Ελεύθερη Έρευνα – www.freeinquiry.gr – ΘΙΑΣΩΤΗΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΙΔΕΟΛΟΓΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗΣ

ΘΙΑΣΩΤΗΣ
ΒΑΣΙΚΩΝ ΙΔΕΟΛΟΓΗΜΑΤΩΝ
ΤΗΣ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗΣ

Ο λόγος της υπερεκτίμησης
του Κορνήλιου Καστοριάδη

Τα τελευταία χρόνια, ο Κορνήλιος Καστοριάδης χαίρει ιδιαίτερης φήμης και αναγνώρισης στην Ελλάδα, τόσο όσο ποτέ άλλοτε και πουθενά αλλού.

Ισχυρίζομαι ότι η δημοτικότητα αυτή οφείλεται στο ότι ο συγκεκριμένος στοχαστής μπορεί να διαβαστεί, και πράγματι διαβάζεται, κατά δύο τρόπους, είτε εναλλακτικά είτε σωρευτικά, που και οι δύο καλύπτουν αντίστοιχες έντονες ανάγκες και μια ισχυρή ζήτηση στο εσωτερικό της αγοράς των ιδεών: την ανάγκη να πειστούμε ότι το ελληνικό έθνος είναι κάτι απόλυτα ξεχωριστό, ιδιαίτερο (και φυσικά ανώτερο) σε σχέση με τα άλλα, αφενός, αλλά και αφετέρου ότι αυτή η ιδιαιτερότητα όχι μόνο δεν το απομακρύνει από την «πολιτισμένη Δύση», αλλά ακριβώς αυτή είναι που το κάνει να αποτελεί ουσιώδες τμήμα της ─ και μάλιστα το ουσιωδέστερο, αυτό που κάνει την Ευρώπη να είναι αυτό που είναι.

Σε συνδυασμό με έναν τρίτο, εξωτερικό ευνοϊκό παράγοντα ─ή μάλλον με την απουσία ενός δυσμενούς παράγοντα: το γεγονός ότι ο Καστοριάδης ως όνομα καταγράφεται από όλους στην παράδοση της αυτονομίας και των χειραφετητικών κινημάτων, άρα δεν βαρύνεται από καμία σύνδεση με τη συντηρητική ή την εθνικιστική σκέψη─ πράγμα που, αν συνέτρεχε, θα καθιστούσε πολύ λιγότερο αξιόπιστα τα λεγόμενά του.

Το ότι σε αυτούς δύο τους παράγοντες οφείλεται η πρωτοφανής δημοφιλία του, γίνεται φανερό και από το γεγονός ότι, στον κυβερνοχώρο, μεταξύ των διαφόρων «αποφθεγμάτων» του Καστοριάδη που δίνουν και παίρνουν, ιδιαίτερη διάδοση γνωρίζουν δύο, εκ των οποίων το καθένα καλύπτει αντιστοίχως τη μία και την άλλη ανάγκη. Και τα δύο είναι απρόσμενα χαμηλού διανοητικού επιπέδου, ενώ επιπλέον το ένα είναι σαφώς πέραν των ορίων του ακαδημαϊκού ήθους, αλλά και της τυπικής ευγένειας.

Θα παραθέσω καταρχάς αυτό το δεύτερο στο σύνολό του, καθότι δεν είναι ιδιαίτερα εκτεταμένο. Πρόκειται για ένα απόσπασμα από ομιλία στο Βόλο το 1989 που αφορά το μονοτονικό:


Αν δεν θέλετε, κύριοι του υπουργείου, να κάνετε φωνητική ορθογραφία, τότε πρέπει ν’ αφήσετε τους τόνους και τα πνεύματα, γιατί αυτοί που τους βάλανε ξέρανε τι κάνανε. Δεν υπήρχαν στα αρχαία ελληνικά, γιατί απλούστατα υπήρχαν μέσα στις ίδιες τις λέξεις.

Αυτοί, οι Κριαράς και οι άλλοι, τα κτήνη τα τετράποδα που έκαναν αυτές τις μεταρρυθμίσεις ─αυτό παρακαλώ να γραφεί στις εφημερίδες─ δεν ξέρουν τι είναι γλώσσα.

Δεν ξέρουν αυτό που γνώριζε η κόρη μου στα τρία της χρόνια. Μάθαινε μια λέξη και μετά έψαχνε για τις συγγενείς της. Αυτό είναι μια γλώσσα. Ένα μάγμα, ένα πλέγμα όπου οι λέξεις παράγονται οι μεν από τις δε, όπου οι σημασίες γλιστράνε από τη μία στην άλλη, είναι μια οργανική ενότητα από την οποία δεν μπορείς να βγάλεις και να κολλήσεις πράγματα, δυνάμει μιας ψευτοκυβερνήσεως, καθισμένος σ’ ένα γραφείο στο υπουργείο Παιδείας.

Η κατάργηση των τόνων και των πνευμάτων είναι η κατάργηση της ορθογραφίας, που είναι τελικά η κατάργηση της συνέχειας.

Ήδη, τα παιδιά δεν μπορούν να καταλάβουν Καβάφη, Σεφέρη, Ελύτη, γιατί αυτοί είναι γεμάτοι από τον πλούτο των αρχαίων Eλληνικών.

Δηλαδή, πάμε να καταστρέψουμε ό,τι κτίσαμε. Αυτή είναι η δραματική μοίρα του σύγχρονου Eλληνισμού.

Κορνήλιος Καστοριάδης, Απόσπασμα από ομιλία στο Βόλο, 1989.


Δεν σκοπεύω να επισημάνω εδώ μία μία τις αστοχίες και τις επιπολαιότητες αυτής της τοποθέτησης. Αυτό έχει ήδη γίνει με πληρότητα από άλλους. (Βλ. Η νοηματική ακρίβεια του πολυτονικού ή πώς δεν έσταξε η ουρίτσα του γαϊδάρου, sarantakos.com). Μου αρκεί να αναδείξω ότι αυτή αποτελεί όχι ιδιαίτερα πρωτότυπη παραλλαγή ενός αγαπημένου θέματος της αντιδραστικής σκέψης στο δημόσιο λόγο στην Ελλάδα κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες.





Είναι πολλοί οι εθνοποιητικοί μηχανισμοί, που καλλιεργούν τις εθνικές συνειδήσεις κι ενδυναμώνουν το εθνικό φαντασιακό των υπηκόων των εθνών-κρατών όχι μόνο στα σχολεία, αλλά και στην κοινωνία, στο Στρατό κ.λπ..
Έτσι, οι ανυποψίαστοι εγκέφαλοι των ανθρώπων «καίγονται» από νεαρή ηλικία, γιατί εμποτίζονται με παρά φύση ιδέες, όπως θρησκεία, έθνος (στη φύση δεν υπάρχουν σύνορα, βίζες κ.ά.) κ.λπ., οι οποίες τους κατατρέχουν σε ολόκληρη την υπόλοιπη ζωή τους κι αποτελούν το βασικό μοχλό χειραγώγησής τους από τους εκάστοτε εξουσιαστές.
Γι’ αυτό και οι λαοί είναι «τυποποιημένοι». Οι εγγλέζοι πχ αγαπάνε τη βασίλισσα, οι σκοτσέζοι φορούν τη σκοτσέζικη φούστα (κιλτ), θεωρούν την γκάιντα παραδοσιακό τους όργανο κ.λπ.. Τα έθιμα, οι παραδόσεις κ.ά. όμως, δεν έρχονται από παλιά, όπως πιστεύουν οι λαοί. Είναι κατασκευασμένα τελείως πρόσφατα. Έτσι τα ξέρουν και τα πιστεύουν, γιατί έτσι τους τα έμαθαν στο σχολείο.
Για την περίπτωση του έθνους-κράτους της Ελλάδας, η ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης έχει κατοχυρωθεί συνταγματικά (άρθρο 16, παρ. 2). Το ρωμιόπουλο υπόκειται σε μακροχρόνια πλύση εγκεφάλου στην οικογένεια, στο στρατό, στην κοινωνία, στο σχολείο κ.ά. με τα ανάλογα μαθήματα (κυρίως Γλώσσας, Ιστορίας και Θρησκευτικών), με εορτασμούς εθνικών επετείων, με παρελάσεις, με γεμάτους εθνικοθρησκευτική έπαρση λόγους, με εκκλησιασμούς, αγιασμούς κ.λπ..
Ύστερα από αυτά, οι εγκέφαλοι των ρωμιών βγαίνουν «προγραμματισμένοι» και δεν παρουσιάζουν στην ενήλικη ζωή τους ουσιώδεις διαφορές είτε δεξιοί είναι είτε αριστεροί.
Μελετώντας για παράδειγμα τα αντάρτικα τραγούδια της περιόδου 1946-49, είναι δύσκολο ορισμένες φορές να διακρίνεις αν πρόκειται για τραγούδια της Αριστερορωμιοσύνης ή της Δεξιορωμιοσύνης δεδομένου, ότι διαπνέονται από την ίδια ακριβώς ιδεολογία. Μιλούν για πίστη στο Θεό, την Παναγία, για ελληνικό έθνος, αγάπη για τη «γλυκειά Ελλάδα» κ.λπ.. Ενίοτε αναρωτιέσαι μήπως έκανες λάθος και μελετάς τραγούδια της 21ης Απριλίου ή σημερινών ακροδεξιών κομμάτων.
Ο Βελουχιώτης είχε δηλώσει εξ άλλου: «Λένε, ότι ο κομμουνισμός χαλνά τις εκκλησίες και γδέρνει τους παπάδες. Τόσο χαζοί είναι λοιπόν οι κομμουνιστές, να χαλάσουν τις εκκλησίες, που δεν τους εμποδίζουν σε τίποτα; Μα γιατί; Εμείς βλέπουμε, ότι χιλιάδες παπάδες βρίσκονται τώρα στην πρωτοπορία του κινήματός μας και η συμβολή του κλήρου, που στάθηκε στο πλευρό μας, υπήρξε ανεκτίμητη.
»Και εδώ, λοιπόν, βλέπουμε φανερά, ότι αυτοί που μας κατηγορούν πως θέμε να διαλύσουμε την οικογένεια, δεν είναι άλλοι, παρά αυτοί οι ίδιοι, που την διαλύουν στην πραγματικότητα, ενώ εμείς επιδιώκουμε το στερέωμά της.
»Μας κατηγορούν, ότι θέμε να καταργήσουμε τα σύνορα και να διαλύσουμε το κράτος. Μα το κράτος εμείς το φτιάχνουμε σήμερα, γιατί δεν υπήρξε, μια και που οι ίδιοι το είχανε διαλύσει. Ποιος είναι λοιπόν πατριώτης; Αυτοί ή εμείς. Το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα και τρέχει νάβρει κέρδη σʼ όποια χώρα υπάρχουνε τέτοια. Γιʼ αυτό δεν νοιάζεται κι ούτε συγκινείται με την ύπαρξη των συνόρων και του κράτους». («Ο λόγος της Λαμίας», σελ. 23-26).
Η ιδεολογία της Αριστερορωμιοσύνης δεν έχει αλλάξει διαχρονικά στη χώρα μας. Οι θέσεις των σημερινών κομμάτων της Αριστεράς ─παρά τις φαινομενικές και μόνο διαφορές─ σε πολλά θέματα, είναι περισσότερο εθνικιστικές, παρά διεθνιστικές και ταυτίζονται με τις θέσεις των δεξιών κομμάτων.
Για παράδειγμα, εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες, στο θέμα της ονομασίας της ΠΓΔΜ όλα τα αριστερά κόμματα συντάσσονται με τα υπόλοιπα. Δεν μπορούν να διανοηθούν να αναγνωρίσουν το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού στους βόρειους γείτονές μας. Δεν τολμούν να πουν, ναι στο όνομα Μακεδονία, αλλά μιλούν με υπεκφυγές για γεωγραφικούς προσδιορισμούς κ.λπ..
Στο θέμα της θεοκρατίας στη βυζαντινή μας χώρα, όποτε συζητείται στη Βουλή αναθεώρηση του Συντάγματος, κανένα κόμμα ούτε καν σκέπτεται να αγγίξει θέματα σχέσεων Εκκλησίας - κράτους, επικρατούσας θρησκείας (άρθρο 3), κ.λπ.. Τυχόν περιστασιακές διαμαρτυρίες κομμάτων της Αριστεράς για την προσευχή, τα θρησκευτικά κ.λπ. αποτελούν υποκριτικό αντιπερισπασμό έναντι των ψηφοφόρων τους και γίνονται πάντοτε εκ των υστέρων.
Ο (αριστερός) Κορνήλιος Καστοριάδης επομένως, δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση. Έχει εξιδανικεύσει την αρχαία Ελλάδα, είναι υπέρμαχος του ιδεολογήματος της φυλετικής συνέχειας των ρωμιών από τους αρχαίους έλληνες κ.ά.. Έτσι λοιπόν σήμερα, δεν είναι μόνον αρεστός στους αριστερο-ρωμιούς, αλλά και στους δεξιο-ρωμιούς.


Μία άλλη ατυχέστατη τοποθέτηση του Καστοριάδη είναι αυτή που αφορά το κατ’ αυτόν «βαρύ προνόμιο της Δύσης». Για την ακρίβεια, πρόκειται για συρραφή απαντήσεων σε μία συνέντευξη, οι οποίες περιλήφθηκαν με αυτόν τον τίτλο ως ενιαίο κείμενο και εκδόθηκαν στα ελληνικά ως τμήμα του τόμου Η άνοδος της ασημαντότητας. Έχουν αναδημοσιευθεί ηλεκτρονικά σε πολλά σημεία, εν μέρει ή στο σύνολό τους.

Η τοποθέτηση αυτή συνιστά μία απροκάλυπτη (ή με «αυτοκριτικό» προκάλυμμα) απολογία της δυτικής αποικιοκρατίας. Ξεκινώντας ήδη από τον τίτλο: η επιλογή του όρου «προνόμιο» προφανώς ακυρώνει εκ των προτέρων οποιαδήποτε ελευθεριακή-εξισωτική πρόθεση, εάν υποτεθεί ότι υπήρχε. Δεν έχω υπόψη μου κανένα παράδειγμα από τη χειραφετητική παράδοση όπου να χρησιμοποιήθηκε με θετική έννοια ο όρος αυτός· αντίθετα, τα απελευθερωτικά κινήματα, πάντα και παντού (ακόμη και εκτός της «Δύσης», μη προς κακοφανισμόν του κ. Καστοριάδη) απ’ ό,τι ξέρω πάλευαν για την κατάργηση των προνομίων. Μία χειραφέτηση που είναι προνόμιο ορισμένων λαών, και από την οποία είναι ουσιοκρατικά και εκ προοιμίου αποκλεισμένοι οι Άραβες, οι Ινδοί, οι Κινέζοι, αλλά και οι … Αζτέκοι (ή οι απόγονοί τους), απλούστατα δεν είναι χειραφέτηση.

Δεν θα επεκταθώ στην αναλυτική επισήμανση όλων των ιστορικών και νοηματικών ανακριβειών και προχειρολογιών αυτού του κειμένου, διότι και αυτό έχει ήδη γίνει (βλ. Προνόμιο βαρύ σαν ιστορία, dytistonniptiron.wordpress.com).

Θα περιοριστώ να αναδείξω ότι, και σε αυτό το κείμενο, αναπαράγεται η ευρωκεντρική / αρχαιολατρική [βαμπιρική (βλ. Στοιχειωμένες κοινότητες: το ελληνικό βαμπίρ ή το ανοίκειο στον πυρήνα της κατασκευής του έθνους, nomadicuniversality.com)] θεωρία περί της αρχαίας Ελλάδας ως του τελειότερου πολιτισμού που υπήρξε ποτέ στον κόσμο και της δυτικής Ευρώπης ως παλιγγενεσίας/ επανεμφάνισής του μετά από μια «σκοτεινή» παρένθεση μερικών αιώνων.

IMAGE DESCRIPTIONΥπάρχει βέβαια ένα στοιχείο στο οποίο δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι ο Καστοριάδης προσφέρει απολύτως την (αυτο)επιβεβαίωση που χρειάζεται ο μενουμεευρωπαϊσμός: στα λεγόμενά του, η σύγχρονη ελληνική κοινωνία δεν είναι σίγουρο αν μπορεί να θεωρηθεί ως πλήρες μέλος αυτής της προνομιούχας ράτσας (συγνώμη, πολιτισμού)· συχνά είναι ύποπτη για «παθογένειες», καθυστερήσεις και άλλα συμπτώματα της «ασιατικής» ασθένειας, ή της βαλκανικής παραλλαγής της. Αυτό όμως τελικά δεν συνιστά παρέκκλιση, αλλά μάλλον ταύτιση με τον αυτο/κρυπτο-αποικιοκρατικό χαρακτήρα του ευρωκεντρικού βλέμματος: το «ανήκομεν εις την Δύσιν» ήδη επί Καραμανλή δεν εκφερόταν ως πραγματολογική διαπίστωση, αλλά ως κανονιστική εξαγγελία ενός καθήκοντος.

Από αυτή την άποψη, η άνοδος της σημαντικότητας του Κορνήλιου Καστοριάδη στο εσωτερικό της ελληνικής κοινωνίας οφείλεται στο ότι διαβάζεται ως ένας αριστερός εκσυγχρονιστής. Πράγμα που φυσικά δεν εξαντλεί το σύνολο των νοημάτων που μπορούν να συναχθούν από το έργο του, αλλά σίγουρα είναι κάτι που ανήκει σε αυτό και για το οποίο ο ίδιος δεν μπορεί να θεωρηθεί άμοιρος ευθυνών. Στο κάτω κάτω, αυτός είναι που «παρακάλεσε να γραφεί στις εφημερίδες» η χυδαία επίθεσή του κατά του Κριαρά «και των άλλων». Μολονότι λοιπόν σε φραστικό επίπεδο συμμεριζόταν τις θρηνωδίες και το σκανδαλισμό των «σοβαρών φιλοσόφων» μπροστά στην ανυπόφορη «φλυαρία και περιέργεια» (βλ. Φλυαρία και περιέργεια. Η «διάχυτη εκπαίδευση» στο μεταφορντισμό, nomadicuniversality.com) που κυριαρχεί στα «επιφανειακά ΜΜΕ», δεν απαξιούσε να τα χρησιμοποιεί ο ίδιος όταν επρόκειτο να τον βοηθήσουν να διαδώσει τις απόψεις του. Και δη αυτές ειδικά τις απόψεις και όχι άλλες. Άρα δεν μπορεί κανείς να ζητά να μην του χρεωθούν.


Άκης Γαβριηλίδης
nomadicuniversality.wordpress.com




Σημείωση:
Τίτλος αρχικής δημοσίευσης: «Ο Καστοριάδης
ως κατοικίδιο τετράποδο του ελληνο/ευρωκεντρισμού».

Ο τίτλος, οι εικόνες και οι υπότιτλοι
της παρούσας δημοσίευσης
προστέθηκαν με μέριμνα της «Ελεύθερης Έρευνας».



Διαβάστε ακόμα
στην «Ελεύθερη Έρευνα»:

Η σχιζοφρένεια της Αριστερο-ρωμιοσύνης

Ο Βελουχιώτης, οι χοντροί ΕΑΜίτες της Κατοχής και ο Παπα-Ανυπόμονος
(«Εθνική Αντίσταση»: Το παραμύθι των εθνικοφρονορωμιών και αριστερορωμιών)

Μιας Ανάστασης νέας χτυπάει καμπάνα...
(Όψεις της φαιδρότητας και της σχιζοφρένειας της Αριστερορωμιοσύνης)

Το αριστερό φαντασιακό
(Πώς η Αριστερά της Ρωμιοσύνης εφευρίσκει τους μύθους της)

Αετόπουλα
(Η Παιδεία της Κυβέρνησης του Βουνού)

Τους καίγεται το χέρι
(Από χριστιανικό ζηλωτικό πνεύμα
διαπνέονται οι αναρχορωμιοί των Εξαρχείων)

Silent night-Stille nacht-Άγια νύχτα
(Γιατί διάφοροι λαοί
τραγουδούν τα ίδια χριστουγεννιάτικα τραγούδια)

Η επινόηση της παράδοσης

Τη γλώσσα μου έδωσαν ρωμέικη
(Η γλωσσική ασυνέχεια στον ελλαδικό χώρο
από την αρχαιότητα έως σήμερα)


Mi xasoume tin e8niki mas taytotita!
(Σαθρή η επιχειρηματολογία της Ρωμιοσύνης
κατά των greeklish)





Ο Άκης Γαβριηλίδης γεννήθηκε το 1964 στη Θεσσαλονίκη.
Έχει ολοκληρώσει διδακτορικό στη Φιλοσοφία του Δικαίου (ΑΠΘ) και μεταδιδακτορική έρευνα στην Πολιτική Ανθρωπολογία (ΠΑΜΑΚ).
Από το 1995 ζει στις Βρυξέλλες, όπου απασχολείται επαγγελματικά ως μεταφραστής και ερασιτεχνικά ως ραδιοφωνικός παραγωγός.
Πολυάριθμα πρωτότυπα κείμενα και μεταφράσεις του έχουν δημοσιευθεί σε έντυπα διαφόρων χωρών, καθώς και στο Διαδίκτυο (ιδίως στο μπλογκ nomadicuniversality).
Έχει εκδώσει επτά βιβλία στα ελληνικά και ένα στα αγγλικά για θέματα όπως η νεκροφιλία του πατριωτισμού, ο ελληνικός εμφύλιος, ο Άκης Πάνου, ο Μπίλλυ Ουάιλντερ, οι Πόντιοι και η οικονομικοπολιτική κρίση.

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


5 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 45699

    20 Μαΐ 2018

    Ο Καστοριάδης ήταν μέγιστος... Δυστυχώς λίγοι καταλαβαίνουν το πνευματικό έργο του.
    https://www.youtube.com/watch?v=8PU6HEj0xKM

  • Ανώνυμος 44366

    13 Δεκ 2017

    «Δεν προτίθεμαι να μειώσω τα εγκλήματα του δυτικού ιμπεριαλισμού, κάθε άλλο, πρέπει όμως να καταγγελθεί αυτή η απάτη η οποία παρουσιάζει τους μουσουλμανικούς λαους ως απαλλαγμένους από κάθε εύθυνη για την ίδια τους την ιστορία, ως ανέκαθεν υφιστάμενους, παθητικά όσα τους επέβαλαν κάποιοι άλλοι, δηλαδή οι Δυτικοί. (Καστοριάδης Ασημαντότητα σ.79)» Αν η παραπάνω πρόταση είναι απολογητικός της δυτικής αποικιοκρατίας εγώ είμαι ελέφαντας.

  • Ανώνυμος 44365

    12 Δεκ 2017

    Πολύ εύστοχο!!

  • Ανώνυμος 44363

    12 Δεκ 2017

    Βάλτε μια πιο ευέλικτη πλατφόρμα για σχολιασμό σε real time τύπου DISQUS ή έστω μια οποιαδήποτε άλλη, δεν βγαίνει άκρη μ αυτή ... Τώρα όσο για τον Καστοριάδη που \"λάτρευε\" την αρχαία (Αθηναϊκή )δημοκρατία ξέχασε να μας πει πόσο.. πολιτισμένη ήταν η Αθήνα (για τις άλλες πόλεις δεν υπάρχει καν λόγος αναφοράς..) της εποχής. Ήταν η πόλη της ανεξιθρησκίας, της ανεκτικότητας, ένα πρότυπο πολιτισμού που άξιζε να γίνει σημείο αναφοράς του σημερινού Δυτικού κόσμου ; Η μόνη περίπτωση να αποδεχθεί κάποιος ένα τέτοιο πολιτισμό ως φωτοδότη είναι να είναι πραγματικά... κουτόφραγκος(!!)
    Σπάρτακος




  • Bielidopoulos

    12 Δεκ 2017

    Κάτι τρέχει με τον Καστοριάδη. Έχει μπερδέψει διάφορα πράγματα ερμηνεύοντάς τα μέσα από από ένα παραμορφωτικό πρίσμα. Προσωπικά υποψιάζομαι ότι πάσχει από το σκουλήκι του διαλεκτικού και ιστορικού υλισμού που τριβελίζει μέσα στο μυαλό ορισμένων, π.χ. Κορδάτος.

    - Συχνά λέγεται ότι η Ελλάδα είναι «προβληματική», στην Ελλάδα «όλα γίνονται στον αέρα», «χωρίς προγραμματισμό», «χωρίς βάρος». Με τέτοιες διαπιστώσεις συμφωνούν πολλοί. Αλλά περιορίζονται συνήθως μόνο στις διαπιστώσεις. Γνωρίζω ότι η ελληνική κατάσταση σας απασχολεί βαθιά. Ποια είναι η ερμηνεία σας για όσα συμβαίνουν; Γιατί συμβαίνουν έτσι τα πράγματα στην Ελλάδα; Ποιες οι βαθύτερες αιτίες;
    - Πρώτον, δεν ξέρω. Δεύτερον, στο μέτρο που μπορώ να ξέρω κάτι, είναι ότι η πολιτική ζωή του ελληνικού λαού τελειώνει περίπου το 404 π.χ.
    http://www.capital.gr/o-kostas-stoupas-grafei/1415930/mnimoniakos-o-kastoriadis