ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ
“ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΒΑΣΤΙΛΗΣ”

Ιδρυτική πράξη
του γαλλικού έθνους-κράτους


Την 14η Ιουλίου, στα Ηλύσια πεδία, στις πλατείες των πόλεων και των χωριών της Γαλλίας, κάτω από βροχές πυροτεχνημάτων και με στρατιωτικές παρελάσεις, οι γάλλοι γιορτάζουν την εθνική τους γιορτή. Η 14η Ιουλίου έγινε ένα από τα εμβλήματα της Γαλλικής Δημοκρατίας.

Τι γιορτάζει όμως στ΄ αλήθεια η Γαλλία εκείνη την ημέρα;

Την επέτειο από την Άλωση της Βαστίλης, έμαθαν στο σχολείο.

Είναι αλήθεια;

Το 1880, έναν αιώνα ύστερα από το 1789, το ζήτημα διευθετήθηκε με ένα νόμο. Βέβαια, το κείμενο αποτελείται από μία γραμμή:

Η Δημοκρατία καθιερώνει την 14η Ιουλίου ως ημέρα ετήσιας εθνικής εορτής.


Δεν γίνεται αναφορά ούτε στη Βαστίλη ούτε στη Γαλλική Επανάσταση.

IMAGE DESCRIPTIONΟι πολιτικοί είναι συχνά πιο έξυπνοι και συνετοί απ' ό,τι παραδεχόμαστε.
Όταν λένε λίγα λόγια, θα πει ότι το αντίθετο θα δημιουργούσε πρόβλημα.

Ζαν-Πιέρ Μπουά, καθηγητής Ιστορίας.


Το 1880, όταν επρόκειτο να καθιερωθεί η ημέρα Άλωσης της Βαστίλης ως ημέρα εθνικής εορτής, τέθηκε ένα σημαντικό πρόβλημα: Η Άλωση της Βαστίλης δεν είναι καθόλου ένδοξο γεγονός.

Για να είμαστε ειλικρινείς, το γεγονός αυτό είναι αμφιλεγόμενο. Για τους μεν, πρόκειται για ένα σημαντικό επεισόδιο στην Iστορία της Γαλλίας. Για τους δε, δεν υφίσταται. Γιατί λοιπόν το διάλεξαν ως τη μέγιστη αναφορά;

Η 14η Ιουλίου «μιλάει», γιατί είναι συμβολική. Κι επειδή, τόσα χρόνια μετά, έχουν ξεχαστεί λίγο οι λεπτομέρειες.

IMAGE DESCRIPTIONΥπάρχει κάτι που μοιάζει με λεπτομέρεια, αλλά δεν είναι.
Είναι κάτι πολύ σημαντικό κι ακόμη και σήμερα δημιουργεί πρόβλημα στη μνήμη.

Κλοντ Κετέλ, ιστορικός.


Τι πραγματικά συνέβη στο Παρίσι στις 14 Ιουλίου 1789; Μάθαμε, πως η Άλωση της Βαστίλης σήμανε το τέλος της απόλυτης Μοναρχίας και του παλιού καθεστώτος.

Αληθεύει;

Πρέπει να διαχωρίσουμε το μύθο από την πραγματικότητα, την πεποίθηση από τη σιγουριά.

Για να κατανοήσουμε αυτό που συνέβη στις 14 Ιουλίου 1789, πρέπει να επανέλθουμε στο τι ήταν η φυλακή της Βαστίλης. Αυτό το φρούριο στα ανατολικά περίχωρα του Παρισιού οικοδομήθηκε τον Μεσαίωνα για στρατιωτικούς σκοπούς. Αργότερα, μεταμορφώθηκε στην κρατική φυλακή. Εκεί φυλάκιζαν τους προσωπικούς κρατούμενους του βασιλιά.

Γιατί προσωπικούς; Γιατί ο ηγεμόνας, τους κατέτασσε εκεί με δική του πρωτοβουλία χωρίς καμία διαδικασία, στο όνομα του δικαιώματός του να επιβάλλει δικαιοσύνη. Οι αποφάσεις, βάσει των οποίων οι κρατούμενοι του βασιλιά οδηγούνταν στη Βαστίλη, λέγονταν: «Βασιλική διαταγή για φυλάκιση». Ο Κλοντ Κετέλ, εξέτασε αυτή τη μορφή δικαιοσύνης:

Η Βαστίλη λειτουργεί με ένα πολύ μυστικό σύστημα. Δεν ξέρουμε ποιος είναι εκεί και δεν ξέρουμε γιατί. Έτσι, υποπτευόμαστε τα χειρότερα.

Κι όταν κάποιος Λανγκέ δημοσιεύει το 1783 τα απομνημονεύματά του για τη Βαστίλη, καθότι είχε κι ο ίδιος φυλακιστεί, το βιβλίο έχει απίστευτη επιτυχία.

Είπαν: «Επιτέλους, θα μάθουμε περισσότερα για τη Βαστίλη».

Κλοντ Κετέλ, ιστορικός.


Ο Σιμόν Λανγκέ, ένας δικηγόρος που έγινε χρονικογράφος, ξέρει για τι μιλάει. Ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ τον έστειλε να περάσει δύο χρόνια στη φυλακή, επειδή έγραψε άρθρα επικριτικά. Στο φυλλάδιο του, καταγγέλλει τις συνθήκες κράτησης στη Βαστίλη, όπου βεβαιώνει ότι υπέστη μαρτύρια.

Όσο διαμαρτύρεται όμως, τόσο καταλαβαίνουμε, πως η κατάσταση των κρατουμένων στη Bαστίλη είναι καλύτερη απ' ό,τι σε άλλες φυλακές.

Η Βαστίλη, η φυλακή του βασιλιά, το μέρος όπου σε θάβουν ζωντανό, όπου υπάρχουν μόνο θύματα της βασιλικής εκδικητικότητας, βασιλικές διαταγές για εν λευκώ βασανιστήρια κι εκτελέσεις με συνοπτικές διαδικασίες... Δεν υπάρχει τίποτα από όλα αυτά.

Όλα είναι υπό την εποπτεία του βασιλιά. Ο βασιλιάς μαθαίνει τι γίνεται στη Βαστίλη, τη διάθεση των κρατουμένων, αν τους καλομαθαίνουν πολύ ή αρκετά, αν τρώνε καλά ή λιγότερο καλά, ακόμη κι αν οι συνθήκες εκεί είναι αξιοπρεπείς.

Πράγματι, αν το επέτρεπαν οι συνθήκες, οι κρατούμενοι στη Βαστίλη μπορούσαν να ζητήσουν να δεχτούν επίσκεψη, να έρθουν τα έπιπλά τους, οι υπηρέτες τους, να δουν τη σύζυγό τους. Ο Λανγκέ τα αφηγείται με πολλές, ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες. Διαμαρτύρεται ότι δεν τον αφήνουν να κόψει μόνος τα νύχια του. Υπάρχει δηλαδή ένας κουρέας, που τον φωνάζουν και τους κόβει τα μαλλιά ή τα νύχια. Έχουμε πολλές λεπτομέρειες για την καθημερινή ζωή.

Απολάμβαναν όλοι οι κρατούμενοι αυτού του φρουρίου αυτή τη μεταχείριση; Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση βρίσκεται στα αρχεία της Βαστίλης, που φυλάσσονται σήμερα στη Βιβλιοθήκη του Αρσενάλ στο Παρίσι.

Όσοι ήταν ευγενείς και εύποροι χαίρονταν ένα ήπιο καθεστώς μακριά από τα μαρτύρια που επέμεναν συνήθως στις κρατικές φυλακές. Είναι όμως μία υπιότητα υπό όρους. Δεν απολάμβαναν όλοι οι κρατούμενοι της Βαστίλης την ίδια μεταχείριση.

IMAGE DESCRIPTIONΑν για καιρό πιστεύουμε ότι η Βαστίλη δεν είχε μόνο αριστοκράτες είναι γιατί η παραδοσιακή μας ιστορία δίνει μεγαλύτερη προσοχή στις ιστορίες αριστοκρατών της αυλής, των ερωμένων, των αγαπημένων και των αφηγήσεων που είναι αντικείμενα θρύλων και δεν έχουν καμία σχέση με την ιστορική πραγματικότητα.

Τα άλλα τμήματα του πληθυσμού δεν έχουν χρήματα. Τους φέρονται πολύ σκληρά. Κάποιοι φορούν αλυσίδες στα πόδια. Είναι μέσα στην υγρασία. Τους αποκαλούν αχυρένιους, γιατί κοιμούνται πάνω σε ελάχιστο άχυρο, το οποίο τους αλλάζουν κάθε μήνα. Είναι βρόμικο, αηδιαστικό, γεμάτο μικρόβια, κολλάνε ασθένειες, τρώνε μόνο ψωμί.

Αρλέτ Φαρζ, ιστορικός, ειδική στα αρχεία της Βαστίλης, Βιβλιοθήκη Αρσενάλ, Παρίσι.



Λουδοβίκος ΙΣΤ΄.
Βορειοανατολική άποψη της Βαστίλης (1715–19).


Παρουσιάζω τη Βαστίλη σαν ένα άνετο ξενοδοχείο. Έχουν να φάνε, αλλά το κατάλυμα είναι στενάχωρο, φρικτό. Δεν είχε ανακαινιστεί, δεν είχαν γίνει εργασίες από τα τέλη του Μεσαίωνα. Οπότε φανταζόμαστε πως θα ήταν τα «δωμάτια» της Βαστίλης!

Κλοντ Κετέλ.


Η περίπτωση του κρατούμενου Τορέν για παράδειγμα, είναι τρομακτική. Αυτός ο υπηρέτης ήταν φυλακισμένος σε ένα μπουντρούμι για είκοσι χρόνια απλώς γιατί ονειρεύτηκε μια νύχτα ότι απειλούσε το βασιλιά και την επόμενη μέρα έκανε την απερισκεψία να καυχηθεί για αυτό. Κάποιοι καλοθελητές τον κατήγγειλαν στις αρχές.

Έχουμε εδώ τον τεράστιο φάκελο που είχε γράψει. Μεγάλες επιστολές... Απευθύνεται στο Θεό, τον βασιλιά, για να πει ότι θέλει να βγει. Σκέφτεται την τιμή και τη θλίψη του πατέρα του.

Σιγά-σιγά τρελαίνεται. Ο γραφικός του χαρακτήρας είναι εντάξει, αλλά γράφει πράγματα τρελά. Πεθαίνει μέσα στην τρέλα με έντονη μανία καταδίωξης. Οι επιστολές είναι τραγικές. Πώς μπορεί να απειλείται ο βασιλιάς από το όνειρο ενός υπηκόου του;

Αυτό συνοψίζει τη Βαστίλη και το λόγο που ξεσηκώθηκαν στη Βαστίλη.

Αρλέτ Φαρζ, ιστορικός, ειδική στα αρχεία της Βαστίλης, Βιβλιοθήκη Αρσενάλ, Παρίσι.


Υπό τον Λουδοβίκο ΙΣΤ΄ η Βαστίλη είχε γίνει για το λαό ένα αντικείμενο τρόμου και μίσους.
Σκοτείνιαζε το παριζιάνικο τοπίο κι έκλεινε τον ορίζοντα του προαστίου Σεντ Αντουάν με τους οκτώ ψηλούς ογκώδεις πύργους της.

Το προάστιο Σεντ Αντουάν είναι πολύ δημοφιλές. Είναι μια συνοικία όπου δουλεύουν. Στις αυλές υπάρχουν εργαστήρια όπου φτιάχνουν έπιπλα, μυρίζει ξύλο. Έχει θόρυβο, ο κόσμος κυκλοφορεί στον δρόμο. Συνήθως οι άνθρωποι μένουν κοντά στη δουλειά τους. Ο δρόμος είναι μέρος κυκλοφορίας, ανταλλαγής πληροφοριών. Είναι ένα ζωντανό μέρος, πιο πολύ απ' ό,τι σήμερα.

IMAGE DESCRIPTIONΣήμερα, λένε πως η επανάσταση διαδίδεται από τα κοινωνικά δίκτυα. Κοινωνικό δίκτυο του 18ου αιώνα είναι ο δρόμος.

Στο προάστιο του Σεντ Αντουάν επικρατεί δυσαρέσκεια εδώ και μήνες.

Ο 18ος αιώνας παρουσιάζεται ως ήσυχος, η εποχή του Διαφωτισμού, πολιτισμένος χάρη στη λογική. Είναι, όμως, ένας ανήσυχος αιώνας.

Εκείνον τον αιώνα έγιναν πάνω από 8.500 διαδηλώσεις και εξεγέρσεις. Η κοινωνία είναι άνιση, υποφέρει από την οικονομική κρίση. Πολλοί αγρότες, πολλοί μεροκαματιάρηδες αφήνουν την ύπαιθρο για να δουλέψουν στα προάστια. Έχουν νιώσει την κοινωνική ανισότητα και ξέρουν τι θα πει πείνα.

Γκιγιόμ Μαζό, ιστορικός, ειδικός στη Γαλλική Επανάσταση.


Το ψωμί δεν ήταν ποτέ τόσο ακριβό. Δεν έχει τονιστεί αυτό αρκετά. Το ψωμί είναι η βασική τροφή. Σήμερα, μπορούμε να ζήσουμε χωρίς ψωμί. Τότε όμως, η έλλειψη ψωμιού σημαίνει έλλειψη τροφής.

Το 1789, κακές σοδειές ήρθαν να επιβαρύνουν την οικονομική κρίση. Οι φόροι ήταν δυσβάσταχτοι, η ανεργία και ο λιμός παραλύουν τους κατοίκους. Αυτό το βαρύ κλίμα ευνοεί την εξέγερση.


Τον Απρίλιο στο προάστιο Σεντ Αντουάν κυκλοφόρησε η φήμη ότι κάποιος Ρεβεγιόν, που κατασκεύαζε ταπετσαρίες, ήθελε να μειώσει τους μισθούς. Ο θυμός των εργατών κατέληξε σε εξέγερση και το εργοστάσιο καταστράφηκε.

Η καταστολή της διαμαρτυρίας, η οποία εξελίχθηκε σε εξέγερση, είναι ανηλεής. Ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ δεν έχει ενδοιασμούς για την καταστολή.

IMAGE DESCRIPTIONΉταν πολύ σκληρή. Δεν έχουμε αριθμούς.

Πιστεύουμε ότι πρέπει να υπήρχαν 300 νεκροί.

Ήταν, λοιπόν, πολύ σημαντικό. Σημαντικότερο από τις 14 Ιουλίου 1789.

Ζαν-Κριστιάν Πετιφίς, ιστορικός.


Η αδικία της απάντησης στις διαδηλώσεις για τις λαϊκές διεκδικήσεις γίνεται ακόμη πιο αισθητή. Δεν είναι τυχαίο ότι λίγους μήνες μετά, ξαναβγήκαν οι ίδιοι στο δρόμο.

Βασισμένη σε κοινωνικές συγκρούσεις, ξεδιπλώνεται μια πολιτική μάχη στις Βερσαλλίες. Ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΣΤ΄, που δοκίμασε ματαίως μεταρρυθμίσεις, νιώθει ανήμπορος μπροστά στη γενική επιδείνωση. Ελπίζοντας να βρει λύσεις συναινεί να συγκαλέσει τις Γενικές Τάξεις του Βασιλείου. Αυτή ήταν μία συνέλευση, που ένωνε τις τρεις τάξεις: τον κλήρο, την αριστοκρατία και την αστική τάξη.

Στις Βερσαλλίες οι Γενικές Τάξεις συνεδριάζουν στις 5 Μαΐου. Πολύ γρήγορα βγαίνουν στο φως οι διαφωνίες. Οι μισοί βουλευτές ανήκουν στην αστική τάξη. Στις 17 Ιουνίου συμφωνούν να σχηματίσουν Εθνική Συνέλευση και αρπάζουν τη νομοθετική εξουσία.

Στις 20 Ιουνίου δεσμεύονται να μη διασκορπιστούν προτού προσφέρουν στη Γαλλία ένα Σύνταγμα. Είναι ο γνωστός ο Όρκος του Σφαιριστηρίου. Η κατάσταση ξεφεύγει. Ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄, ανήσυχος για τη δημόσια τάξη ενισχύει τη φρουρά του Παρισιού. Έτσι, έρχονται να ενισχύσουν τη φρουρά της Βαστίλης στρατεύματα ελβετικής φρουράς, οι πιο πιστοί υπερασπιστές του καθεστώτος.



Ο Όρκος του Σφαιριστηρίου.
Μαρκήσιος Ντε Λονέ, διοικητής της Βαστίλης.


Φτάνουν στη Βαστίλη τριαντατρείς άντρες για να την προστατεύσουν, αφού υπάρχει μεγάλη αναταραχή στο Βασίλειο και κυρίως στο Παρίσι. Φοβούνται, και δικαιολογημένα, ότι θα γίνει επίθεση εκεί. Ανακαλύπτουν μία Βαστίλη με ηθικό στο μηδέν και ιδίως του διοικητή της.

Ο μαρκήσιος Ντε Λονέ είναι ο ήρεμος διοικητής μιας ήρεμης Βαστίλης. Προσπαθεί να «μην κάνει θόρυβο», να μην τον παρατηρούν στις Βερσαλλίες. Μπορούσε να κάνει πολλά πράγματα, αλλά όχι να προστατεύσει τη Βαστίλη.

Ωστόσο, όπως μαρτυρούν τα αρχεία, ο διοικητής Ντε Λονέ θέτει τη Βαστίλη σε άμυνα.

Την οχύρωσε, μετακίνησε κανόνια στους πύργους. Μπορεί να στηριχτεί σε δεκαπέντε κανόνια, που εκτοξεύουν βλήματα τεσσάρων κιλών.

Έβαλε επίσης κανόνια πίσω από την κινητή γέφυρα, ώστε σε περίπτωση που παραβιαστεί η πύλη, να μπορεί να ρίξει στους διαδηλωτές. Ύψωσε τους εξωτερικούς τοίχους πολύ γρήγορα. Επίσης, μόνωσε πολλά παράθυρα.

Η Βαστίλη είναι ένα φρούριο που ετοιμάζεται για κάτι.

Γκιγιόμ Μαζό, ιστορικός, ειδικός στη Γαλλική Επανάσταση.


Τέλη Ιουνίου, τρεις βδομάδες πριν από την άλωση της Βαστίλης. Η πρωτεύουσα βρίσκεται σε συναγερμό. Δεκαέξι λόχοι ξένων στην υπηρεσία του βασιλιά, συγκεκριμένα, 30.000 άνδρες, ελβετοί, γερμανοί, αυστριακοί μπαίνουν στο Παρίσι. Δικαιολογημένα οι κάτοικοι τρέμουν.

Τμήμα του παριζιάνικου λαού ανησυχεί μόλις μαθαίνει ότι στρατεύματα συρρέουν στις Βερσαλλίες στο Παρίσι, για να ξαναπάρουν τον έλεγχο από τις Γενικές Τάξεις.

Μέρος της κοινής γνώμης ταράζεται όταν αντιλαμβάνεται ότι ο βασιλιάς ετοιμάζει μια αντεπανάσταση.

Έχει όμως βάση αυτός ο λαϊκός φόβος; Ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ έχει πράγματι πρόθεση να διαλύσει τις Γενικές Τάξεις και να καταπνίξει τη νέα Εθνική Συνέλευση;

IMAGE DESCRIPTIONΟ Λουδοβίκος, ανήσυχος για την τροπή των γεγονότων και θεωρώντας ότι ο Υπουργός Πολέμου δεν ανταποκρίνεται στην κρίση κι ότι αρχίζει να καταρρέει, καλεί δίπλα του, στις 26 Ιουνίου τον στρατάρχη Ντε Μπρέιγ.

Καλείται, γιατί φαίνεται ότι διατηρεί σταθερή γραμμή, ότι έχει ταμπεραμέντο, ότι είναι σίγουρος, πιστός στον βασιλιά κι ότι μπορεί να διοικήσει τα στρατεύματα σε κατάσταση κρίσης.

Μπερνάρ Φονκ, Συντηρητής Κληρονομιάς SHD.



Στρατάρχης Ντε Μπρέιγ.
Κόμης του Αρτουά.


Ο στρατάρχης Ντε Μπρέιγ ήταν η ελπίδα των συντηρητικών της Αυλής, επικεφαλής των οποίων είναι ο κόμης Ντ΄ Αρτουά, ο πιο μικρός αδελφός του Λουδοβίκου. Είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου και ασκεί μεγάλη επιρροή στον περίγυρο του βασιλιά. Είναι αντίθετος σε κάθε αλλαγή. Ενσαρκώνει με τη νύφη του Μαρία Αντουανέτα την αντεπαναστατική πλευρά.

Ένα κείμενο που γράφτηκε από τον κόμη του Αρτουά στις αρχές Ιουλίου, δεν αφήνει καμία αμφιβολία για τα αισθήματά του. Σε ένα υπόμνημά του, συνηγορεί στο να δώσει ο βασιλιάς σημαντικές εξουσίες στο στρατάρχη Ντε Μπρέιγ:

Αν η Αυλή συνεχίσει να λειτουργεί με την αδυναμία που έχει επιδείξει έως τώρα, η Γαλλία θα παραδοθεί σε μία απόλυτη δημοκρατία.

Έχουμε ήδη χάσει πολύ χρόνο. Αν αφήσουμε ακόμη λίγες μέρες να περάσουν δεν θα υπάρχει γυρισμός.

Μόνο τη δύναμη μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τώρα.

Κόμης Ντ΄ Αρτουά.


Ο κόμης του Αρτουά και ο περίγυρός του ελπίζουν να χρησιμοποιήσει βία ο Ντε Μπρέιγ, για να ξαναπάρουν την κατάσταση στα χέρια τους.

Ο Λουδοβίκος δέχεται πίεση από τον μικρό αδελφό του κι από όλους όσους επιθυμούν να καταστείλουν την επανάσταση.

Επηρεάζεται ο βασιλιάς; Κανένα αρχείο δεν μας αποκαλύπτει τις σκέψεις του.


Είναι ένας άντρας μυστικοπαθής, σιωπηλός, υψηλής νοημοσύνης. Μπορεί να προβλέψει τα προβλήματα.

Η μόνη δυσκολία για αυτόν είναι πως βλέπει όλες τις πιθανές λύσεις και την ώρα της απόφασης, της πράξης, είναι αμήχανος.

Ζαν-Κριστιάν Πετιφίς, ιστορικός.


Ο κόσμος φοβόταν μήπως ο Λουδοβίκος υποχωρήσει στις πιο άκαμπτες διεκδικήσεις του περίγυρού του, που είναι κατά της επανάστασης, υπέρ του κόμη του Αρτουά και της βασίλισσας.

Ανάμεσα στους μεταρρυθμιστές που εκπροσωπούσαν την καλή θέληση του καθεστώτος ξεχωρίζει ο Ζακ Νεκέρ, ο Υπουργός Οικονομικών. Δυστυχώς, αυτός ο δημοφιλής άνδρας που μεριμνούσε για τη μοίρα των φτωχότερων, απολύεται από τον βασιλιά στις 11 Ιουλίου. Κακό σημάδι.

Μήπως σήμανε η ώρα της καταστολής; Στους κήπους του παλατιού στο Παρίσι κάποιος με το όνομα Καμίλ Ντεμουλέν συσπειρώνει τους κατοίκους.



Μαρία Αντουανέτα.
Ζακ Νεκέρ.


Από την απόλυση του Νεκέρ, όλα διαλύονται. Οργανώνεται μια διαμαρτυρία για να στηρίξουν τον Νεκέρ και να διαμαρτυρηθούν για την απόλυσή του. Χιλιάδες διαδηλωτές, δεν ξέρουμε τον αριθμό, παίρνουν μαύρες σημαίες σε ένδειξη πένθους κι αρχίζουν να περπατούν στις λεωφόρους για να διαμαρτυρηθούν για την απόλυση, που έγινε το προηγούμενο βράδυ.

Η διαδήλωση φτάνει μέχρι την πλατεία του Λουδοβίκου ΙΕ΄, τη μελλοντική πλατεία Κονκόρντ (Place de la Concorde). Συναντάει ένα ξένο σύνταγμα, που επιτίθεται κι αφήνει τρεις νεκρούς και πολλούς τραυματίες.

Αυτή η βία σοκάρει τους παριζιάνους. Πυροδοτεί την εξέγερση, η οποία τις επόμενες μέρες καταλαμβάνει την πρωτεύουσα.

Πρέπει να μπούμε στη νοοτροπία του κόσμου εκείνης της εποχής.
IMAGE DESCRIPTION
Ένας μεγάλος άρχοντας πιστεύει ότι του επιτρέπονται όλα:
«Καθαρίστε μου αυτούς τους παλιανθρώπους».

Ο ανόητος, όμως, δεν συνειδητοποιεί ότι με αυτό το λάθος ενεργοποιεί την παρισινή εξέγερση
που άλλαξε την ιστορία.

Φιλίπ Ντε Καρμπονιέρ, ιστορικός.


Το σφάλμα της εξουσίας επιφέρει αντιδράσεις, που δεν είχαν προβλέψει ούτε ο Λουδοβίκος ούτε ο περίγυρός του.

Η γαλλική φρουρά που ήταν υπεύθυνη για την τάξη στην πρωτεύουσα, δυσανασχετεί από τις υπερβολές των ξένων μισθοφόρων. Σιγά-σιγά, οι επαναστατικές ιδέες εισβάλλουν και στην πλευρά τους.

Εδώ και μήνες τους ζητούν να κρατήσουν τους φούρνους, τις αποθήκες πυρομαχικών. Είναι πολύ κουρασμένοι. Πολλούς μήνες βλέπουν τις εξεγέρσεις να πνίγονται στο αίμα.

Ακόμη και στο στρατό νιώθουν απελπισμένοι. Για αυτό η Γαλλική Εθνοφυλακή σταδιακά ενώνεται με τους διαδηλωτές στις 12 και 13 Ιουλίου. Έτσι καταφέρνουν να ακουστούν οι διαδηλωτές.

Γκιγιόμ Μαζό, ιστορικός, ειδικός στη Γαλλική Επανάσταση.


Στις 12 Ιουλίου το νέο για μια ανταρσία της γαλλικής φρουράς διαδίδεται στον πληθυσμό και δίνει φτερά στους διαδηλωτές. Η πλάστιγγα φαίνεται να γέρνει από την άλλη πλευρά. Ο λαός αρχίζει να ψάχνει όπλα, κατασκευάζει ξιφολόγχες, ορμά στις αποθήκες με τα τουφέκια.

Από τα τείχη της Βαστίλης, ο ανήμπορος διοικητής Ντε Λονέ, παρατηρεί τον αναβρασμό του προαστίου Σεντ Αντουάν κι απελπίζεται. Όσο πλησιάζει η 14η Ιουλίου, όσο φαίνεται η αναταραχή κι η δυσαρέσκεια και ξεσπούν εξεγέρσεις στο Παρίσι, τόσο απελπίζεται.

Φοβούμενος μια επικείμενη επίθεση, διατάζει να μεταφερθούν τα βαρέλια από την πυριτιδαποθήκη σε μια πιο ασφαλή εσωτερική αυλή. Οι στρατιώτες μετακινούν όλη τη νύχτα. Όμως, δεν ήταν οι μόνοι που αγρυπνούσαν.

Κατά τα μεσάνυχτα, οι διαδηλωτές αρχίζουν να κατευθύνονται σε μέρη που συμβολίζουν την οικονομική αδικία του παλιού καθεστώτος, δηλαδή τα τελωνεία. Εκείνη την εποχή, για να μπεις στο Παρίσι έπρεπε να πληρώσεις φόρους, είτε έμπαινες με σιτάρι, είτε με κρασί. Προφανώς, αύξανε την τιμή των προϊόντων ευρείας κατανάλωσης.

Έβλεπαν λοιπόν τα τελωνεία ως μέρη αδικίας. Είναι μια βία συμβολική και όσο το δυνατόν περισσότερο ελεγχόμενη. Ωστόσο, αύξησε τον φόβο στο Παρίσι εκείνη τη νύχτα.



Ψηλά στη Βαστίλη, ο Ντε Λονέ απελπίζεται όλο και πιο πολύ. Βλέπει τις πυρκαγιές στα τελωνεία. Είχε πραγματικούς λόγους να φοβάται.
Τη νύχτα της 12ης προς τη 13η Ιουλίου, από τα πενήντα τέσσερα τελωνεία που περικυκλώνουν το Παρίσι, σαράντα πυρπολούνται.


Σε αυτό τον όχλο, που αναλύεται και διαλύεται δύσκολα, υπάρχουν δύο ομάδες.

Από τη μία είναι οι αστοί, που θέλουν να βασιλέψει τάξη και μετά υπάρχει ένα κομμάτι επαναστατών, που θέλουν να τα ξηλώσουν όλα. Ήταν σαν τους μπαχαλάκηδες στις σημερινές διαδηλώσεις.

Κλοντ Κετέλ, ιστορικός.


Μικροαστοί από την μία, νεαροί συμμορίτες από την άλλη. Το Παρίσι δεν είναι πλέον μία όμορφη ζωγραφιά. Το πρωί της 13ης Ιουλίου, οι παριζιάνοι ξυπνούν σε μια ατμόσφαιρα κρίσης. Τα τελωνεία καπνίζουν ακόμη και στο προάστιο Σεντ Αντουάν η οργή φτάνει στα ύψη.

Η οργή του λαού εκφράζεται ενάντια στα ορατά σύμβολα και όργανα. Οι Βερσαλλίες είναι πολύ μακριά. Ποιο είναι το ορατό όργανο στη γειτονιά; Η Βαστίλη!

Συγκεντρώνονται γύρω από τη Βαστίλη, γιατί εκτιμούν ότι απειλούνται από τα κανόνια στις πολεμίστρες. Αυτά τα κανόνια που στοχεύουν τη συνοικία εξοργίζουν τους κατοίκους που είναι ήδη εξοργισμένοι.

Για να αποφευχθούν κάποιοι κίνδυνοι, το παλιό εκλογικό σώμα των Γενικών Τάξεων του Παρισιού, αποφάσισε να συγκεντρωθεί σε μία μόνιμη επιτροπή που θα συνεδρίαζε στο Δημαρχείο, ένα είδος Δημοτικού Συμβουλίου.

Αυτή η επιτροπή αποφασίζει να διατηρήσει την τάξη στην πρωτεύουσα χωρίς εντολή του βασιλιά, για να μην το εκμεταλλευτούν κάποιοι, να μην λεηλατούν και να μην κάνουν παρανομίες. Έτσι γεννήθηκε η Αστυνομία του Παρισιού. Τότε, την αποκαλούσαν Αστική Πολιτοφυλακή. Και ένα μέρος αυτής, έχει αναλάβει σε κάθε γειτονιά να σταματήσει τους κλέφτες και τους εγκληματίες που εκμεταλλεύονται την πολιτική κατάσταση για να κάνουν πλιάτσικο.

Στις Βερσαλλίες, το σκληροπυρηνικό κομμάτι της Αυλής αποδοκιμάζει την ύπαρξη αυτής της επιτροπής και προτρέπει τον ηγεμόνα να κάνει επιτέλους χρήση της εξουσίας του. Ο χρόνος πιέζει.

Ο βασιλιάς γνωρίζει για τα γεγονότα που εκτυλίσσονται στο Παρίσι ιδίως τη 12η και 13η. Την πυρπόληση των τελωνείων, την εξέγερση που κατέλαβε την πρωτεύουσα.

Όλα αυτά τα γνωρίζει ο βασιλιάς. Ανησυχία υπάρχει παντού.

Δεν είναι μόνο της ακραίας πλευράς, του Αρτουά. Κυκλοφορούν φήμες, είναι προβληματισμένοι. Περιμένουν τον βασιλιά να πάρει αποφάσεις. Νιώθουν την αδυναμία του, την αποδοκιμάζουν. Αναρωτιούνται αν πρέπει να φύγουν.

Ζαν-Κριστιάν Πετιφίς, ιστορικός.


Ο φόβος εξαπλώνεται. Η Αυλή ανησυχεί για την τροπή των γεγονότων.

Ο λαός τρέμει για μία πιθανή επέμβαση του στρατού. Μεταξύ των δύο, οι αστοί φοβούνται τις συνέπειες της αταξίας.


Παρίσι, 13 Ιουλίου 1789.


Τη νύχτα της 13ης προς την 14η Ιουλίου, η ζέστη γίνεται αποπνικτική. Η Πολιτοφυλακή περιπολεί στους δρόμους για να αποτρέψει τις λεηλασίες. Στη Βαστίλη, ο Διοικητής Ντε Λονέ, πιο ανήσυχος από ποτέ, διατάζει εκ νέου τους φρουρούς να μετακινήσουν τα βαρέλια με μπαρούτι. Θέλει να τα βάλουν σε ένα παλιό μπουντρούμι.

Το πρωί της 14ης, πάνε στο Μέγαρο των Απομάχων, γιατί ξέρουν ότι υπάρχουν 30.000 τουφέκια εκεί.

Κοντά στις πλύστες που πλένουν τα ρούχα στο Σηκουάνα, στο Μέγαρο των Απομάχων, το πλήθος συγκρούεται με τα στρατεύματα του στρατηγού Μπεζανβάλ, του Σομπρέιγ, αλλά και με τους βετεράνους του Μεγάρου.

Τότε, αρχίζει η πραγματική επανάσταση του Παρισιού. Υπάρχουν μονάδες Πυροβολικού εφοδιασμένες με κανόνια. Υπάρχουν κανονιέρηδες, που έχουν ανάψει τα φυτίλια. Αν ο Μπεζανβάλ δώσει εντολή να ανοίξουν πυρ, θα ακολουθήσει φρικτό μακελειό.

Οι παριζιάνοι φοβούνται τον Μπεζανβάλ. Έπνιξε στο αίμα πολλές εξεγέρσεις στο προάστιο Σεντ Αντουάν στη βάση της Βαστίλης. Οι επιτιθέμενοι χρειάζονται τουφέκια και υπάρχουν 30.000 στο Μέγαρο των Απομάχων. Έτσι, επιτίθενται.

Ένα γεγονός, που ανατρέπει τα πάντα:

Μέρος του στρατεύματος ενώνεται με τους διαδηλωτές. Ο Σομπρέιγ, ακόμη κι ο στρατηγός Μπεζανβάλ που διοικεί τα παρισινά στρατεύματα, καταλαβαίνουν ότι δεν υπολογίζουν πλέον ένα μέρος του στρατεύματος.

Γκιγιόμ Μαζό, ιστορικός, ειδικός στη Γαλλική Επανάσταση.


Ο όχλος γκρεμίζει τα κάγκελα, ορμά στο Μέγαρο και αρπάζει 20.000 τουφέκια. Μόνο που στα τουφέκια δεν υπάρχουν σφαίρες ούτε μπαρούτι. Οπότε, πρέπει να βρουν πυρομαχικά.

Πού βρίσκεται το μπαρούτι; Στη Βαστίλη, φυσικά!

Είναι 10 η ώρα το πρωί. Το πλήθος εφοδιασμένο με τουφέκια που πήρε από το Μέγαρο Απομάχων, κατευθύνεται ευθεία προς την κρατική φυλακή. Εκεί, στο προάστιο του Σεντ Αντουάν, οι κάτοικοι είναι σε ετοιμότητα. Υπάρχουν όλα τα στοιχεία, ώστε η 14η Ιουλίου να γίνει μία ένδοξη ημέρα.

Στην αρχή είπαν: «Δώστε μας πυρομαχικά». Έμειναν στην είσοδο της πύλης της Βαστίλης. Μετά είπαν: «Κατεβάστε τις γέφυρες, θέλουμε να μπούμε στη Βαστίλη». Αυτό θα πει εξέγερση. Δεν υπήρχε διαπραγμάτευση.

Ο κίνδυνος της βίας και της αναρχίας τρομάζει την Επιτροπή του Δημαρχείου. Οι εκπρόσωποί της θέλουν να είναι ήρεμοι, έχουν την πρόθεση να διαπραγματευτούν ειρηνικά με τον διοικητή Ντε Λονέ.

Όταν οι εκπρόσωποι του Δημαρχείου, του ζητούν να αποσύρει τα κανόνια, ο Λονέ λέει: «Ναι, βέβαια, θα τα αποσύρω αν έτσι ηρεμήσουν τα πράγματα».

Αποσύρουν τα κανόνια, αλλά ο κόσμος έξω από τη Βαστίλη πιστεύει ότι οι στρατιώτες τραβούν τα κανόνια για να γεμίσουν. Οπότε, αντί να πουν, «είναι μία ένδειξη καλής θέλησης», λένε: «Προσοχή! Θα μας χτυπήσουν με τα κανόνια».

Πιστεύουν ότι αυτό είναι το σημάδι της καταστολής. Εκείνη τη στιγμή το πλήθος συσπειρώνεται. Αποφασίζουν να σπάσουν την πύλη για να μπουν μετά βίας τη Βαστίλη.


Κάποιοι παριζιάνοι, πιο γυμνασμένοι από τους άλλους, σκαρφαλώνουν στις στέγες των σπιτιών γύρω από την πρώτη πύλη. Καταστρέφουν τις αλυσίδες και κατεβάζουν την πρώτη κινητή γέφυρα. Οι παριζιάνοι μπαίνουν στην αυλή του διοικητή κι έτσι βρίσκονται στη βάση του πύργου. Οι διαδηλωτές που φτάνουν κατά διαδοχικά κύματα είναι πεπεισμένοι, όχι ότι έχουν το δικαίωμα, αλλά ότι θα τους αφήσουν. Ότι ο διοικητής τους επιτρέπει κι ότι αυτός έριξε τη γέφυρα.


Στρατηγός Μπεζανβάλ.
Πιερ-Ογκιστέν Ιλέν.

Στις 14 Ιουλίου, στις 11.30 το πρωί, οι διαδηλωτές είναι στη βάση της Βαστίλης, μπροστά από την κινητή γέφυρα που οδηγεί στα άδυτα του φρουρίου. Στο εσωτερικό, ο Διοικητής Ντε Λονέ διαπραγματεύεται με τους εκπροσώπους της Επιτροπής του Δημαρχείου, για να λήξει ειρηνικά η λαϊκή εξέγερση. Στο προάστιο Σεντ Αντουάν, η ένταση έχει φτάσει στα ύψη, όταν ξαφνικά ακούγεται ανταλλαγή πυροβολισμών.

Η ιστορία που θα έπρεπε να γραφτεί τότε, είναι εκείνη μιας σφαγής. Της σφαγής των διαδηλωτών, που προσπάθησαν να πάρουν τη Βαστίλη. Ο κόσμος πίστευε ότι ο Ντε Λονέ είπε, «ναι, μπείτε, θα παραδώσω τη Βαστίλη», για να τους κάνει να μπουν και μετά να τους πυροβολήσει. Ο Λονέ δεν το έκανε ποτέ αυτό. Αυτό πίστευαν, όμως.


Σε αυτή την γκραβούρα, ο Ντε Λονέ απεικονίζεται ως ο κακός, που διατάζει το τάγμα του να πυροβολήσει εξ επαφής τους επιτιθέμενους.
Δεν έγινε έτσι. Το σημαντικό όμως είναι, ότι οι παριζιάνοι πίστεψαν ότι έγινε έτσι.


Πρέπει να συμπεράνουμε ότι η άλωση της Βαστίλης ήταν αποτέλεσμα μιας κακής εκτίμησης; Το σίγουρο είναι ότι το αίσθημα προδοσίας θα πολλαπλασιάσει το πάθος των επαναστατών. Η θέληση να μπουν στη Βαστίλη διπλασιάζεται εξαιτίας της επιθυμίας για εκδίκηση. Το φρούριο όμως, μένει απόρθητο.

Οι μάχες αλλάζουν μορφή όταν έρχεται η ώρα των αρχηγών. Ο Πιερ-Ογκιστέν Ιλέν μπορεί να είναι γιος ενός παλιατζή, αλλά έχει τη στόφα του αρχηγού. Επαναστάτησε με την τροπή των γεγονότων και ενώθηκε με τους διαδηλωτές στις 12 Ιουλίου. Στις 14, στις 15:00 το απόγευμα, μπαίνει επικεφαλής μιας στρατιάς επαναστατών. Τους εξοπλίζει με κανόνια και μπαίνουν στη Βαστίλη.

Ο Ιλέν παρατάσσει δύο κανόνια μπροστά από την κινητή γέφυρα στην είσοδο της Βαστίλης. Αυτό δεν μπορεί να έχει κανένα αποτέλεσμα στα τείχη της Βαστίλης, παρά να αποκαρδιώσει τον δύστυχο Ντε Λονέ και τη φρουρά του. Είναι μάχη ψυχολογική, δεν είναι στρατιωτική. Δεν πυροδότησαν τα κανόνια, αλλά ας πούμε ότι το έκαναν. Θα είχαν σπάσει την πύλη, αλλά πρώτα έπρεπε να περάσουν την τάφρο.

Επίσης, τι υπάρχει πίσω από την πύλη; Κανόνια έτοιμα να ρίξουν, που προστατεύουν την είσοδο της Βαστίλης. Μοιάζει με πόκερ.

Κλοντ Κετέλ, ιστορικός.


Στις 17:00 το απόγευμα, ο διοικητής Ντε Λονέ δεν έχει πλέον επιλογή. Αν θέλει να σώσει το φρούριο του, πρέπει να ρίξει με τα κανόνια. Μπορεί όμως να πάρει μια τόσο βαριά απόφαση;

Είναι αναποφάσιστος. Δεν δίνει εντολή για πυρ, αλλά ούτε το αντίθετο. Δεν δίνει καμία εντολή. Παίρνει, όμως, την ευθύνη.

Οι στρατιώτες και οι απόμαχοι που είναι εκεί, πίνουν ένα ποτηράκι στη γειτονιά του Σεντ Αντουάν, μπορεί να μένουν σε κάποιο σπίτι παρακάτω. Ουσιαστικά, θα αρχίσει ένας εμφύλιος πόλεμος. Κανείς δεν έχει την όρεξη να σκοτώσει. Να σκοτώσουν γάλλοι άλλους γάλλους.

Ύστερα από πολλές συζητήσεις, κατά τις οποίες οι απαιτήσεις του απορρίπτονται, ο διοικητής Ντε Λονέ υποχωρεί. Δέχεται να παραδοθεί υπό μία προϋπόθεση: Να σεβαστούν τη ζωή του και αυτή των φρουρών του.

Ο Ιλέν, ανακηρυγμένος αρχηγός των επαναστατών, δίνει το λόγο της τιμής του.

Ο δυστυχής Λόνε οδηγείται από τη Βαστίλη στο Δημαρχείο. Ο Ιλέν σπρώχνει τον κόσμο γύρω από τον Λονέ. Ο κόσμος είναι σε παροξυσμό, θέλει να τον λιντσάρει. Οι υπερασπιστές του κάνουν τα πάντα, για να τον πάνε ζωντανό στο Δημαρχείο. Μέχρι να φτάσει εκεί όμως, τον δολοφονούν. Τον αποκεφαλίζουν και καρφώνουν το κεφάλι του σε λόγχη.

Ο θάνατος του διοικητή δεν βάζει τέλος στην εξέγερση. Η μέθη από το γεγονός υπερισχύει του φόβου προς το παρόν. Οι παριζιάνοι τρυπώνουν στο οχυρό και ανακαλύπτουν αυτό το θρυλικό μέρος, που ήταν αντικείμενο πολλών εικασιών.

Υπάρχει μία πολιτική συνειδητοποίηση. Συνειδητοποιούν ξαφνικά ότι είναι στην τρομερή Βαστίλη. Η οργή για καταστροφή δεν θα περιοριστεί στο να σπάσουν τα πιάτα και να πετάξουν τα αρχεία στην τάφρο. Αρχίζουν να γκρεμίζουν τις καπνοδόχους. Αρχίζουν να καταστρέφουν. Η καταστροφή της Βαστίλης έγινε παρορμητικά.

Εκείνη τη στιγμή το γεγονός παίρνει συμβολική αξία, δημοσιότητα, την οποία κρατά ως σήμερα ως το ρηξικέλευθο γεγονός της επανάστασης. Δεν ήταν αυτός ο προορισμός του στην αρχή.

Η Βαστίλη, σύμβολο του δεσποτισμού, έπεσε. Η επανάσταση συνάντησε το μύθο της. Ο κόσμος τρέφει τις προσδοκίες του. Και πόσοι ελευθερώθηκαν επιτέλους από την κρατική φυλακή; Ποιος νοιάζεται γι΄ αυτούς;


Το σίγουρο είναι ότι δεν ήθελαν να ελευθερώσουν τους κρατούμενους της Βαστίλης. Κανείς δεν σκέφτηκε τη φυλακή, τις βασιλικές διαταγές για φυλάκιση. Εξάλλου, ήταν αργά το βράδυ όταν σκέφτηκαν «Υπάρχουν κρατούμενοι! Τι θα κάνουμε;».

Είναι ακόμη πιο αστείο. Δεν έχουν τα κλειδιά. Τα κλειδιά έκαναν βόλτα στις οδούς του Παρισιού. Πάνε τα κλειδιά. Έπρεπε να σπάσουν τις πόρτες. Με μεγάλη απογοήτευση ανακαλύπτουν ότι υπάρχουν μόνο επτά κρατούμενοι.

Θεωρούσαν ότι η Βαστίλη ήταν γεμάτη και βρήκαν μόνο δύο τρελούς, τέσσερις δυστυχείς πλαστογράφους κι ένα αγόρι που φυλακίστηκε για έγκλημα ηθικής έπειτα από αίτημα των οικείων του. Μικρή ανταμοιβή για τους εχθρούς του Βασιλείου.


Δεν υπάρχει κανένας συναρπαστικός κρατούμενος για να δείξουν στον κόσμο. Γι' αυτό, επινοούν έναν. Επινοούν τον κόμη του Λορζ και όλη η επαναστατική εικονογραφία δεν μας δείχνει τους επτά κρατούμενους. Μας δείχνει έναν ψεύτικο κόμη του Λορζ, δήθεν φυλακισμένο εκεί πενήντα χρόνια, με μακριά, άσπρη γενειάδα, που είχε τυφλωθεί από το σκοτάδι των κελιών.


Ο φαντασιακός κρατούμενος της Βαστίλης, Κόμης του Λορζ.


Η ιστορία της Βαστίλλης άρχισε να γράφεται εν θερμώ από τις 14 Ιουλίου. Ευθύς εξαρχής έχουμε ένα διπλό μύθο. Μαύρο για την ίδια τη Βαστίλη, ηρωικό για όσους την κατέλαβαν παραποιώντας κάποιες αλήθειες.

• Τι σημασία έχει που την βρήκαν ουσιαστικά άδεια;

• Τι σημασία έχει που ο Λουδοβίκος σκόπευε να την γκρεμίσει και να χτίσει στη θέση της μια μεγάλη πλατεία που θα έφερε το όνομα του;

• Τι σημασία έχει που οι φρουροί δεν θα χρησιμοποιούσαν τα κανόνια εναντίον των διαδηλωτών;

Το εθνικό ρομάντζο δεν χρειάζεται αυτές τις λεπτομέρειες.

Ο μύθος θέλει η Άλωση της Βαστίλης να είναι ένδοξο γεγονός. Η Άλωση της Βαστίλης μόνο ένδοξο γεγονός δεν είναι.

Οι υπερασπιστές της δεν χρησιμοποίησαν ούτε τα κανόνια ούτε τα τουφέκια του προμαχώνα. Αν είχαν ρίξει με τα κανόνια, θα υπήρχαν 5.000 νεκροί. Ή και όχι, γιατί όλοι θα είχαν διασκορπιστεί. Δεν θα είχαν καταλάβει τη Βαστίλη. Η Βαστίλη δεν αντιστάθηκε.


Γιατί δεν αντιστάθηκε η Βαστίλη; Γιατί ο στρατηγός Μπεζανβάλ, που διοικούσε τα στρατεύματα της πρωτεύουσας, δεν τα έστειλε για βοήθεια στον διοικητή Ντε Λονέ;

Ας δούμε μία επιστολή του στρατάρχη Ντε Μπρέιγ. Ήταν ο αρχιστράτηγος όλων των στρατευμάτων γύρω από το Παρίσι και τις Βερσαλλίες. Δίνει τις οδηγίες στον Μπεζανβάλ, που ήταν υπεύθυνος των στρατευμάτων στο Πεδίο του Άρεως. Αυτές είναι οι οδηγίες που του δίνει στις 5 Ιουλίου:

Η συνήθης σύνεσή σας, σας δεσμεύει να δώσετε τις πιο μετριοπαθείς εντολές στους αξιωματικούς που θα ορίσουν τα αποσπάσματα που θα χρησιμοποιήσετε για να δράσουν ως προστάτες.

Να αποφύγουν όσο πιο πολύ μπορούν να αναμειχθούν σε κάποια μάχη με τους κατοίκους, εκτός αν βάλουν φωτιά και προβούν σε λεηλασίες, που διακινδυνεύουν την ασφάλεια των πολιτών.

Στρατάρχης Ντε Μπρέιγ.


Ο βασιλιάς δεν ήθελε καθόλου μια αιματηρή καταστολή της εξέγερσης και της επανάστασης. Αυτό είναι το συμπέρασμα από τις διαταγές του. Εξάλλου, ήξερε πως τα στρατεύματά του δεν ήταν αξιόπιστα. Είχαν υιοθετήσει τις επαναστατικές ιδέες. Αν έκανε επίθεση κατά των επαναστατών, τα στρατεύματά του θα στρέφονταν σίγουρα εναντίον του.

Προφανώς, ο Λουδοβίκος δεν ακούει πλέον τον περίγυρό του. Συνειδητοποιεί, πως δεν βρίσκεται πλέον σε θέση ισχύος.

Στις 14 Ιουλίου 1789, είχε σημάνει για τον Λουδοβίκο η ώρα της Επανάστασης. Μέσα στη νύχτα, ενώ οι ένοικοι του παλατιού κοιμούνταν, φτάνουν τα νέα για την κατάληψη του Μεγάρου των Απομάχων και της άλωσης της Βαστίλης.

Είναι δύσκολο να ξέρουμε πώς αντέδρασε. Το ξέρουμε πάντως από τις αποφάσεις που πήρε στις 15 το πρωί. Συγκαλεί συμβούλιο. Αρνείται το διάβημά του κόμη του Αρτουά που αφορούσε επίθεση στο Παρίσι και άμεση αντεπανάσταση. Αντίθετα, λαμβάνει μέτρα αποκλιμάκωσης. Δίνει εντολή στα στρατεύματα να υποχωρήσουν. Δεν θέλει να αντιμετωπίσει την εξέγερση του Παρισιού εκείνη τη στιγμή. Πιστεύει ότι τα πράγματα θα ηρεμήσουν. Θεώρησε ότι με μία άμεση αντιπαράθεση θα έριχναν λάδι στη φωτιά. Αρνείται να ακολουθήσει τη σκληρή γραμμή που τον συμβουλεύουν.

Η ομιλία που έκανε ενώπιον των βουλευτών στη Σύγκληση των Γενικών Τάξεων δείχνει σίγουρα τη διάθεσή του την επομένη της 14ης Ιουλίου:

Κύριοι, σας κάλεσα για να σας συμβουλευτώ για τα πιο σημαντικά ζητήματα του κράτους. Είμαι ένα με το έθνος μου. Σας εμπιστεύομαι. Βοηθήστε με να διασφαλίσω την υγεία του έθνους. Αυτό περιμένω από την Εθνοσυνέλευση.

Διέταξα τα στρατεύματα να απομακρυνθούν από το Παρίσι και τις Βερσαλλίες.

Σας επιτρέπω και σας καλώ να γνωστοποιήσετε τις προθέσεις μου στην πρωτεύουσα.

Λουδοβίκος ΙΣΤ΄.


Στις 15 Ιουλίου, όταν ο βασιλιάς πάει στην Εθνοσυνέλευση και λέει τη φράση «Εθνική Συνέλευση», δείχνει ότι δέχεται την επανάσταση.

Η άλωση της Βαστίλης είναι το γεγονός που έκανε τον βασιλιά να παραδοθεί. Η 14η Ιουλίου είναι το πραγματικό σημείο έναρξης της επανάστασης. Οι σύγχρονοι δεν κάνουν λάθος. Από τις 16, ένας εργολάβος, ο Παλουά, αναλαμβάνει το γκρέμισμα του φρουρίου και την εμπορευματοποίηση κάθε αντικειμένου που απεικονίζει το έπος των παριζιάνων, αντικείμενα, που κατασκευάστηκαν από υλικά της Βαστίλης. Τα απομεινάρια του φρουρίου μετατρέπονται σε κειμήλια.

Η Βαστίλη κατακτήθηκε ή παραδόθηκε; Ως προς αυτό οι απόψεις απέκλιναν από την αρχή. Όταν ένα χρόνο μετά, το 1790, γιόρταζαν την ένωση, η λεγόμενη πλέον Γιορτή της Ομοσπονδίας, διαλέγουν για αυτή την 14η Ιουλίου, χωρίς όμως να αναφέρουν το όνομα της Βαστίλης.

Δεν το λέμε προφανώς. Οργανώνουμε μία γιορτή, της οποίας σκοπός είναι να συγκεντρωθεί το έθνος σε μία γενική ομόνοια. Είναι η λέξη της εποχής. Πρέπει να γίνει ένταξη σε ένα κοινό σχέδιο. Όχι γύρω από την γιορτή της Άλωσης της Βαστίλης, αλλά γύρω από το Νόμο και τον βασιλιά.

Ζαν-Πιέρ Μπουά, καθηγητής Ιστορίας.


Ο πρώτος εορτασμός της 14ης Ιουλίου 1789 θα ήταν μια γιορτή συμφιλίωσης και ένωσης όλων των γάλλων. Ξεχνώντας το αίμα που χύθηκε, εκπρόσωποι από όλους τους νομούς έρχονται να ορκιστούν στο έθνος, στο Νόμο και στο βασιλιά.

Εκείνη την εποχή θεωρούσαν πως τότε γεννιόταν το έθνος. Δηλαδή, ο γαλλικός πληθυσμός, ο ετερόκλητος, που αποφασίζει σε μια πολιτική σύμβαση να συμμαχήσει, να ενωθεί με αφορμή ένα γεγονός.

Είναι η γέννηση του γαλλικού έθνους.

Γκιγιόμ Μαζό, ιστορικός, ειδικός στη Γαλλική Επανάσταση.



Τα έθνη-κράτη για τη δημιουργία τους χρειάστηκαν μύθους.
Ένας τέτοιος είναι η Άλωση της Βαστίλης. Το «Κρυφό Σχολειό» των γάλλων.


Η Γιορτή της Ομοσπονδίας είναι η 14η Ιουλίου, χωρίς να είναι η 14η Ιουλίου. Είναι μία άλλη 14η Ιουλίου. Το 1880, στη γέννηση της Τρίτης Δημοκρατίας, καθιερώνουν την 14η Ιουλίου ως εθνική εορτή, που ισχύει μέχρι τώρα.

Οι ομιλίες των εισηγητών στη Συνέλευση και τη Γερουσία, διακρίνονται από πλήρη αμφισημία στο θέμα.

Γιορτάζουμε τις 14 Ιουλίου 1789 και τις 14 Ιουλίου 1790, γιατί έχει τελείως διαφορετικό περιεχόμενο.

Κλοντ Κετέλ, ιστορικός.


Λοιπόν, τι γιορτάζουμε στα αλήθεια στις 14 Ιουλίου; Την Άλωση της Βαστίλης; Ή χωρίς να το ξέρουμε τη Γιορτή της Ομοσπονδίας;

Το 1880 εκτυλίσσεται στη Γερουσία μια έντονη αντιπαράθεση για την επιλογή της εθνικής εορτής. Οι δημοκρατικοί θέλουν μια ημερομηνία της Γαλλικής Επανάστασης. Ο Λεόν Γκαμπετά προσανατολίζεται προς τα εκεί. Απέναντι, οι νοσταλγοί της Μοναρχίας, δεν θέλουν αναφορά στην Άλωση της Βαστίλης.

Ο Γκαμπετά χρησιμοποιεί πολύ νωρίς το σύμβολο της 14ης Ιουλίου ως ημερομηνία-ορόσημο για τη Δημοκρατία.

Χρειάζεται αναφορές. Χρειάζεται να «ριζώσει» μια ιστορία στο μυαλό του κόσμου. Για να δημιουργηθεί το μέλλον χρειάζονται θεμέλια.

Ζαν-Πιέρ Μπουά, καθηγητής Ιστορίας.



«Έτσι τιμωρούμε τους προδότες». Χαρακτικό του 1789 με την περιφορά κομμένων κεφαλιών
στους δρόμους του Παρισιού, ανάμεσα στα οποία και του διοικητή της Βαστίλης Ντε Λονέ.
Λεόν Γκαμπετά.

Ο Γκαμπετά κατορθώνει να εδραιώσει την 14η Ιουλίου μόνο γιατί βασίζεται στην σύγχυση, σε τέτοιο σημείο, που το κείμενο του νόμου δεν παρέχει καμία διευκρίνιση.

Η 14η Ιουλίου επιβάλλεται τελικά πιο φυσικά, γιατί, αντίθετα με τις άλλες ημερομηνίες, λέει κάτι σε όλους. Είναι ημερομηνία που συσπειρώνει. Οι γάλλοι της εποχής συγχέουν, μπερδεύουν, ταυτίζουν την 14η Ιουλίου 1789 με την 14η Ιουλίου 1790.

Γιορτάζοντας την 14η Ιουλίου λοιπόν, οι γάλλοι γιορτάζουν την πιο διφορούμενη ημερομηνία της Ιστορίας τους. Σήμερα, η Γιορτή της Ομοσπονδίας έχει βγει από τη μνήμη τους.

Ακόμη κι αν η Άλωση της Βαστίλης παραμένει στο συνολικό υποσυνείδητο ως η ιδρυτική πράξη της σύγχρονης Γαλλίας, κανείς δεν συμφωνεί για το μέγεθος του ηρωισμού που συνδέεται με αυτό το γεγονός.



Οι επαναστάσεις ανατρέπουν την καθεστηκυία τάξη και φέρνουν μια άλλη. Τα μαζικά κινήματα πάντα κάνουν μια τρύπα στο νερό.
Η πολυδιαφημισμένη γαλλική επανάσταση, στο μύθο της οποίας έχει στηθεί το σύγχρονο αντιπροσωπευτικό κοινοβουλευτικό παραμύθι του σύγχρονου εξουσιασμού,
οδηγήθηκε στην εποχή της Τρομοκρατίας και κατέληξε στο ναπολεόντειο καθεστώς.
Ο Ναπολέων στέφθηκε αυτοκράτορας και φρόντισε να «καταστείλει» στο εσωτερικό της Γαλλίας το αντικληρικαλιστικό πνεύμα του Διαφωτισμού και της Επανάστασης.
Και θεοί και αφέντες!
Στον πίνακα εικονίζεται η χειροτονία του αυτοκράτορα Ναπολέοντα Α΄ και η στέψη της αυτοκράτειρας Ιωσηφίνας (1804) μέσα σε πολυτελή χλιδή.
Σύμφωνα με τον κυβερνητικό προϋπολογισμό, το συνολικό κόστος της τελετής ήταν πάνω από 8,5 εκατομμύρια γαλλικά φράγκα.


Ο αυτοκράτορας Ναπολέων Α΄, προϊόν της Γαλλικής Επανάστασης,
ένας δικτάτορας που αιματοκύλισε την Ευρώπη.
Μετά την πτώση του Ναπολέοντα επανήλθαν οι βασιλιάδες.
Στο θρόνο ανήλθε ο εικονιζόμενος Λουδοβίκος ΙΗ΄ ο Λατρευτός,
αδελφός του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄, που οι επαναστάτες είχαν πριν από μερικά χρόνια αποκεφαλίσει!


Πηγή:

Françoise Cros De Fabrique: «Le 14 Juillet»,
Martange Productions / Io Production / France Télévisions.


Διαβάστε ακόμα
στην «Ελεύθερη Έρευνα»:

IMAGE DESCRIPTION“ΑΣ ΦΑΝΕ
ΠΑΝΤΕΣΠΑΝΙ”


Μια φράση,
που δεν ειπώθηκε ποτέ


IMAGE DESCRIPTIONΣΗΜΕΡΙΝΟΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ-
ΑΥΡΙΑΝΟΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΑΣ


Τα αδιέξοδα των επαναστάσεων
και οι τρομοκράτες της Βαστίλης


IMAGE DESCRIPTION«ΟΙ ΠΡΟΓΟΝΟΙ ΜΑΣ
ΟΙ ΓΑΛΑΤΕΣ»


Πώς πλάστηκε
η γαλλική εθνική συνείδηση







ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


1 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 46517

    7 Δεκ 2018

    Κολάζ απομονωμένων απόψεων διαφόρων ιστορικών, ποιος ο λόγος;
    Μάλλον για να ταιριάζει το κείμενο με το ντοκυμαντέρ.