρέψεις τον Αποστόλου, θα σε προδώσουμε».

Σε μια άλλη περίπτωση ο λήσταρχος απέφυγε το θανατικό, όταν αιχμαλώτισε τον κρητικό υπομοίραρχο Πετράκη με 3-4 χωροφύλακες, που, αφού τους αφόπλισε, τους άφησε ελεύθερους.

Ένας άλλος όμως Πετράκης, το πρωτοξάδερφος του παθόντος, που υπηρετούσε ως ταγματάρχης στην Έδεσσα, θέλησε να ξεπλύνει την ντροπή για τους Πετράκηδες και ζήτησε να πάει αποσπασματάρχης στον Όλυμπο. Εκεί, σε μια ομηρική συμπλοκή με τον Γιαγκούλα, ο ταγματάρχης τον εξόντωσε και βούιξε όλη η Ελλάδα για το κατόρθωμά του.


Να καώσι

Το 1917, με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση την οποία εισηγήθηκε και στήριξε ο Εκπαιδευτικός Όμιλος των Δελμούζου, Γληνού και Τριανταφυλλίδη, καθιερώθηκε η δημοτική γλώσσα στο δημοτικό σχολείο και εκδόθηκαν τα αναγνωστικά Τα Ψηλά βουνά και Το αλφαβητάρι με τον ήλιο.

Όμως το 1920, μετά την απώλεια των εκλογών από τον Βενιζέλο και την επάνοδο του Κωνσταντίνου, διορίστηκε μια επιτροπή, προκειμένου να εξετάσει και να αξιολογήσει τα νέα βιβλία, που είχαν κυκλοφορήσει μόλις πριν από έναν χρόνο. Το πόρισμα της επιτροπής πρότεινε για τα βιβλία αυτά «να εκβληθώσι πάραυτα εκ των σχολείων και να καώσι... ως έργα ψεύδους και κακοβούλου προθέσεως».


Για ψηφοθηρικούς λόγους

Ο Βενιζέλος, με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση στην τετραετία 1928-1932, είχε σκοπό να μειώσει τον αριθμό των μαθητών στα γυμνάσια που παρείχαν την παραδοσιακή κλασική παιδεία. Επηρεασμένος από τα αγγλικά πρότυπα, πίστευε ότι οι απόφοιτοι από τα σχολεία της μέσης εκπαίδευσης ήταν ανίκανοι για οποιοδήποτε παραγωγικό επάγγελμα και χρησιμοποιούσαν το απολυτήριο που έπαιρναν ως προσόν για να πάρουν μια θέση στο Δημόσιο. Προώθησε έτσι τις επαγγελματικές σχολές, που είχαν αντικείμενο τη γεωργία, τη βιοτεχνία, το εμπόριο, τη ναυτιλία κ.λπ..

Έτσι, ενώ στην αρχή της τετραετίας οι μαθητές των γυμνασίων ανέρχονταν σε 96.204, το 1932 είχαν μειωθεί σε 57.225. Αντίστοιχα, περιορίστηκε ο αριθμός των εισακτέων στα πανεπιστήμια, με σκοπό να δημιουργηθεί μια ελίτ επιστημόνων που θα προωθούσε την οικονομική και πνευματική ανάπτυξη της χώρας.

Όμως, το σχέδιο αυτό απέτυχε, από τη στιγμή που υπήρχε ο θεσμός των επιλαχόντων στις εξετάσεις για τα πανεπιστήμια. Με διάφορα νομοθετικά μέτρα, προφανώς για ψηφοθηρικούς λόγους, ο αριθμός των εισαγομένων αυξανόταν, οι επιλαχόντες μεταβάλλονταν σε επιτυχόντες, κι έτσι η παραγωγή διπλωματούχων ανεπιστημόνων συνεχίστηκε.




Το περιεχόμενο του βιβλίου έχει χωριστεί σε τέσσερις βασικές ενότητες:

• Τις πολεμικές επιχειρήσεις της περιόδου 1910-1945, καθώς και άλλα γεγονότα που συνδέονται με αυτές έμμεσα ή άμεσα (π.χ. ο Εθνικός Διχασμός, η Δίκη των Έξι κ.λπ.).

• Τα στρατιωτικά κινήματα-επαναστάσεις που έγιναν την ίδια περίοδο.

• Τη δράση των πρωταγωνιστών στις πολιτικές εξελίξεις της περιόδου, καθώς και άλλων προσωπικοτήτων της πολιτικής και κοινωνικής ζωής.

• Την καθημερινή ζωή.



ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


2 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 47168

    30 Μαρ 2019

    Αν κάποιος διαβάσει την ιστορία της μικρασιατικής εκσρατείας θα διαπιστώσει ότι έγιναν μια σειρά μεγάλων πολιτικών και στρατιωτικών λαθών από πλευράς των ρωμιών από πριν την έναρξη της εκστρατείας και μετά. Πολλά δεν δένουν σε αυτή την εκστρατεία και πολλά δεν έγιναν με στρατηγική, τακτική και λογική. Εξυπακούεται φυσικά ότι υπάρχουν πολιτικοί και στρατιωτικοί υπεύθυνοι. Αλλά για άλλο λόγω έγινε η εκτέλεση των έξι. Διότι η κατάσταση στην Ελλάδα ήταν εκρηκτική μετά την ήττα, τους νεκρούς της εκστρατείας και τους πρόσφυγες, που ήταν αναμενόμενο οι ταγοί της ρωμιοσύνης, προκειμένου να κρατήσουν τη συνοχή των φορολογούμενων ρωμιών, να τους δώσουν αίμα, δηλαδή εκτελέσεις των υπευθύνων.
    Κάτι μου λέει ότι κάποιοι που τους τρέχουν τα σάλια, σκαλίζουν με γουρλωμένα μάτια συγγράματα, προκειμένου να βρουν αποδείξεις ότι για την κακοδαιμονία της ρωμιοσύνης ευθύνονται οι ξένοι δάχτυλοι.
    Υπενθυμίζω ότι το βιβλίο αναφέρεται σε παραλοιπόμενα.

    Αλλά ας πάμε σε κάτι ποιο ενδιαφέρον.
    Θα έχετε παρατηρήσει ότι τελευταία όχι μόνο λαμβάνει χώρα μια μεγάλη παραγωγή ταινιών με υπερήρωες της Marvel και της DC, αλλά και σειρές.
    Από αυτές μία ξεχωρίζει: Doom Patrol.
    https://www.imdb.com/title/tt8416494/
    Αφιερώνεται στη ρωμιοσύνη.
    ;)

  • Ανώνυμος 47164

    29 Μαρ 2019

    Κατσικοκλέφτες χαρακτήρισε τους Σκοπιανούς ο πρόεδρος του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης Μιχάλης Ζορπίδης. Μιλώντας στον Realfm 97,8 ο κ. Ζορπίδης είπε χαρακτηριστικά: «είναι κατσικοκλέφτες, το βιωτικό τους επίπεδο δεν είναι τόσο υψηλό όπως των Ελλήνων».
    https://www.iefimerida.gr/news/488465/zorpidis-den-tha-pame-me-ton-tsipra-sta-skopia-oi-50-apo-toys-51-epiheirimaties

    Ρε Ζορπίδη κατούρα και λίγο δικέ μου.
    Κάνε λίγη υπομονή, οι ρωμιοί θα τους φτάσουν τους σκοπιανούς στο βιωτικό επίπεδο.
    Αμάν πια τόση βιασύνη βρε βιαστικοί άνθρωποι, το καλό πράγμα αργεί να γίνει.
    ;)