ΧΡΗΣΕΙΣ
ΚΑΙ ΚΑΤΑΧΡΗΣΕΙΣ
ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Η πρόσληψη
της μακεδονικής αρχαιότητας
από τη σύγχρονη Ελλάδα


Στην πΓΔΜ τα τελευταία χρόνια εφαρμόζεται μια συνειδητή και προγραμματική διασύνδεση των σύγχρονων πολιτών της με το αρχαιομακεδονικό παρελθόν. Βρισκόμαστε λοιπόν αντιμέτωποι με μια διεργασία ανάλογη με αυτήν που έλαβε χώρα και στην Ελλάδα, μερικές δεκαετίες νωρίτερα, στο χώρο της Μακεδονίας, μέσα από την προσπάθεια εθνικής ομογενοποίησης των αλλόγλωσσων πληθυσμιακών ομάδων (κυρίως των σλαβόφωνων), η οποία συντελέσθηκε με συγκεκριμένες θεσμικές παρεμβάσεις, απαγορεύσεις και πρακτικές.

Η πρόσληψη της μακεδονικής αρχαιότητας από τη σύγχρονη Ελλάδα έχει ως αφετηρία της τον πρώιμο 19ο αιώνα. Στις πρώτες δεκαετίες μετά τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους, η αρχαία Μακεδονία αποτέλεσε για τους ιστορικούς και τους διανοούμενους του «πρότυπου βασιλείου» μια ιστορική και εθνοτική «ετερότητα» και οι μακεδόνες βασιλείς λογίζονταν ως οι πρώτοι από τους διαδοχικούς ξένους κατακτητές της Ελλάδας (Ρωμαίοι, Λατίνοι, Οθωμανοί), στο πλαίσιο, φυσικά, της συγκρότησης ενός εθνικού προγράμματος που αναζήτησε αποκλειστικά την άμεση διασύνδεση με το κλασικό παρελθόν, όπως άλλωστε απαιτούσε και το ευρωπαϊκό πνεύμα της εποχής.

Στο δεύτερο μισό όμως του 19ου αιώνα, ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, ενοποιώντας ρηξικέλευθα στο ιστοριογραφικό του έργο τον ιστορικό χρόνο του ελληνικού έθνους από την αρχαιότητα έως την Ελληνική Επανάσταση, μέσα από ένα τριμερές σχήμα ιστορικής συνέχειας (αρχαιότητα, Βυζάντιο / μεσαίωνας, νεότερη εποχή), εντάσσει για πρώτη φορά την αρχαία Μακεδονία στο ελληνικό πολιτιστικό πρότυπο, σε μια εποχή που και στην Ευρώπη η ιστορία της Μακεδονίας —και ειδικά ο Μέγας Αλέξανδρος— αναδύεται από την ακαδημαϊκή αφάνεια, κυρίως μέσα από το ιστοριογραφικό έργο του Johann Gustav Droysen. Είναι ενδεικτικό ότι την ίδια εποχή η Μακεδονία αποκτά και πολιτικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα, μέσα από το ιδεολογικό πρόταγμα της Μεγάλης Ιδέας για την απελευθέρωση των αλύτρωτων περιοχών.


Όταν τελικά το μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας εντάσσεται το 1913 στο ελληνικό κράτος, οι πολιτικές και ιδεολογικές προτεραιότητες αφορούσαν τη διαχείριση της εθνοτικής και γλωσσικής πολυμορφίας της συγκεκριμένης περιοχής στο παρόν, παρά την περαιτέρω μελέτη της εθνολογικής και πολιτισμικής σχέσης αρχαίων Ελλήνων και αρχαίων Μακεδόνων, που σε μεγάλο βαθμό διασφάλιζε ο Κ. Παπαρρηγόπουλος και οι επίγονοί του. Λόγω και της έντονης πολιτικής και στρατιωτικής αστάθειας στην περιοχή τις πρώτες δεκαετίες της ενσωμάτωσης στο ελληνικό κράτος (Βαλκανικοί, Α' και Β' Παγκόσμιος Πόλεμος, Εμφύλιος), η αρχαία Μακεδονία ως ερευνητικό αντικείμενο θα καθιερωθεί πολύ αργότερα, συγκριτικά με την ήδη διαμορφωμένη ερευνητική παράδοση για τη νότια Ελλάδα, ουσιαστικά μετά τη δημιουργία της γειτονικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας ως μέρους του γιουγκοσλαβικού κρατικού μορφώματος (29 Νοεμβρίου 1943, με τη διακήρυξη του Γιάιτσε από τον Τίτο). Στην πραγματικότητα, η σκυτάλη της έρευνας περνά έκτοτε από την ιστορική επιστήμη στην αρχαιολογία.

Παρά την ύπαρξη ορισμένων αρχαιολογικών ερευνητικών προγραμμάτων, τα περισσότερα εκ των οποίων αφορούν τη βυζαντινή κληρονομιά ως ιστορική γέφυρα συνοχής ανάμεσα στη βόρεια και τη νότια Ελλάδα, η ανεύρεση των βασιλικών τάφων της Βεργίνας από τον Μανόλη Ανδρόνικο το 1977 θα αποτελέσει την ουσιαστική καμπή για την πρόσληψη και την ιστορική σημασιοδότηση της αρχαίας Μακεδονίας από την ελληνική πλευρά. Τα εντυπωσιακά ευρήματα της Βεργίνας θα επενδυθούν αμέσως με ιδιαίτερη πολιτική, συμβολική και ιδεολογική αξία, ειδικά μετά το 1991, όταν και δημιουργείται το κράτος της πΓΔΜ, πυροδοτώντας έναν οργασμό αρχαιολογικής έρευνας, που προσανατολίσθηκε στις αρχαίες, ως επί το πλείστον, ιστορικές φάσεις.




Σημείωση:
Το παραπάνω κείμενο είναι απόσπασμα από το βιβλίο:
«Η δημόσια ιστορία στην Ελλάδα » (έκδ. «Επίκεντρο»,
Θεσσαλονίκη, 2015, κεφ. «Θεσσαλονίκη-Bitola», Α. Ανδρέου-Κ. Κασβίκη).




ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


3 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 46435

    22 Νοε 2018

    @46433
    Η συγγνώμη όμως της Ακριβοπούλου ήταν κατόπιν κομματικής εντολής για να μην χάσει ψήφους ο (τ)ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές, αφού πλέον τα έχουν γυρίσει στο εκκλησιαστικό και δεν θέλουν να ανοίξουν και άλλο μέτωπο προεκλογικά. Απλά η δημοσιογραφία της κρατικής τελεόρασης συντάχτηκε με τις κομματικές εντολές στο άψε-σβήσε.
    https://www.iefimerida.gr/news/460042/maximoy-kanei-piso-gia-toys-misthoys-ton-iereon-i-eklogiki-hasoyra-tha-itan-megali
    Αμέσως ο ρωμιοάθεος. Σιγά τα ωά.

  • Ανώνυμος 46433

    21 Νοε 2018

    46432,
    ακόμη στο Πολυτεχνείο είσαι; Εδώ έχουμε εξελίξεις. Η δημοσιογράφος της ΕΡΤ, κα Ακριβοπούλου ζήτησε συγγνώμη από την αυτού Μεγαλειότητα μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ (τον αποκάλεσε "φασίστα"), και προς το παρόν γλύτωσε την κόλαση.. (Μια συγγνώμη την ημέρα κάνει την απόλυση πιο πέρα)

  • Ανώνυμος 46432

    21 Νοε 2018

    Είναι γνωστό ότι οι σκοπιανοί ενσωμάτωσαν στο εθνικό φαντασιακό τους αρχαίους μακεδόνες με τον ίδιο τρόπο που τους ενσωμάτωσαν πρωτύτερα οι ρωμιοί. Και φυσικά μεταξύ κατεργαρέων επιβάλλεται η εχεμύθεια.

    Σε ακόμη μία πρόκληση προχώρησε ο πρωθυπουργός της ΠΓΔΜ Νίκολα Γκρούεφσκι, ο οποίος σε ομιλία του ενώπιον μελών του κόμματός του αποκάλεσε την Ελλάδα «Πρώην Οθωμανική Επαρχία της Ελλάδας».
    https://www.in.gr/2013/10/18/greece/prwin-othwmaniki-eparxia-tis-elladas-apokalese-tin-ellada-o-gkroyefski/

    Ε όχι και Ελλάδας..

    Αυτό που δεν καταλαβαίνω είναι η χρησιμότητα της ανάρτησης, τη στιγμή που "τρέχει" το άλλο κείμενο με τη χούντα του ίδιου συντάκτη.