ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ
ΕΦΕΥΡΕΣΕΙΣ

Και ηθική της μοναδικότητας


Πώς μπορούν οι ανθρωπιστικές επιστήμες, που βρίσκονται πλέον σε καθεστώς υποτίμησης, να αναζωογονηθούν και να γίνουν ελκυστικές και χρήσιμες για τον σύγχρονο άνθρωπο;

Πώς θα αποκτήσουν πάλι το στοιχείο της δημιουργικότητας που είχαν κάποτε;

Πώς θα τους ξαναδώσουμε τον αρχικό ανθρωπιστικό τους χαρακτήρα μετά την απανθρωποποίηση που υπέστησαν κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα;

Σε αυτά και άλλα ερωτήματα ─ερωτήματα σχετικά με τις «ανθρωπιστικές εφευρέσεις», με την αντίληψή μας για το χρόνο, με την επαναστατικότητα του μοντερνισμού, με την υιοθέτηση μιας νέας ηθικής─ επιχειρεί να απαντήσει ο ρώσος στοχαστής Mikhail Epstein στο βιβλίο του «Ανθρωπιστικές εφευρέσεις και ηθική της μοναδικότητας» (έκδ. «Ροές», Αθήνα, 2017) συμβάλλοντας έτσι αποφασιστικά στην επίκαιρη συζήτηση αναφορικά με το ρόλο των ανθρωπιστικών επιστημών στον θεσμό του σύγχρονου πανεπιστημίου.

Στα έξι δοκίμια που περιλαμβάνονται στην έκδοση, παρουσιάζεται μια πανοραμική ιστορικο-κριτική και θεωρητική αποτίμηση σημαντικών ρευμάτων του προηγούμενου αιώνα, όπως ο μαρξισμός, η ψυχανάλυση, ο υπαρξισμός, ο δομισμός, ο μοντερνισμός και ο μεταμοντερνισμός, μεταξύ άλλων.

Χρησιμοποιώντας ως εφαλτήριο τη γενέθλιά του ρωσική κουλτούρα, ο Epstein προβαίνει σε διαφωτιστικές συγκρίσεις μεταξύ του ρώσικου και του ευρύτερου ευρωπαϊκού πολιτισμού και εντοπίζει τις ομοιότητες και διαφορές των ανθρωπιστικών από τις κοινωνικές και τις φυσικές επιστήμες. Ταυτόχρονα, αναλύει ένα μεγάλο αριθμό πολιτισμικών και επιστημονικών παραδειγμάτων, από τον Γκαίτε έως τους Τζόυς και Σολζενίτσιν, από τους Μπορ και Χάιζενμπεργκ έως τον Ντεριντά.

(E.E.)




Τι είναι αυτό που ορίζει ένα φιλόσοφο

Ο φιλόσοφος της αρχαιότητας, ο Αριστοτέλης, έχει υποστηρίξει ότι η γέννηση της φιλοσοφίας προκύπτει από το θάμβος, δηλαδή την απορία. Γι΄ αυτό η φιλοσοφία απαντά σε μια σειρά ερωτήματα. Γιατί ο άνθρωπος γεννιέται και πεθαίνει, τι είναι ο έρωτας, τι είναι η ηθική, πώς γεννιέται ο κόσμος, τι συμβαίνει όταν ο άνθρωπος φεύγει από τον κόσμο.

Κατ΄ αυτό τον τρόπο, ο φιλόσοφος αντιμετωπίζει με απορία τον κόσμο και τον εαυτό του και προσπαθεί να απαντήσει σε εκείνα τα ερωτήματα, τα οποία δεν απασχολούν τους συνηθισμένους ανθρώπους. Γι΄ αυτό, ακριβώς, προσπαθεί να συσχετίσει γεγονότα, τα οποία συμβαίνουν στον ίδιο ή μπορεί να συμβαίνουν στο περιβάλλον του με όσα βλέπει να συμβαίνουν παγκοσμίως σε φιλοσοφικό επίπεδο.

Θα μπορούσε να πει κάποιος ότι τον απασχολεί ό,τι συμβαίνει στο σύμπαν γενικότερα.


Friedrich Nietzsche (1844-1900).



Θα επιβίωνε στο σημερινό κόσμο ένας Νίτσε;

Αν ζούσε σήμερα ανάμεσά μας ο Νίτσε, ήταν ένας σχετικά άγνωστος συγγραφέας που αντιμετωπίζοντας δυσκολίες θα αναγκαζόταν να αναζητήσει μια θέση διδάσκοντα σε κάποιο πανεπιστήμιο κι υπέβαλε προς κρίση το «Τάδε έφη Ζαρατούστρα», τη «Γενεαλογία της Ηθικής» κ.ά., θα μεγαλουργούσε ή τελικά θα αναλωνόταν σε άνευρα και άνοστα papers;

Τα τελευταία τριάντα χρόνια διδάσκω σε αμερικάνικα πανεπιστήμια. Γνωρίζω πολύ καλά ότι έργα του Νίτσε, όπως είναι το «Τάδε έφη Ζαρατούστρα» και το «Γενεαλογία της Ηθικής», εάν τα είχε υποβάλει ακόμα και για τη θέση λέκτορα, θα είχαν απορριφθεί.

Κι αυτό γιατί δεν είναι αποδεκτά ως επιστημονικά έργα. Δεν πληρούν τους όρους της ακαδημαϊκής κοινότητας. Στα έργα αυτά δεν υπάρχουν παραπομπές, δεν υπάρχουν υποσημειώσεις, υπάρχουν πολύ δυνατές σκέψεις. Σκέψεις, οι οποίες διατυπώνονται σε επιστημονική γλώσσα κι ως εκ τούτου στη σύγχρονη αμερικάνικη φιλοσοφική παράδοση, την ακαδημαϊκή παράδοση, αυτά τα έργα δεν θα ήταν αποδεκτά, διότι στην αμερικάνικη φιλοσοφία κυριαρχεί η αναλυτική μέθοδος.

IMAGE DESCRIPTIONΦιλόσοφοι και στοχαστές σαν τον Νίτσε δεν θα μπορούσαν να ενταχθούν στο αμερικάνικο εκπαιδευτικό σύστημα, διότι η σκέψη τους και η διατύπωση των σκέψεών τους δεν ανταποκρίνεται στις τυπικές προϋποθέσεις που θέτει το σύστημα.


Τι είναι οι ανθρωπιστικές εφευρέσεις

Το γεγονός ότι ο όρος ακούγεται αδόκιμα αποδεικνύει τα κενά που υπάρχουν στο σύγχρονο σύστημα γνώσεων. Είναι κατανοητό τι σημαίνουν οι επιστημο-τεχνικές ανακαλύψεις. Οι πύραυλοι, τα αυτοκίνητα, το διαδίκτυο. Υπάρχουν και κοινωνικές ανακαλύψεις, όπως ο ΟΗΕ, ο Ερυθρός Σταυρός, οι ανθρωπιστικές οργανώσεις, το φεμινιστικό κίνημα, ο κομμουνισμός κ.ά.. Στον τομέα των ανθρωπιστικών επιστημών υπάρχει μια πρακτική πρόοδος, μια συμπλήρωση των γνώσεων.

Ας δούμε, για παράδειγμα, τι σημαίνει η λέξη ρομαντισμός. Είναι κι αυτό, μία ανακάλυψη συγκεκριμένων στοχαστών στη Γερμανία στις αρχές του 19ου αιώνα, όπως είναι ο Σλέγκελ, ο Νοβάλις κ.ά..

Ο φουτουρισμός, για παράδειγμα, τι είναι; Είναι μια ανακάλυψη του Μαρινέτι στην Ιταλία, του Χλέμπνικοφ στη Ρωσία, των σουρεαλιστών και του Μπρετόν.

Αν περιοριστούμε στον τομέα της λογοτεχνίας θα δούμε ότι κάθε κίνημα που ξεκινά από μία μέθοδο και προχωρά από το ένα πολιτιστικό σύστημα στο άλλο, γίνεται με τη βοήθεια του εφευρετικού νου. Το αστυνομικό μυθιστόρημα είναι ένα συνηθισμένο παράδειγμα, όπως και η λογοτεχνία του φανταστικού. Είναι αυτού του τομέα. Ο Μεθόδιος και ο Κύριλλος ανακάλυψαν το σλαβικό αλφάβητο.

Βλέπουμε λοιπόν, ότι όλος ο τομέας του πολιτισμού, της κουλτούρας, βασίζεται σε ανακαλύψεις, σε εφευρέσεις. Είναι εμφανές στη λογοτεχνία. Κάποιος ανακάλυψε τον μαρξισμό μετά τον Μαρξ και τον Έγκελς. Κάποιος ανακάλυψε την ιδέα του υπεράνθρωπου. Στη φιλοσοφία, στη μουσική, στις εικονιστικές τέχνες, κάθε τι καινούργιο το οποίο εμφανίζεται σε όλους τους τομείς, είναι σίγουρα αποτέλεσμα των ανθρωπιστικών εφευρέσεων.

Τα σύγχρονα πανεπιστήμια μελετούν τις εφευρέσεις, αλλά δεν διδάσκουν την εφεύρεση.


Το καθήκον των ανθρωπιστικών επιστημών

Θα πρέπει να κάνουμε ένα διαχωρισμό ανάμεσα στις ανθρωπιστικές επιστήμες και στις ανθρωπιστικές τεχνολογίες. Στόχος των ανθρωπιστικών τεχνολογιών είναι ο μετασχηματισμός των τομέων, που μελετούν οι ανθρωπιστικές επιστήμες. Όπως για παράδειγμα, η κριτική της λογοτεχνίας. Ο στόχος των ανθρωπιστικών επιστημών είναι ο μετασχηματισμός του υλικού που έχει προκύψει από τις παραδοσιακές ανθρωπιστικές επιστήμες στον τομέα των παραδοσιακών ανθρωπιστικών εφευρέσεων. Με αυτό ασχολήθηκαν και οι στοχαστές που ανέφερα, όπως ο Μπρετόν με το σουρεαλισμό ή η νατουραλιστική σχολή στη Ρωσία.

IMAGE DESCRIPTIONΚατ΄ αυτό τον τρόπο, ο παραδοσιακός τομέας των ανθρωπιστικών επιστημών αποτελείται από δύο συστατικά στοιχεία. Το ένα στοιχείο είναι η έρευνα και το άλλο ο μετασχηματισμός. Γενικά, οι ανθρωπιστικές επιστήμες διαφέρουν από τις φυσικές και από τις κοινωνικές επιστήμες, που είναι ο τρίτος μεγάλος τομέας γνώσης, γιατί βοηθούν στην αυτοσυνείδηση του ανθρώπου ή της ανθρωπότητας. Είναι αυτό που ο Σωκράτης έλεγε «γνώθι σαυτόν».

Αυτή είναι η ιδιαιτερότητα των ανθρωπιστικών επιστημών σε αντίθεση με τις φυσικές και τις κοινωνικές.


Έχουν εγκαταλείψει τον άνθρωπο οι ανθρωπιστικές επιστήμες
ή είναι κοντά του;


Δυστυχώς, από την αρχή της δεκαετίας του 1920, στις ανθρωπιστικές επιστήμες άρχισε να κυριαρχεί περισσότερο η αντίληψη ότι τα κείμενα είναι υπεράνω όλων. Γι΄ αυτό, ασχολήθηκαν με τη μελέτη των κειμένων και από εκεί και πέρα αγνοούσαν και δεν τους ενδιέφερε ούτε η ιστορία, ούτε η ψυχολογία, ούτε ο ίδιος ο συγγραφέας, ούτε το περιβάλλον μέσα στο οποίο έγραψε. Αυτό που έκανε ο φορμαλισμός στη Ρωσία, η νέα κριτική στις ΗΠΑ. Ακολούθησε ο δομισμός, ο στρουκτουραλισμός και εν μέρει ο μετα-στρουκτουραλισμός.

Οι ανθρωπιστικές επιστήμες βρίσκονται σε δυσμενή κατάσταση. Πολλοί αναρωτιούνται αν χρειάζεται να υπάρχουν στο εκπαιδευτικό σύστημα. Έχουν χάσει τη θέση τους στο εκπαιδευτικό σύστημα κι αυτό, εν μέρει, είναι αποτέλεσμα της ανεπάρκειας των ίδιων των ανθρωπιστικών επιστημών. Οι ανθρωπιστικές επιστήμες πρέπει να επαναφέρουν τον άνθρωπο στο κέντρο του ενδιαφέροντός τους.


Δημιουργικό θράσος

IMAGE DESCRIPTIONΤο δοκίμιο ως λογοτεχνικό είδος είναι ένα ιδιότυπο δημιουργικό θράσος στο βαθμό που υπερβαίνει τα όρια των λογοτεχνικών ειδών και των επιστημών. Είναι ταυτόχρονα αυτοβιογραφία, είναι αυτοσυνείδηση του συγγραφέα, όπως έκανε ο Μοντέν, που είναι ο θεμελιωτής του είδους.

Μέσα από ένα δοκίμιο βλέπουμε ένα σύστημα ιδεών και στοχασμών, συνάμα όμως, έχουμε ένα λογοτεχνικό κείμενο, το οποίο συνδυάζει πολλά λογοτεχνικά είδη. Έχουμε μία αφήγηση που ερεθίζει τη φαντασία κι έτσι έχουμε ένα μείγμα αυτοβιογραφικών και λογοτεχνικών στοιχείων μαζί με φιλοσοφικούς στοχασμούς.

Όταν το δοκίμιο στερείται αυτών των στοιχείων μετατρέπεται σε ένα πληκτικό αφήγημα, ένα αποτυχημένο έργο. Το δοκίμιο πρέπει να είναι μια ολοκληρωμένη μορφή έκφρασης, όπως και ο μύθος, μόνο που ο μύθος εμφανίστηκε στις προϊστορικές εποχές, ενώ το δοκίμιο είναι αποτέλεσμα της εποχής της νεωτερικότητας, όπου έχουμε μiα ζωντανή έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα για την αυτοσυνείδησή της. Γι΄ αυτό είναι πάρα πολύ δύσκολο να κατακτήσεις την τελειότητα γράφοντας δοκίμια.


Γιατί χρειάζεται η ενέργεια του λάθους

Ο Τολστόι μας έχει δώσει έναν εξαιρετικό ορισμό. Για να γίνει ο,τιδήποτε μεγαλειώδες χρειάζεται η ενέργεια του λάθους. Οι μεγάλες εφευρέσεις, συνήθως είναι αποτέλεσμα όχι μόνο λάθους, αλλά και παραβίασης όλων των κοινά αποδεκτών κανόνων. Πρόκειται για μια μετάλλαξη, ένα λάθος της γενετικής αλυσίδας. Πρόκειται για ρήγμα σε ένα σύστημα καθιερωμένων εννοιών, που δίνει τη δυνατότητα νέας εφεύρεσης. Το λάθος ενός συστήματος επιτρέπει να επινοήσουμε ένα άλλο. Η Αμερική ανακαλύφθηκε από λάθος του Κολόμβου. Ήθελε να πάει στις Ινδίες και ανακάλυψε την Αμερική. Πλήθος εφευρέσεων στην ιστορία της επιστήμης ήταν αποτέλεσμα της απόκλισης από την ορθολογική εξέλιξη των καθιερωμένων εννοιών.

Έτσι, ανακαλύπτουμε νέες επιστήμες, ανακαλύπτουμε νέες λέξεις, ανακαλύπτουμε νεολογισμούς, ανακαλύπτουμε νέες θεωρίες. Η ανθρώπινη σκέψη πολλές φορές αναζητά μια μικρή χαραμάδα ή ένα μικρό ρήγμα στο σύστημα για να μπορέσει να πιαστεί και να αναπτύξει μια νέα προσέγγιση. Είναι ζητήματα, που πολλές φορές δεν εξηγούνται. Όπως, για παράδειγμα, δεν μπορεί να εξηγηθεί ο τρόπος, με τον οποίο προκύπτει η βιολογική μετάλλαξη. Διότι η μετάλλαξη καταλύει το μηχανισμό μετάδοσης της βιολογικής πληροφορίας.

Οι εφευρέσεις είναι ο μηχανισμός μετάδοσης των πολιτισμικών αξιών. Όταν αυτός καταλύεται, έχουμε τις μεγάλες εφευρέσεις.




Το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης

Δεν συμμερίζομαι την απαισιοδοξία πολλών παρατηρητών, οι οποίοι θεωρούν ότι η δημιουργία της τεχνητής νοημοσύνης θα σημάνει το τέλος της ανθρωπότητας. Απεναντίας, θεωρώ ότι όσο αυτοματοποιούνται οι διάφορες διαδικασίες στις οποίες απασχολούνται σήμερα οι άνθρωποι ξοδεύοντας ενέργεια κι εργασία, θα περάσουν στην αρμοδιότητα των μηχανών της τεχνητής νοημοσύνης και θα προσφέρουν στον άνθρωπο το χρόνο για δημιουργική εργασία.

Δηλαδή, όσο διευρύνεται η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης τόσο θα αυξάνονται οι δυνατότητες του ανθρώπου να γνωρίσει τον εαυτό του. Ανοίγονται τεράστιες προοπτικές για τον άνθρωπο να γνωρίσει την ανθρώπινη υποκειμενικότητα, γιατί ποτέ κανείς δεν μπορεί να υποκαταστήσει το ανθρώπινο εγώ, γιατί το ανθρώπινο εγώ, το ανθρώπινο υποκείμενο είναι αναντικατάστατο.

Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης αποδεικνύεται ολοένα και πιο σημαντική για τη μοίρα του ανθρώπινου πολιτισμού. Σήμερα πια, τόσο οι οικονομολόγοι όσο και οι εκπρόσωποι των τεχνολογικών επιστημών αναγνωρίζουν ότι σε δέκα-είκοσι χρόνια θα υπάρχει πολύ μεγάλη ζήτηση για τους ειδικούς των ανθρωπιστικών επιστημών. Όχι οικονομολόγοι, ούτε οι προγραμματιστές ούτε όλοι εκείνοι οι οποίοι θα απασχολούνται στους τομείς όπου θα κυριαρχεί η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά οι φιλόλογοι, φιλόσοφοι, οι ειδικοί στον τομέα των διανθρώπινων επικοινωνιών η ακόμη, αν θέλετε, και οι ιερείς. Γιατί θα διακρίνονται από μια μοναδικότητα, που δεν μπορεί να μεταφραστεί στη γλώσσα των αλγόριθμων.


Σχέση ρομαντισμού - τεχνολογίας

Θα νόμιζε κανείς ότι έχουμε να κάνουμε με μια αντίθεση. Τι κοινό μπορεί να έχει η τεχνολογία με το ρομαντισμό; Η τεχνολογία είναι υλισμός, ενώ ο ρομαντισμός είναι πνευματική αναζήτηση. Κατά την άποψή μου πρόκειται για μια πολύ πρωτόγονη και αφελή προσέγγιση για την τεχνολογία.

Τεχνολογία είναι το ατσάλι, ο χαλκός, οι βιομηχανικοί γίγαντες. Στις μέρες μας, όμως, έχουμε την τεχνολογία της σκέψης και της επικοινωνίας, δηλαδή μας βοηθά να δημιουργήσουμε τα μέσα πληροφόρησης και επικοινωνίας, τα οποία βοηθούν τους ανθρώπους να αυτοπραγματωθούν και να επικοινωνήσουν με τους άλλους. Η σχέση ρομαντισμού - τεχνολογίας είναι ο θρίαμβος του πνεύματος επί της ύλης.

Έτσι, επειδή η τεχνολογία ως προς την επιδίωξή της τρέφεται από την ύλη σε επίπεδο κβάντα, σε επίπεδο νανοστοιχείων, διαπερνά όλη την ύλη αναζητώντας δυνατότητες για να μπορέσει σε τελική ανάλυση να γίνει φορέας νοήματος, να γίνει φορέας ιδεών, διαθέσεων, να μεταδώσει τα ανθρώπινα συναισθήματα, να φέρει τους ανθρώπους κοντά, ανήκει στο ρομαντικό πεδίο της ανθρώπινης δραστηριότητας.




Περιθωριοποιεί η εποχή μας
τους πλέον γόνιμους τρόπους για να σκέφτεται κανείς;


Δεν νομίζω ότι η σύγχρονη τεχνολογία αποθαρρύνει τον άνθρωπο από τη δημιουργική δραστηριότητα. Απεναντίας, σήμερα, οι σελίδες κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίες είναι αποτέλεσμα των σύγχρονων τεχνολογιών, συνέβαλαν σημαντικά στην ενεργοποίηση του νοητικού δυναμικού ενός σημαντικού τμήματος του πληθυσμού. Όλοι γίνονται συγγραφείς, ζωγράφοι. Οι συγγραφείς είναι περισσότεροι από τους αναγνώστες.

Υπάρχουν, φυσικά, και αρνητικές πλευρές. Δυσκολευόμαστε να διακρίνουμε τη μεγαλοφυία. Ωστόσο, η σύγχρονη τεχνολογία απελευθερώνει την ανθρώπινη δημιουργικότητα γι΄ αυτό και χαιρετίζω αυτό που βλέπω στο Facebook με τόσους ταλαντούχους ανθρώπους, οι οποίοι για πρώτη φορά χάρη σε αυτά τα παγκόσμια μέσα επικοινωνίας απέκτησαν φωνή, πολλοί από αυτούς έγιναν πραγματικά αστέρια του διαδικτύου, απέκτησαν φήμη μαζί με συγγραφείς και άλλους καλλιτέχνες καταξιωμένους με παραδοσιακούς τρόπους πριν από την εμφάνιση του διαδικτύου. Συνεπώς, δεν συμμερίζομαι αυτή την απαισιοδοξία.


Πώς η φιλοσοφία
μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο


Η φιλοσοφία θα μπορούσε να γίνει ένας τρόπος αναστοχασμού του ίδιου του ανθρώπου με τον ίδιο τρόπο που γίνεται στη λογοτεχνία και σε κάθε άλλη καλλιτεχνική δραστηριότητα. Η φιλοσοφία γίνεται ολοένα και πιο δημοκρατική κι έτσι ο κάθε άνθρωπος μπορεί να γίνει ερευνητής του εαυτού του, γιατί κανείς δεν γνωρίζει καλύτερα τον άνθρωπο από τον ίδιο του τον εαυτό. Στα αγγλικά αυτοαποκαλείται self studies, δηλαδή, η μελέτη του εαυτού μου. Ξαναγυρνάμε επομένως στο «γνώθι σαυτόν» του Σωκράτη.

Οι άνθρωποι τηρούν ημερολόγια, έχουν blogs. Αυτά είναι απόπειρες αυτογνωσίας και αυτοέκφρασης. Μοιράζονται τις αναμνήσεις τους. Όλα αυτά είναι απόπειρες φιλοσοφικού στοχασμού και φιλοσοφικής προσέγγισης του κόσμου. Η σύγχρονη τεχνολογία σήμερα προσφέρει περισσότερες δυνατότητες στον άνθρωπο.


Ο Παρμενίδης (6ος-5ος αι. π.Χ.) θεωρείται η πλέον πρωτότυπη μορφή της προσωκρατικής σκέψης.



Αποστολή της διανόησης

Ένας δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Με συλλογικές, όμως, προσπάθειες των διανοούμενων με δημόσιο λόγο, όπως λένε στην Αμερική, ή της διανόησης, όπως τους αποκαλούν στη Ρωσία, μπορούν να γίνουν πολλά. Αυτή είναι η αποστολή της διανόησης και των ανθρώπων που την εκπροσωπούν. Δηλαδή, να οδηγήσουν τους ανθρώπους από τα στενά όρια της ύπαρξής τους και να τους δείξουν την προοπτική να γίνουν πολίτες του κόσμου.

Ο διανοούμενος που κάνει τα αντίθετα, δηλαδή ισχυρίζεται ότι η εθνικότητα σας ή ο ερωτικός σας προσανατολισμός είναι κάτι στο οποίο πρέπει να μείνετε, να μην βγαίνετε από τα όριά του στα οποία μπήκατε με τη γέννηση σας, κάνει λάθος.

Η άποψη αυτή νομίζω πως είναι λανθασμένη για έναν διανοούμενο, γιατί αποστολή του διανοούμενου είναι να δείχνει την οικουμενική διάσταση του ανθρώπινου πολιτισμού και την έξοδος του κάθε ανθρώπου από την προσωπική του ταυτότητα με την οποία γεννήθηκε και που έχει μετατραπεί σε φυλακή γι΄ αυτόν.


Κάθε άνθρωπος που γεννιέται βιολογικά θα πρέπει ηθικά και πνευματικά να εξανθρωπισθεί. Αυτή είναι η αποστολή των ανθρωπιστικών επιστημών.


Η δύναμη της γνώσης και της φαντασίας

Η γνώση είναι δύναμη, αλλά η φαντασία συμπεριλαμβάνει τη γνώση γι΄ αυτό κι έχει μεγαλύτερη ισχύ. Η γνώση αποκαλύπτει τον κόσμο που ήδη υπάρχει, ενώ η φαντασία δημιουργεί τον κόσμο ο οποίος δεν υπάρχει ακόμη.

Τα βιβλία, τα ράφια, τα κτίρια, τα έχει δημιουργήσει η φαντασία. Αυτά δεν υπήρχαν στη φύση. Έπρεπε να αποκτήσουμε τη γνώση τους κι αυτό ήταν αντικείμενο της φαντασίας. Διαφορετικά, θα ζούσαμε ακόμα στις σπηλιές και θα φορούσαμε προβιές ζώων. Ακόμα και εμείς οι ίδιοι είμαστε προϊόντα της φαντασίας. Σαν επίγραμμα σε βιβλίο μου έχω χρησιμοποιήσει τη φράση ότι η φαντασία είναι ισχυρότερη της γνώσης.




Είναι η πολιτική μέρος του πολιτισμού
ή ο πολιτισμός είναι μέρος της πολιτικής;


Πιστεύω ακράδαντα, πως η πολιτική είναι μέρος του πολιτισμού και η υποταγή του πολιτισμού στην πολιτική είναι ταυτόσημη με την υποταγή του μερικού στο καθολικό. Ο πολιτισμός περιλαμβάνει την πολιτική, τη θρησκεία, την επιστήμη, τη λογοτεχνία, την τέχνη, την τεχνολογία και κάθε ένα από αυτά τα πεδία συναγωνίζεται τα υπόλοιπα και επιδιώκει να ηγεμονεύσει. Όταν ηγεμονεύει η πολιτική, έχουμε ολοκληρωτισμό. Με τη θρησκεία, έχουμε φονταμενταλισμό. Η επιστήμη καταδυναστεύει τα υπόλοιπα, ενώ με την τέχνη έχουμε τον αισθητισμό.

Όλοι αυτοί οι -ισμοί είναι στρεβλώσεις του πολιτισμού, απόπειρες υποταγής του καθολικού στο μερικό. Γι΄ αυτό είναι τόσο σημαντικές οι σπουδές στον πολιτισμό και τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Μας επιτρέπουν να προσεγγίζουμε τα συστατικά στοιχεία του πολιτισμού καθαυτά και την εξουσία στην κοινωνία, όχι αποκλειστικά ως πολιτική.

Είμαι πολίτης της κοινωνίας. Με εξουσιάζει όχι μόνο ο Πρόεδρος ή το Κοινοβούλιο, αλλά και η γλώσσα που μιλάω, η επιστήμη που μελετάω, η τέχνη που μου αρέσει, η μουσική που ακούω. Πρόκειται για πολυεξουσία. Είναι η δομή μιας πραγματικά δημοκρατικής κοινωνίας. Και η πολιτική δεν πρέπει να έχει κανένα προνόμιο στην πολυεξουσία.




Ορισμός της ευτυχίας

Προσωπικά, είμαι ένας ευτυχισμένος άνθρωπος. Δεν έχω όμως έτοιμες συνταγές για την ευτυχία. Δεν επιδιώκω την ευτυχία ως μια μόνιμη κατάσταση. Επιδιώκω την ευτυχία ως στιγμές, οι οποίες μου δίνουν κίνητρο για να συνεχίσω στην επόμενη στιγμή. Κάποια μυρωδιά, κάποιος πίνακας, κάποια συνάντηση με άνθρωπο, ένα χαμόγελο που θα συναντήσω. Πρέπει να μάθουμε να εκτιμούμε αυτές τις στιγμές, αυτά τα μικρά δώρα της ζωής, που μας κάνουν ευτυχισμένους. Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Δεν νομίζω ότι η ευτυχία μπορεί να υπάρξει ως μία μόνιμη κατασκευασμένη κατάσταση. Πρέπει να βρισκόμαστε σε κίνηση, να μην κολλάμε στο παρελθόν, να μην κουβαλάμε τις πίκρες του. Θα πρέπει να προχωράμε μπροστά, θα πρέπει να αλλάξουμε τον εαυτό μας. Να ανακαλύπτουμε τον εαυτό μας και την ικανότητα να προχωράμε.

Δεν ξέρω κατά πόσο τα τηρώ αυτά με επιτυχία. Νομίζω ότι με το παραμικρό πολλές φορές κάνοντας μικρές ανακαλύψεις, είμαι ευτυχισμένος.

Μια από τις φράσεις που σκέφτομαι συχνά στη ζωή μου, είναι να μην προβάλλω αντίσταση σε τίποτα, να μην ταυτίζομαι με τίποτα, να μην αρνούμαι τίποτα. Θεωρώ ότι δεν χρειάζεται να βρίσκομαι σε πόλεμο με κάτι. Θα πρέπει να βρισκόμαστε σε μια κατάσταση ηρεμίας και να μπορούμε να διευρύνουμε τις εμπειρίες μας χωρίς να χάνουμε την ψυχή μας, να διευρύνουμε τις γνώσεις μας χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας.

Ανεξάρτητα ποιος βρίσκεται στο δεδομένο περιβάλλον, αυτό να μην επηρεάζει τη συμπεριφορά σου, να μην σε κάνει να αλλάξεις τις αξίες και τις αρχές σου. Να μην έχεις την αίσθηση ότι έχεις βαλτώσει.


Ο Mikhail Epstein με τη δημοσιογράφο Ολυμπιάδα Μαρία Ολυμπίτη.



Δεν είναι η δικαίωση
σκοπός του συγγραφέα


Δεν γράφω για να έχω δίκιο. Κατά τη γνώμη μου, αυτή η τάση να θέλεις να έχεις πάντα δίκιο έχει τις πλέον καταστροφικές και διαλυτικές επιπτώσεις. Εξίσου καταστροφικό ρόλο είχε στην ιστορία διαφόρων χωρών, διαφόρων λαών και προσώπων. Ο Παστερνάκ έλεγε: «Δεν αγαπώ αυτούς που έχουν δίκιο». Νομίζω ότι η κάθε δημιουργική δραστηριότητα δεν θα πρέπει να επιδιώκει τη δικαίωση της, μα να αναζητά το ευρύτερο δυνατό πεδίο δυνατοτήτων, να παρέχει δυνατότητες στον κόσμο, στην επιστήμη.

Να αναζητάς μέσα σου κάποια ψήγματα δικαίωσης, δηλαδή κάποια καταξιωμένη στέρεη γνώση. Κάτι που να σε εκπλήσσει. Δεν κάνει να μένεις σε αυτό και να ισχυρίζεσαι με ακατάλυτη βεβαιότητα ότι έχεις δίκιο. Καλύτερα να υποθέτεις, ότι αντί για δικαίωση νιώθεις πιο κοντά σε αυτό το μοντέλο υποθέσεων. Να αναρωτιέσαι μήπως είναι έτσι ή αλλιώς. Μήπως χρειάζεται άλλη οπτική γωνία; Το αποτέλεσμα ενός τέτοιου τρόπου σκέψης είναι η κάθαρση. Η αίσθηση ότι μπορείς να εξετάσεις με διάφορους τρόπους ένα φαινόμενο.

Και αυτός ο τρόπος σκέψης διευρύνει το αντικείμενο του βιώματος και του στοχασμού. Θεωρώ πως αυτή είναι η δική μου αποστολή, των ανθρωπιστικών επιστημών και της θεωρίας του πολιτισμού. Δηλαδή, να διευρύνουμε τις δυνατότητες του κόσμου, να διευρύνουμε τον κόσμο της γλώσσας με νέους γραμματικούς κανόνες, να διευρύνουμε τον κόσμο της φιλοσοφίας εισάγοντας νέες έννοιες.

Όλα αυτά αποκλείουν το αίσθημα της δικαίωσης ως βασικό στόχο μιας τέτοιας αυτοδικαίωσης στον πολιτισμό. Είναι μάλλον δικαίωση των πάντων.



Σημείωση:
Το παραπάνω κείμενο αποτελείται από αποσπάσματα
συνέντευξης του Μιχαήλ Επστάιν
στη δημοσιογράφο Ολυμπιάδα Μαρία Ολυμπίτη στο πλαίσιο
της εκπομπής «Συζητώντας με τον φιλόσοφο Μιχαήλ Επστάιν».
Μετάφραση: Δημήτρης Τριανταφυλλίδης και Γιώργος Πινακούλας,
παραγωγή: Γενική Διεύθυνση Ενημέρωσης ΕΡΤ.



Ο Mikhail Epstein είναι Καθηγητής Πολιτισμικής Θεωρίας και Ρωσικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Emory των Η.Π.Α. με μακρόχρονη πορεία στον ακαδημαϊκό χώρο. Πρόκειται για ένα θεωρητικό του Πολιτισμού και της Λογοτεχνίας, ειδήμονα της Ρωσικής Φιλοσοφίας και Λογοτεχνίας, με ερευνητικά ενδιαφέροντα που εκτείνονται από τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες και τον Μεταμοντερνισμό έως τη Σημειωτική και τη γλωσσική εξέλιξη.

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


11 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 45744

    30 Μαΐ 2018

    «Η Γη δεν είναι πολύ καλό μέρος για να κάνει κάποιος βαριά βιομηχανία. Είναι αυτή τη στιγμή βολική για μας, αλλά στο όχι τόσο μακρινό μέλλον -μιλάω για μερικές δεκαετίες, το πολύ 100 χρόνια- θα αρχίσει να είναι πιο εύκολο να κάνουμε στο διάστημα πολλά πράγματα που σήμερα κάνουμε στη Γη, επειδή θα έχουμε πια διαθέσιμη πολλή ενέργεια», δήλωσε σε συνέδριο για το διάστημα, σύμφωνα με τη βρετανική «Ιντιπέντεντ». «Θα πρέπει να αφήσουμε αυτό τον πλανήτη. Πρόκειται να τον αφήσουμε και αυτό θα κάνει τον πλανήτη μας καλύτερο. Θα πηγαίνουμε και θα ερχόμαστε και όσοι θέλουν να μείνουν εδώ, θα μείνουν», πρόσθεσε.
    http://www.iefimerida.gr/news/419700/tzef-mpezos-na-steiloyme-ti-varia-viomihania-sto-diastima-kai-na-pigainoerhomaste

  • Ανώνυμος 45734

    26 Μαΐ 2018

    Σύμφωνα με μια νέα επιστημονική μελέτη, οι κάτοικοι της Γης ενδέχεται να καταδικαστούν σε μια αναγκαστική χορτοφαγία εξαιτίας της μείωσης αποθεμάτων τροφής για τις επόμενες τέσσερις δεκαετίες, με στόχο την αποφυγή καταστροφικών συνεπειών για το περιβάλλον.
    Εκτός από την υιοθέτηση μιας χορτοφαγικής διατροφής, οι επιστήμονες συνιστούν ως λύσεις τη μείωση της σπατάλης και την αύξηση εμπορίου μεταξύ χωρών με πλεόνασμα τροφίμων και εκείνων με έλλειμμα. Κάποιοι άλλοι απλά επιμένουν ότι δεν «υπάρχει χώρος για όλους» εξαιτίας της εξάντλησης μεγάλου μέρους των πλουτοπαραγωγικών πόρων και εστιάζουν στην αναγκαιότητα ανάσχεσης της πληθυσμιακής αύξησης. «Χρειαζόμαστε μια νέα συνταγή για να ταΐσουμε τον κόσμο στο μέλλον» κατέληξε ο Αντερς Γιάγκερσκογκ, ο οποίος συνυπογράφει την αναφορά.
    http://www.dimokratianews.gr/content/9298/χωρίς-νερό-και-κρέας-ο-πλανήτης-το-2050

    Στο ντοκιμαντέρ παρουσιάζονται μία σειρά στοιχείων που αποδεικνύουν το μέγεθος του προβλήματος. Ο τίτλος “Cowspiracy” που παραπέμπει στη λέξη “Conspiracy”, που σημαίνει συνομωσία αναφέρεται στη σιωπή όλων σχεδόν των μεγάλων περιβαλλοντικών οργανώσεων στο μέγεθος του προβλήματος που αποτελεί η δίχως όρια ανάπτυξη της μέγκα – κτηνοτροφίας. Αυτης της κτηνοτροφίας δηλαδή που πρέπει να επεκτείνεται διαρκώς ακόμα και σε περιβάλλοντα εχθρικά ή μη ευνοϊκά για να καλύπτει τις τεχνητές ανάγκες μίας καταναλωτικής δυτικής κοινωνίας στην οποία το κρέας και τα προϊόντα του έχουν κυρίαρχη θέση.
    http://agonaskritis.gr/cowspiracy-δείτε-το-ντοκιμαντέρ-που-αποδεικνύ/

    Συμπέρασμα: η μείωση της παγκόσμιας κατανάλωσης κρέατος αποτελεί μονόδρομο.
    Περιβαλλοντικές, όχι ανθρωπιστικές επιστήμες και εφευρέσεις. Το περιβάλλον περιλαμβάνει και τον άνθρωπο, αλλά όχι μόνο τον άνθρωπο.
    Μείωση κατανάλωσης κρέατος και καταναλωτικής κουλτούρας και νοοτροπίας γενικότερα, αντί μελέτη σπαραγμάτων Παρμενίδη, μπουρδολογίες προσωκρατικών και ολίγον Αριστοτέλη..

  • Ανώνυμος 45732

    26 Μαΐ 2018

    Ο Ρον Μίλο, βιολόγος στο Επιστημονικό Ινστιτούτο Βάιτσμαν του Ισραήλ, αποκαλύπτει σε νέα μελέτη που παρουσιάστηκε στον Guardian, ότι το 83% όλων των άγριων θηλαστικών έχουν εξαφανιστεί μετά την άνοδο του ανθρώπινου πολιτισμού.
    Η αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού συνοδεύτηκε με ζήτηση για περισσότερα ζώα όπως γουρούνια και βοοειδή, που αποτελούν πλέον το 60% όλων των θηλαστικών, αν μετρήσουμε κατά βιομάζα, σύμφωνα με τη μελέτη. Αντίστοιχα, τα εκτρεφόμενα πουλερικά αποτελούν πλέον το 70% όλων των πτηνών στη Γη. Μόνο το 4% όλων των θηλαστικών είναι σήμερα άγρια ζώα στη φύση, ενώ το υπόλοιπο 36% των θηλαστικών είναι οι άνθρωποι.
    Η μελέτη, η οποία επισημαίνει τον «ριζικό οικολογικό αντίκτυπο» της ανθρωπότητας, δημοσιεύθηκε επίσης αυτή την εβδομάδα στα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ.
    Η ανθρωπότητα αναπτύχθηκε με δραματικούς ρυθμούς σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα μέσω της γεωργίας, του ζωικού κεφαλαίου και της Βιομηχανικής Επανάστασης, αλλά όπως σημειώνουν οι συγγραφείς, οι άνθρωποι σήμερα αποτελούν ένα σχετικά μικρό ποσοστό της τάξεως του 0,01% όλης της ζωής στον πλανήτη.
    Ωστόσο, το στίγμα της ανθρωπότητας έχει έναν υπερμεγέθη αντίκτυπο. Για παράδειγμα, η έντονη φαλαινοθηρία και αλιεία έχει οδηγήσει στην εξαφάνιση του 80% όλων των θαλάσσιων ζώων και του 15% των ψαριών συγκεκριμένα, καθώς και περίπου των μισών φυτών της Γης.
    «Ελπίζω ότι οι άνθρωποι θα πάρουν αυτό το έργο υπ’ όψιν τους, όσον αφορά την καταναλωτική συμπεριφορά τους», δήλωσε ο Μίλο στον Guardian, προσθέτοντας ότι και ο ίδιος καταναλώνει πλέον λιγότερο κρέας.
    https://www.naftemporiki.gr/story/1354247/oi-anthropoi-afanisan-to-83-olon-ton-agrion-thilastikon

    Λέει: το 36% των θηλαστικών του πλανήτη σε βιομάζα είναι οι άνθρωποι, το 4% τα άγρια θηλαστικά και το 60% τα εκτρεφόμενα προς εκμετάλλευση θηλαστικά..
    Επιπλέον και σχετικά με μια άλλη αναρτηση (Η ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ FLINTSTONES - Δεν ταιριάζει μια μόνο διατροφή σε όλους τους ανθρώπους) είναι φανερό ότι η ορθολογική δίαιτα δεν έχει να κάνει με τη χημεία της τροφής, αλλά με το τί μπορεί να παρέχει το οικοσύστημα στο οποίο ζούμε. Τσα!

  • Ανώνυμος 45730

    25 Μαΐ 2018

    Θα έπρεπε να διευκρινιστεί εξαρχής στο κείμενο ποιες και γιατί λογίζονται ανθρωπιστικές επιστήμες, ποιος ο ρόλος τους και τί πραγματικά μπορούν να προσφέρουν.
    Ο καθένας μπορεί να ονομάσει ανθρωπιστικό ό,τι του κατέβει και τον συμφέρει.
    Για τους ρωμιούς για παράδειγμα ανθρωπιστικό είναι να τους κάνουν πλούσιους (βολέματα, συντάξεις, επιδόματα) για να μπορούν να καταναλώνουν αβέρτα.
    Ανθρωπισμός ρε φίλε! Δεν νιώθει κάτι άλλο ο ρωμιός.

    Ούτε στον ύπνο μας να δούμε όσα έρχονται, μετά τους χορούς... της εξόδου. Η Ελλάδα θα είναι η μόνη χώρα χωρίς κέρδη, στην εκτός μνημονίου εποχή. Για το αναπτυξιακό κουρελόχαρτο του ΣΥΡΙΖΑ τα είπαμε χθες και προχθές. Υπενθυμίζουμε απλά, πως κανείς, σοβαρός παράγοντας της αγοράς και της οικονομίας, δεν ασχολήθηκε ούτε να το ξεφυλλίσει. Η \"αξία\" του... θα ξεπεραστεί σε συντομότερο χρόνο και από τον ξυλοδαρμό του Γ. Μπουτάρη...
    http://www.capital.gr/o-giorgos-kraloglou-grafei/3294599/kalinuxta-kai-oneira-gluka

    Οι Ευρωπαίοι γνωρίζουν πολύ καλά το επικοινωνιακό παιχνίδι που παίζεται εδώ και εβδομάδες στην Ελλάδα, όπου, ενώ η επίσημη γραμμή είναι «θα τηρηθούν όλα τα συμφωνηθέντα», κάθε ημέρα βγαίνει κι ένας υπουργός -χωρίς φυσικά να του τραβήξει κανείς το αυτί- επιμένοντας ότι οι άγριες περικοπές στις συντάξεις δεν είναι τελειωμένη υπόθεση. Και αυτό παρά το ότι στο κείμενο της τεχνικής συμφωνίας, που έχει τις υπογραφές του υπουργού Οικονομικών, περιγράφονται ρητώς και χωρίς αστερίσκους οι περικοπές σε κύριες και επικουρικές συντάξεις την Πρωτοχρονιά του 2019, από τις οποίες θα βγουν από τις τσέπες των συνταξιούχων περί τα 1,8 δισ ευρώ.
    http://www.iefimerida.gr/news/419024/eurogroup-me-neyra-tsantismenos-me-tin-athina-o-moskovisi-nayagio-me-dnt

    Θα τρίβετε τα μάτια σας και θα λέτε μα είναι δυνατόν!
    ΥΓ: Καμιά μειωσούλα στις κύριες συντάξεις θα δούμε επιτέλους; Πρέπει δηλαδή σώνει και καλά οι ευρωπαίοι να παίζουν τους μπαμπούλες, αντί η ρωμιοσύνη να κάνει τα αυτονόητα, αυτά που έπρεπε να κάνει χρόνια πριν. Α, ξέχασα, για τον ρωμιό δεν υπάρχουν αυτονόητα, αφού έχει πάρει διαζύγιο από την κοινή λογική.

  • Ανώνυμος 45728

    24 Μαΐ 2018

    @45727
    Καλή όρεξη.

  • Ανώνυμος 45727

    24 Μαΐ 2018

    Κι εσύ με μια γυναίκα, μπας και ξελαμπικάρεις και γλιτώσουμε....

  • Ανώνυμος 45726

    24 Μαΐ 2018

    Φαπούλες!
    Συνόδευσέ τες με μια κρεμούλα. Ο καλύτερος γιατρός για το πρόβλημά σου.

  • Ανώνυμος 45725

    24 Μαΐ 2018

    Μόνος σου τα σκέφτηκες όλα αυτά ή τα διάβασες στη wikipedia;

  • Ανώνυμος 45724

    24 Μαΐ 2018

    \"Δεν ειχε δει ατομο, ουτε το φανταστηκε, αλλα εφτιαξε μια συνεπη θεωρια στη βαση του κβαντου.\"

    Καμία απολύτως σχέση κβαντομηχανικής με Δημόκριτο και ατομική θεωρία. Η ημιμάθεια και η ρωμέικη ασχετίλα έκανε πάλι το θαύμα της.
    Είχαμε τον Epstein με τις φαντασίωσεις του, τώρα μας προέκυψες και εσύ. Πετάς την πορδή σου και όποιον πάρει ο Χάρος!
    Το στοίχημα της ανθρωπότητας είναι να ζει στον πλανήτη αφήνοντας ταυτόχρονα τα υπόλοιπα είδη να ζουν και αυτά (αυτό το λένε οι ανθρωπιστικές επιστήμες;).
    Αν δεν το καταφέρει δεν έχει μέλλον.
    Αλλά όχι, να μην ασχολούμαστε με αυτά τα ουσιώδη για την εποχή μας ζητήματα, αλλά να αμπελοφιλοσοφούμε περί δυτικής φιλοσοφίας.
    Αν διαβάσει κάποιος τα κείμενα της δυτικής φιλοσοφίας του 19ου και 20ού αιώνα θα δει ότι πρόκειται στον μεγαλύτερο όγκο τους για ξύλινη γλώσσα, αερολογίες, φλυαρίες, σαχλαμάρες, επαναλήψεις, άσε που πολλά έχουν ξεπεραστεί. Δεν μας χέζεις ρε Νταλάρα.
    Στη σημερινή εποχή οι άνθρωποι μορφώνονται μαζικά πλέον, έχουν αλλάξει τα δεδομένα. Μετά τον Β΄ΠΠ πόλεμο ο βουδισμός και η αθεία έχουν πλέον μαζικοποιηθεί στις δυτικές κοινωνίες για να αναφέρω ένα παράδειγμα αλλαγής. Σαφώς και ένα \"Τάδε έφη Ζαρατούστρα\" ή ένα \"Περί τριών απατεώνων\" δεν θα είχαν την ίδια απήχηση σήμερα με τότε.
    Αυτά ανήκουν στις παρακαταθήκες του παρελθόντος, αποτελούν μέρος των \"κλρονομικών καταβολών\" της ανθρωπότητας για όσο θα υπάρχει η θύμησή τους, δηλαδή για όσο θα υπάρχει ο σύγχρονος ανθρώπινος πολιτισμός.
    http://alexandria-publ.gr/shop/traite-des-trois-imposteursmoise-jesus-christ-mahomet/

  • Ανώνυμος 45723

    24 Μαΐ 2018

    Όταν βλέπω σύγχρονα κείμενα να κάνουν αναφορά σε Αριστοτέλη, προσωκρατικούς ξέρω ότι κάτι δεν πάει καλά.
    Δεν έχουμε σήμερα να μιλάμε για οικολογία, πράσινες επιστήμες και τεχνολογίες, ανακύκλωση και θα πρέπει να κάνουμε αναφορά σε Παρμενίδη.
    Το ότι η ανθρωπότητα έφτασε σήμερα να αποτελεί το νούμερο 1 κίνδυνο των ζώων και φυτών του πλανήτη έπαιξαν το ρόλο τους και οι ανθρωπιστικές επιστήμες.
    Ο ανθρωπισμός μπορεί να οδηγήσει στον ανθρωποκεντρισμό.
    Έλα όμως που σήμερα γνωρίζουμε ότι η ανθρωπότητα δεν είναι το σημείο αναφοράς της βιόσφαιρας, αλλα απλά άλλο ένα επιμέρους τμήμα της.
    Ασχέτως αν ο άνθρωπος αποτελεί το κυρίαρχο είδος στον πλανήτη, ελέω συλλογικότητας που έδωσε σταδιακά το πλεονέκτημα μέσω της τεχνολογίας επί όλων των άλλων ειδών.
    Είναι σαν να βλέπει κανείς το The Expanse και να ακούει αναφορές στον Πλάτωνα και τον Πυθαγόρα. Έλεος..
    Υποκειμενικά είναι τα περισσότερα που λέει ο κοs καθηγητής. Μιλάει σαν να μην γνωρίζει τι τρέχει σήμερα, βλέπε blogs κλπ. Αναφέρει επί τροχάδην τα κοινωνικά δίκτυα, πάλι καλά δηλαδή.
    Με ποια φιλοσοφία να ασχοληθεί ο σύγχρονος άνθρωπος. Του Kant και του Hegel ή τις αρλούμπες των προσωκρατικών. Με όλα αυτά δεν ασχολείται κανείς πλέον διότι είναι ξεπερασμένα.
    Αν μου έλεγε για zen, tao και τα σχετικά θα μπορούσα να πω καλώς, αλλά μέχρι εκεί.
    Ανακατεύει Marx, Bohr, Νίτσε, που ξέρεις κάτι χρήσιμο μπορεί να προκύψει. Για την τσέπη του..
    Έχουν αλλάξει οι εποχές κύριε καθηγητή. Αλλαγή σημαίνει διαφορετικά δεδομένα και προτεραιότητες σε συνδυασμό όμως με τις παρακαταθήκες του παρελθόντος.
    Και ο Νίτσε ανήκει στις παρακαταθήκες όχι στο κυρίαρχες αντιλήψεις.
    Και αυτό διότι τα πάντα αλλάζουν και αυτές τις αλλαγές τις ονομάζουν πρόοδο και εξέλιξη.

  • Ανώνυμος 45722

    24 Μαΐ 2018

    Πως μπορουν οι ανθρωπιστικες επιστημες να αναζωογονηθουν; Με ΠΑΠΑΤΖΕΣ! Κοινως πειθουμε τον κοσμο οτι το μαυρο μπορει να ειναι και ασπρο, οτι μας αρκει να φανταζομαστε δυνατοτητες και να χεζουμε τις πιθανοτητες, ποσο μαλλον να κυτταμε τι μπορει να γινει. Ειναι γεγονος οτι η φαντασια (ο,τι κι αν αυτο σημαινει) ειναι σημαντικο στοιχειο στην εξελιξη των θετικων επιστημων. Αλλα ειναι η φαντασια που χαλιναγωγειται αναμεσα στα εφικτα, ενω τα ανεφικτα χαρακτηριζονται ως τετοια και περνανε απο ακομα πιο λεπτομερη επεξεργασια. Στα χρονια του Αριστοτελη ηταν αρκετο να φανταστει καποιος οτι η γυναικα ηταν υποδεεστερο ον, σαν πραγματικα πιο αδυναμο, αρα ειχε λιγωτερα δοντια. Σε καποιο παραλληλο συμπαν, ισως. Ουτε του περασε απο το μυαλο να κυταξει την θεραπαινιδα του πριν το σεξ. Ο Δημοκριτος ειναι διασημος σημερα γιατι πηγε κοντρα στον ρουν της εποχης που μιλαγε για το συνεχες και σκεφτηκε πως θα ηταν τα πραγματα αν η συνεχεια σταματαγε σε καποια υποδιαιρεση. Δεν ειχε δει ατομο, ουτε το φανταστηκε, αλλα εφτιαξε μια συνεπη θεωρια στη βαση του κβαντου. Και μπραβο του, αλλα οχι οτι εφτασε κοντυτερα στην ατομικη ενεργεια. Παπατζες ηταν. Να δουμε αν μια τετοια θεωρια θα μπορουσε να ισχυει, σε θεωρητικο επιπεδο. Σημερα (θελω να πιστευω) οτι εχουμε παει ενα βημα παρακατω. Διαλογιζομαστε και θεωρητικολογουμε, σ\'ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ. Ο φιλοσοφος πρεπει να καταλαβαινει τι ειναι δυνατον και τι ειναι πιθανον, και ποσο. Αρα ο φιλοσοφος πρεπει να εχει μια σοβαρη παιδεια σε θετικες επιστημες. Αλλοιως τον λεμε συγγραφεα επιστημονικης φαντασιας (το αγαπημενο μου ειδος) και ανηκει σε διαφορετικο ραφι του βιβλιοπωλειου. Η σωστη ερωτηση λοιπον δεν ειναι τι μπορουν να κανουν οι ανθρωπιστικες επιστημες στον σημερινο τεχνολογικο κοσμο, αλλα το τι η σημερινη τεχνολογια (και κυριως τα μαθηματικα σαν το απογειο της πειθαρχημενης επιστημης) μπορουν να κανουν για την εξελιξη των ανθρωπιστικων επιστημων. Οταν το βρουμε αυτο, μπορει πραγματικα οι παπατζες να βρουν βαση και να ξαναγινουν χρησιμες.