ΙΣΤΟΡΙΑ
ΤΗΣ ΑΣΧΗΜΙΑΣ


Σε κάθε αιώνα, φιλόσοφοι και καλλιτέχνες έδωσαν διάφορους ορισμούς της ομορφιάς. Χάρη στις μαρτυρίες τους είναι δυνατό να ανασυνθέσουμε μια ιστορία των αισθητικών ιδεών μέσα στο πέρασμα των χρόνων.

Δεν συνέβη όμως το ίδιο με την ασχήμια. Τις περισσότερες φορές το άσχημο ορίστηκε ως το αντίστροφο του όμορφου, αλλά σε αυτό συνήθως δεν αφιερώθηκαν εκτεταμένες πραγματείες, παρά παρενθετικές και μάλλον περιθωριακές αναφορές.

Συνεπώς, αν μια ιστορία της ομορφιάς μπορεί να κάνει χρήση μιας ευρύτατης σειράς θεωρητικών μαρτυριών (από τις οποίες μπορεί κανείς να συμπεράνει το γούστο μιας εποχής), μια ιστορία της ασχήμιας είναι αναγκασμένη να αναζητήσει τις μαρτυρίες της σε οπτικές ή γραπτές απεικονίσεις πραγμάτων ή προσώπων που κατά κάποιον τρόπο θεωρούνταν «άσχημα».

Παρ' όλα αυτά, μια ιστορία της ασχήμιας έχει κάποιους κοινούς χαρακτήρες με μια ιστορία της ομορφιάς. Κατ' αρχάς, εμείς μπορούμε μονάχα να υποθέσουμε ότι τα γούστα των κοινών ανθρώπων αντιστοιχούσαν κατά κάποιον τρόπο στα γούστα των καλλιτεχνών της εποχής τους. Αν ένας εξωγήινος επισκέπτης έμπαινε σε μια σύγχρονη πινακοθήκη, έβλεπε τα γυναικεία πρόσωπα που ζωγράφισε ο Πικάσο και άκουγε τους επισκέπτες να τα θεωρούν «όμορφα», θα αποκτούσε τη λαθεμένη ιδέα ότι στην καθημερινή πραγματικότητα οι άνθρωποι του καιρού μας θεωρούν όμορφες και ποθητές τις γυναίκες που έχουν πρόσωπα όμοια με αυτά που απεικονίζει ο ζωγράφος. Παρ' όλα αυτά, ο εξωγήινος επισκέπτης θα μπορούσε να αλλάξει γνώμη αν επισκεπτόταν μια επίδειξη μόδας ή έναν διαγωνισμό για την ανάδειξη της Μις Κόσμος, στα οποία θα έβλεπε να αναδεικνύονται άλλα πρότυπα ομορφιάς.

Σε εμάς, αλίμονο, αυτό δεν είναι δυνατό. Όταν επισκεπτόμαστε πολύ μακρινές πλέον εποχές, δεν μπορούμε να προχωρήσουμε σε επαληθεύσεις ούτε σε σχέση με το ωραίο ούτε σε σχέση με το άσχημο, γιατί από τις εποχές εκείνες μας έμειναν μονάχα καλλιτεχνικές μαρτυρίες.

Και η μεν ασχήμια και η προστυχιά, ο κακός ρυθμός, η παραφωνία πάνε χέρι-χέρι με τον κακό λόγο και τον κακό χαρακτήρα της ψυχής, ενώ τα αντίθετά τους είναι ταίρια και απομιμήσεις του αντιθέτου: του μετρημένου και αγαθού ήθους.

Πλάτων, Πολιτεία (5ος-4ος αι. π.Χ.).


Σειληνός, πηλός, 3ος-1ος αι. π.Χ., Μόναχο, Κρατικές Συλλογές Αρχαιοτήτων.
Ζωγράφος του Πυγμαίου, Κρατήρας από τη Βολτέρα, τέλος 4ου-αρχές 3ου αι. π.Χ.,
Κόλε Βαλ ντ΄ Έλσα, Αρχαιολογικό Μουσείο.


Ανιόλο Μπροντζίνο, Ο νάνος Μοργκάντε με έναν μπούφο στον ώμο,
16ος αι. Φλωρεντία, Πινακοθήκη Παλατίνα.
Ντομένικο Γκιρλαντάιο, Πορτρέτο ηλικιωμένου με τον εγγονό του, 1490 περ., Παρίσι, Λούβρο.


Τζορτζόνε, Η γριά, 1506-7, Βενετία, Πινακοθήκη της Ακαδημίας.


Κβίντεν Μέτσις, Γκροτέσκα γυναίκα, 1525-30, Λονδίνο, Εθνική Πινακοθήκη.
Αντρές Σεράνο, Βουδαπέστη (Το μοντέλο), 1994, Γκαλερί Πόλα Κούπερ.

Το άσχημο διαστρέφει το ύψιστο σε χυδαίο, το ευχάριστο σε απωθητικό, το απόλυτα όμορφο σε καρικατούρα.

Καρλ Ρόζενκραντς, Αισθητική της ασχήμιας (1853).


Έγκον Σίλε, Νεαρή γυναίκα καθισμένη, 1914, Βιέννη, Αλμπερτίνα.
Ότο Ντιξ, Η Σίλβια φον Χάρντεν, 1926, Παρίσι, Κέντρο Πομπιντού.


Κβίντεν Μέτσις, Συμβόλαιο αγοράς, 16ος αι., Βερολίνο, Πινακοθήκη Γκεμέλντε.


Ο Μπόρις Καρλόφ στον Φρανκεστάιν, 1931, σκηνοθεσία Τζέιμς Γουέιλ.
Γκέοργκ Γκρος, Ο συγγραφέας Μαξ Χέρμαν-Νάισε, 1925, Μανχάιμ, Κρατική Αίθουσα Τέχνης.

Η ασχήμια είναι αρκετά συχνά έκφραση μιας διασταυρωμένης, μιας παρεμποδισμένης από τη διασταύρωση εξέλιξης. Σε άλλες περιπτώσεις εμφανίζεται ως κατιούσα εξέλιξη. Όσοι εγκληματολόγοι είναι ανθρωπολόγοι μας λένε ότι ο τυπικός εγκληματίας είναι άσχημος.

Φρίντριχ Νίτσε, Το λυκόφως των Θεών (1889).


Η Ντιβάιν στο Pink Flamingos, 1972, σκηνοθεσία Τζον Γουότερς.
Φερνάντο Μποτέρο, Γυναίκα, 1979, Ιδιωτική Συλλογή.


Η απειλή, 1982, σκηνοθεσία Τζον Κάρπεντερ.
Εξώφυλλο του Μπάρι Γκόντμπερ για τον δίσκο των Κινγκ Κρίμσον, In the court of Crimson King, 1969.


IMAGE DESCRIPTIONΗ ομορφιά και η ασχήμια είναι φαινομενικά δυο έννοιες αλληλένδετες. Συνηθίζουμε, μάλιστα, να θεωρούμε την ασχήμια ως το αντίθετο της ομορφιάς, σε σημείο που αρκεί να προσδιορίσουμε τη μία για να κατανοήσουμε την άλλη.

Ωστόσο, στο πέρασμα των αιώνων, οι διαφορετικές εκφάνσεις του άσχημου είναι πιο πλούσιες και απρόβλεπτες απ’ ό,τι συνήθως πιστεύουμε. Τόσο τα κείμενα όσο και οι εικονογραφήσεις του βιβλίου «Ιστορία της ασχήμιας» (επιμ. Ουμπέρτο Έκο, έκδ. Καστανιώτη, Αθήνα, 2007), μας οδηγούν σ’ ένα συναρπαστικό ταξίδι περίπου τριών χιλιάδων χρόνων, ανάμεσα σε εφιάλτες, συλλογικές φοβίες και έρωτες, όπου το αποκρουστικό συμβαδίζει συχνά με το συγκινητικό και το πονόψυχο, όπου η απόρριψη της δυσμορφίας συνοδεύεται από τη γοητεία που γεννά η παραβίαση κάθε κλασικού κανόνα ομορφιάς. Ανάμεσα σε δαίμονες, τρομερούς εχθρούς και διαταραγμένες παρουσίες, τέρατα και ζωντανούς νεκρούς, ανακαλύπτεται μια ευρύτατη, συχνά απρόσμενη, εικονογραφική φλέβα.

Σε αυτές τις σελίδες παρουσιάζονται η ασχήμια της φύσης, η πνευματική ασχήμια, η ασυμμετρία, η δυσαρμονία, η παραμόρφωση, το κακό που διαδέχεται το αδύναμο, το αχρείο, το κοιvότυπο, το τυχαίο, το αυθαίρετο, το άξεστο, το απωθητικό, το αδέξιο, το φρικτό, το εμετικό, το εγκληματικό, το μαγικό, το σατανικό, το αποκρουστικό, το αηδιαστικό, το δυσάρεστο, το γκροτέσκο, το απεχθές, το μισητό, το ανήθικο,το ρυπαρό, το βρόμικο, το αδιάντροπο, το τρομακτικό, το ευτελές, το τερατώδες το φρικιαστικό, το σιχαμερό, το φοβερό, το τρομερό, το βδελυρό, το απαίσιο, το ειδεχθές, το αναγουλιαστικό, το χυδαίο, το ποταπό, το άχαρο, το λυπηρό και το απρεπές.

Ο αναγνώστης που θα διαβάσει το βιβλίο, μπορεί να αναφωνήσει: «Πόσο όμορφη είναι η ασχήμια!».



ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


11 ΣΧΟΛΙΑ

  • Bielidopoulos

    10 Απρ 2018

    @45465
    Η τέχνη του \"σκιμαλίζειν\".
    Πωπώ! Έχω βουρκώσει!

  • Ανώνυμος 45465

    10 Απρ 2018

    Bielidopoulos, το χριστιανικό Αφγανιστάν και η τελευταία \" Σοβιετικού Τύπου Δημοκρατία \" της Ευρώπης από κάποιους δημιουργήθηκε και την στηρίχθηκε.
    Αυτά που υποστηρίζεις σε ευθυγραμμίζουν μαζί τους και με τα συμφέροντα που εκπροσωπούν.
    Άλλα αντί άλλων.

  • Ανώνυμος 45463

    10 Απρ 2018

    http://www.iefimerida.gr/news/408522/anavionei-kai-fetos-tafiko-ethimo-ton-pontion-stronoyn-trapezi-pano-se-tafoys-eikones
    Ασχήμια.

  • Bielidopoulos

    10 Απρ 2018

    https://s31.postimg.org/ob7npp0uz/Epikouros18.jpg

    Πωπώ!
    Και δώστου και βολεύονταν!

  • Bielidopoulos

    10 Απρ 2018

    @45458
    Κοιτάξου στον καθρέπτη, θα δεις το πρόβλημα.

  • Ανώνυμος 45458

    10 Απρ 2018

    Bielidopoulos, καλά τα λες αλλά κάποιες συνεδρίες με ψυχίατρο ή ψυχολόγο θα σε βοηθήσει. Ωραίο κλάμπ γίνατε.

  • Ανώνυμος 45452

    9 Απρ 2018

    @45450 Ψεκασμενος alert!

  • Bielidopoulos

    9 Απρ 2018

    Οι Γερμανοί της Fraport ζητάνε και άλλα αεροδρόμια. Και θα τα πάρουν. Οι Κινέζοι της Cosco ζητάνε τη ναυπηγοεπισκευαστική βάση της Ελευσίνας μαζί με ό,τι ναυπηγείο λειτουργεί στην Αττική. Και θα τα πάρουν. Είτε θέλουν είτε δεν θέλουν οι κρατικοί τεμπελχανάδες... που κρύβονται πίσω από τις δήθεν συλλογικότητες...
    http://www.capital.gr/o-giorgos-kraloglou-grafei/3284276/autos-einai-o-sostos-dromos-ton-deixnei-o-olth

    Σκηνή δεύτερη: Οι συνταξιούχοι της Εθνικής Τράπεζας διαμαρτύρονται μαζικά έξω από τα γραφεία της Τράπεζας, κλείνουν μάλιστα και τις πόρτες του Μεγάρου για να εμποδίσουν το ΔΣ να συνεδριάσει. Το \"δίκαιο αίτημά\" τους είναι να συνεχίσουν να λαμβάνουν έξτρα επίδομα \"επικούρησης\", το οποίο το υπολογίζουν μάλιστα μέχρι και 400 ευρώ τον μήνα. Φωνάζουν συνθήματα, κάνουν και αγανακτισμένη πορεία και έξω από τη Βουλή διαλύονται. Θα επανέλθουν όμως γιατί τους πνίγει το δίκιο... Το έξτρα επίδομα \"επικούρησης\", που καταβάλλεται παρακαλώ εδώ και 30 χρόνια, καλύπτεται εν μέρει από εισφορές εργαζομένων (με γεια τους και χαρά τους) και από το ταμείο της Τράπεζας φυσικά (δηλαδή από τους φόρους μας). Τώρα που μπήκε τάξη στις Τράπεζες (και μπόλικο χρήμα από τους φόρους μας για την ανακεφαλαιοποίηση) όλα τα \"έξτρα\" κόπηκαν... Τέρμα η επιχορήγηση.
    http://www.capital.gr/arthra/3284593/mazikes-proslipseis-den-mathame-tipota-apo-tin-krisi

    Συμπέρασμα: ο ρωμιός είναι γυμνός.

    @45450
    Άλλα αντί άλλων. Το να προσπαθήσει να κάνει κανείς συζήτηση με ρωμιό είναι απλά ανώφελο και χάσιμο χρόνου. Τρικυμία στο κρανίο του ρωμιού.
    Α, και να μην ξεχάσω: Νομίζουν δε ότι πράττουν το σωστό..

  • Ανώνυμος 45450

    8 Απρ 2018

    @Bielido: Οι Ρωμιοι και οι Ελληνες προκατοχοι τους (και σε ενα βαθμο προγονοι) παντα ειχαν την ταση των ακρων. Γι\'αυτο και ενα απο τα κεντρικα γνωμικα τους ηταν το \"μηδεν αγαν\" (και αλλα συναφη). Ειναι ενα γνωμικο που δεν χρειαζεται να εξηγησει κανεις στους Γερμανους, ας πουμε. Ομως, η ιδια ταση των ακρων δινει στους Ελληνες τα μοναδικα χαρακτηριστικα τους γαι την δημιουργια. Η \"καφριλα\" τους, που παει παρεα με την υπερβολη, ειναι γιατι ζουν σε μια κοινωνια στρεβλη απο δυο χιλιαδες χρονια θεοκρατιας, με τετρακοσια χρονια καπακι μουσουλμανικης θεοκρατιας. Ο Ελληνας συμπεριφερεται μια χαρα οταν ξεφυγει και βρεθει σε μια κοινωνια που εχει δει την Αναγεννηση.

    Οσο για τις ιστοριες με τα ονοματα, καλη η κινεζικη θεωρια, αλλα ο κοσμος σημερα γυριζει απο την δυναμη της φιλοσοφιας που ταξινομει και φτιαχνει μοντελα για τον κοσμο γυρω μας. Και αυτη ξεκινησε απο τα Ελληνικα χωματα. Χωρις την ταξινομηση, και την ποσοτικοποιηση που ηρθε μετα την αναγεννηση, ιστοριες για αγριους και παραδοξα τυπου \"ωδη στη μυιγα\", παραμονευουν να πεισουν τον αδαη οτι η νυχτα ειναι μερα. Σ\'αυτο αποσκοπουν και οσοι σκιζουν τα ρουχα τους οτι \"δεν θελουν ταμπελες.\" Βεβαια, οι ταξινομησεις δεν ειναι απολυτες, εχουν αβεβαιοτητα, και αυτο πρεπει να γινεται σεβαστο. Παραφραζοντας τον Box, ολες οι ταξινομησεις ειναι λαθος, αλλα μερικες ειναι χρησιμες. (Οπως επισης, οι ταξινομησεις εχουν περιορισμους, η ανθρωπινη βλακεια οχι.)

  • Bielidopoulos

    8 Απρ 2018

    Βέβαια το να ξέρεις πότε να σταματήσεις δεν είναι προκαθορισμένο, δεν προβλέπεται από κάποιον αλγόριθμο ή κάποια υψηλή θεωρία περί χρυσής τομής.
    Είναι κάτι που το αποφασίζεις εκείνη τη στιγμή, δεδομένων των περιστάσεων, των συνθηκών, της προσωπικής εμπειρίας από τη ζωή, αισθητικής αντίληψης, καλοπροαίρετης λογικής κ.λπ.
    Οι ρωμιοί δεν ξέρουν πότε να σταματήσουν, υπερβάλλουν συνεχώς, κατηγορώντας συνήθως τους άλλους, διότι δεν έχουν αισθητική. Και δεν έχουν αισθητική διότι είναι κάφροι.
    Τους ενοχλεί η κοινή λογική. Νομίζουν δε ότι πράττουν το σωστό..

    \"Ο δρόμος έξω από τον ιερό ναό Αναλήψεως έμοιαζε περισσότερο με... εμπόλεμη ζώνη, όταν ακούστηκε το «Χριστός Ανέστη». Γιατί δεν έπεσαν απλά βεγγαλικά, αλλά βόμβες... μολότοφ, με αποτέλεσμα να υψώνονται φλόγες και μαύρος καπνός από το οδόστρωμα.\"
    http://www.iefimerida.gr/news/408173/n-kosmos-evalan-mpoyrloto-stin-anastasi-ekrixeis-kai-foties-stoys-dromoys-eikones-vinteo

  • Bielidopoulos

    8 Απρ 2018

    Όταν οι άνθρωποι ονομάζουν κάτι όμορφο, κάτι άλλο γίνεται άσχημο.
    Όταν οι άνθρωποι ονομάζουν κάτι καλό, κάτι άλλο γίνεται κακό.

    Μόλις αρχίσεις να ταξινομείς τα πράγματα, εμφανίζονται τα ονόματα.
    Τα ονόματα οδηγούν σε περισσότερα ονόματα, μέχρι που δεν ξέρεις πότε να σταματήσεις.
    Μόνο αν ξέρεις πότε να σταματήσεις, μπορείς να αποφύγεις τους κινδύνους.

    -Αποσπάσματα από το tao te ching.