Ο ΑΜΦΙΛΕΓΟΜΕΝΟΣ
ΦΡΟΪΝΤ

Σωστά και λάθη
των θεωριών του

Το 1886 ένας νεαρός γιατρός άνοιξε ένα μικρό ιατρείο στη Βιέννη. Οι ασθενείς ξάπλωναν σε έναν καναπέ και τους άκουγε. Μοιράζονταν τους πιο κρυφούς φόβους, τα άγχη τους. Οι πολύ προσωπικές ιστορίες τους θα έθρεφαν ένα ριζοσπαστικό και αμφιλεγόμενο νέο τρόπο κατανόησης του παρελθόντος μας, των επιθυμιών και των κινήτρων μας. Ιδέες, που συντάραξαν τον κόσμο. Γιατί αυτός ο καναπές ανήκε στον δρ Σίγκμουντ Φρόιντ.

Ο 19ος αιώνας είχε αλλαγές άνευ προηγουμένου. Διαμορφώθηκαν από επαναστάσεις, τη βιομηχανία, την επιστήμη. Ήταν μία εποχή, που αμφισβήτησε την παραδοσιακή εξουσία κι έφερε τρεις μεγάλους διανοητές. Ο Καρλ Μαρξ επιτέθηκε στην κοινωνική και οικονομική τάξη. Ο Φρίντριχ Νίτσε τα έβαλε με τη χριστιανική ηθική. Ο Φρόιντ αμφισβήτησε την ουσία αυτού που είμαστε. Οι εριστικοί τρόποι με τους οποίους είδαν τον κόσμο, ακόμα διαμορφώνουν τον τρόπο κατανόησης της ζωής μας.

Ο Σίγκμουντ Φρόιντ ξεκίνησε σα νευρολόγος προσπαθώντας να φέρει ανακούφιση στους νευρωτικούς ασθενείς του. Οι ιδέες του Φρόιντ, όχι μόνο μας πήγαν μπροστά στο πώς να θεραπεύουμε ασθένειες του μυαλού, αλλά είχαν και πολιτιστική επίδραση. Η ελευθερία με την οποία μιλάμε για βαθιά συναισθήματα, σεξουαλικές διαφορές ή εσωτερικούς δαίμονες, τα σλόγκαν της καταναλωτικής κοινωνίας έχουν επηρεαστεί από τις ιδέες του.

Ο Φρόιντ μας έδωσε την ιδέα του ασυνείδητου, που είναι γεμάτο με παράλογες παρορμήσεις. Οι ιδέες του έγιναν μέρος του λεξιλογίου μας. Φθόνος του πέους, αρχή της ηδονής, εκπλήρωση επιθυμιών και, φυσικά, το φροϊδικό ολίσθημα.

Ο κόσμος δεν πίστεψε στα γεγονότα μου. Θεώρησε τις θεωρίες μου άκομψες.
Σίγκμουντ Φρόιντ.

Αλλά ο Φρόιντ ήταν πάντα αμφιλεγόμενος. Για κάποιους ήταν, όχι μια ιδιοφυία, αλλά ένας τσαρλατάνος, που είχε εμμονή με το σεξ, με υποθετικές θεωρίες που δεν αποδεικνύονται και μεθόδους επικίνδυνες. Η αντίσταση, σύμφωνα με τον Φρόιντ, ήταν λανθασμένη και αδιάκοπη. Οι ιδέες του ακόμα προκαλούν διαφωνίες, αλλά δεν αμφισβητείται η καινοτόμος χαρτογράφηση του μυαλού, που προκάλεσε τα ταμπού και τις συμβάσεις με τρόπους που άλλαξαν σε βάση τη σύλληψη του εαυτού.

Για να καταλάβουμε πώς εξελίχθηκαν οι ιδέες του Φρόιντ πρέπει να πούμε πως ο Φρόιντ ήταν πρωτοπόρος. Τώρα, το θεωρούμε δεδομένο. Για να βρούμε τα κλειδιά στο χαρακτήρα του θα εξερευνήσουμε τις παιδικές του εμπειρίες.


Από το Πρίμπορ στη Βιέννη

Ο Σίγκμουν Φρόιντ γεννήθηκε στο Πρίμπορ της Τσεχίας το 1856 από εβραίους γονείς. Η πόλη λεγόταν Φράιμπεργκ κι ανήκε στη Μοραβία, μέρος της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων. Η οικογενειακή ζωή του ήταν περίπλοκη. Η μητέρα του ήταν είκοσι χρόνια νεότερη από τον πατέρα του. Εκείνος είχε παντρευτεί και πριν. Είχε δυο ενήλικους γιους. Ένας από τους ετεροθαλείς αδελφούς του ήταν πιο μεγάλος από τη μητέρα του. Σύντροφός του στο παιχνίδι ήταν ο ανιψιός του. Αλλά θα χωρίζονταν. Γιατί όταν ο Σίγκμουντ έγινε τριών ετών, η μικρή επιχείρηση του πατέρα του κατέρρευσε. Όλη η οικογένεια σκορπίστηκε αναζητώντας εργασία. Η ζωή δεν ήταν τέλεια, αλλά το μέρος όπου κατέληξαν, έπαιξε ρόλο στη μελλοντική επιτυχία του μικρού αγοριού.


Η Βιέννη του 19ου αιώνα.

Η Βιέννη του 1860, πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων, ήταν μια πόλη λίγο πριν την κοινωνική αλλαγή. Τα χρόνια των επαναστάσεων του 1848 είχαν υποσκελίσει την αυτοκρατορική κυριαρχία. Ένα νέο είδος ελευθερίας άνθιζε στην πόλη. Υπήρχε ασυνήθιστος αριθμός μεταναστών. Ο Φρόιντ μεγάλωσε σε ένα μητροπολιτικό μίγμα φωνών και πολιτισμών.

Η οικογένεια ζούσε στην εβραϊκή συνοικία. Ήταν φτωχή και πυκνοκατοικημένη. Πολλοί εκμεταλλεύονταν τις ευκαιρίες που πρόσφερε η πόλη και ξέφευγαν από το περιθώριο. Γίνονταν εκδότες εφημερίδων, τραπεζίτες, ακαδημαϊκοί, γιατροί και δικηγόροι. Οι γονείς του Φρόιντ ήθελαν παθιασμένα το ίδιο για τον έξυπνο μεγαλύτερο γιο τους.

Ήταν έξι αδέλφια. Ο Σίγκμουντ ήταν ο μόνος που είχε δωμάτιο. Ήταν πρώτος στην τάξη του για επτά χρόνια. Η εντατική μελέτη του Φρόιντ επηρέασε την εικόνα του. Σα να προοριζόταν για μεγαλείο. Βρήκε έμπνευση στους αρχαίους πολιτισμούς, στη δόξα της Ελλάδας και της Ρώμης. Ταυτιζόταν με ήρωες της ιστορίας και της λογοτεχνίας, όπως ο Μωυσής ή ο Μέγας Αλέξανδρος.

Το 1873 σε ηλικία δεκαεπτά ετών, ο Σίγκμουντ αναζήτησε τη δόξα στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης. Ξεκίνησε με Φιλοσοφία και Νομικές σπουδές. Μετά, τον προσέλκυσαν οι Φυσικές Επιστήμες και ο άγγλος Κάρολος Δαρβίνος. Η φοβερή Θεωρία της Εξέλιξης του Δαρβίνου έφερε στον Φρόιντ επιθυμία για διασημότητα. Για να γίνει όμως σαν τον ήρωα του έπρεπε να δουλέψει μεθοδικά. Όχι κλασάτη δουλειά. Στο εργαστήριο ξετύλιγε τα μυστικά για το νευρικό σύστημα των ψαριών. Ο Φρόιντ είπε πως οι σπουδές σε Ζωολογία, Χημεία και Βοτανική τον έκαναν άπιστο γιατρό και εμπειριστή. Ο χρόνος που πέρασε εδώ έθρεψε μια επιστημονική άποψη που δεν τον άφησε ποτέ.


Ένας μεγάλος έρωτας

Στα εικοσιπέντε του ο Φρόιντ ερωτεύτηκε μια κοπέλα, τη Μάρθα Μπέρνεϊς. Η αλληλογραφία τους αποκαλύπτει μια άλλη πλευρά του. Αντάλλαξαν χίλιες εξακόσιες επιστολές. Έγραφαν κάθε μέρα, μερικές φορές δύο ή τρεις επιστολές τη μέρα. Σε μια περίπτωση, του έστειλε μια τούφα των μαλλιών της, όπως έκαναν οι εραστές. Ο Φρόιντ έγραψε: «Ελπίζω να μην τα τράβηξες. Βγήκαν όταν χτενιζόσουν;». Η Μάρθα του απάντησε ότι ήταν γιατρός και δεν ήξερε τον κώδικα του έρωτα, γιατί «δεν στέλνουν στον αγαπημένο τρίχες που βγήκαν στη χτένα».

Ήταν η πρώτη φορά που είχε τέτοιο έρωτα. Η πρώτη και η μοναδική. Αυτό είναι το θέμα με αυτές τις επιστολές. Βλεπεις τον Φρόιντ όπως πουθενά αλλού. Χάνει τον έλεγχο μερικές φορές. Είναι σχεδόν στα πρόθυρα νευρικής κατάρρευσης, όταν νιώθει πως δεν μπορούν να συνεχίσουν, όταν υπάρχει κάποια διαφωνία από εκείνη, που τη σπρώχνει κάτω από το χαλί. Του λέει: «Γιατί λες για όλα αυτά που μας κάνουν δυστυχείς;». Κι εκείνος απαντά: «Πρέπει να το αντιμετωπίσεις, να το πεις». Ο Φρόιντ, ο ψυχαναλυτής, φαίνεται από αυτές τις επιστολές. Το ρητό της ψυχανάλυσης, «πες ό,τι έχεις στο μυαλό σου, μην το καταπιέζεις», είναι ήδη εκεί.

Η Μάρθα έκανε τον Φρόιντ να δει ένα κόσμο με απαιτητικό ανθρώπινο συναίσθημα. Οι οικονομικές πιέσεις του αρραβώνα τους τον έκαναν να ψάχνει ευκαιρίες πέρα από το εργαστήριο. Εγκατέλειψε την έρευνα για να γίνει γιατρός. Μια μέρα που διάβαζε ένα ιατρικό περιοδικό, έπεσε πάνω σε κάτι που ήταν σίγουρος πως ήταν γι’ αυτόν.


Εθισμός στην κοκαΐνη

Το 1884 έγραψε στη Μάρθα για ένα μαγικό φάρμακο. Δεν ήταν γνωστό τότε. Ήταν η κοκαΐνη. Σε μια νηφάλια ανάλυσή του λέει: «Παίρνω μικρές δόσεις τακτικά για την κατάθλιψη και τη δυσπεψία με μεγάλη επιτυχία». Σε μια άλλη επιστολή του ακούγεται σα να είναι υπό την επήρεια της ουσίας: «Πριγκίπισσά μου, όταν θα έρθω θα δεις ποιος είναι ο πιο δυνατός. Ένα κορίτσι που δεν τρώει πολύ ή ένας άγριος άντρας με κοκαΐνη στο σώμα του».

Αρχικά, ο Φρόιντ αρνήθηκε πως η κοκαΐνη έβλαπτε, αλλά σύντομα θα έβλαπτε την υπόληψή του. Την έδωσε σε κάποιο φίλο του, που υπέφερε από εθισμό στη μορφίνη ελπίζοντας πως θα τον θεράπευε. Οι συνέπειες ήταν καταστροφικές. Ο φίλος του εθίστηκε στο νέο ναρκωτικό, όπως είχε εθιστεί στο άλλο.


Τα μυστικά της υστερίας

Ο Φρόιντ κατάφερε να κόψει την κοκαΐνη, αλλά όχι και την όρεξή του για πειραματισμό. Απέκτησε νέο ενδιαφέρον, τη Νευρολογία, τη μελέτη των νευρικών ασθενειών και έκανε μια πολύ έξυπνη κίνηση. Ταξίδεψε στο κέντρο αυτής της επιστήμης, σε ένα σημείο γεμάτο διανόηση. Το 1885 πήγε στο Σαλπετριέρ στο Παρίσι, ένα είδος ιατρικού πτωχοκομείου. Εκεί ήταν παρατημένες 5.000 γυναίκες, πολλές με διάγνωση υστερίας.

Η λέξη υστερία προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη υστέρα (=μήτρα). Θεωρείτο πως επηρέαζε γυναίκες από την αρχαιότητα. Ήταν μια παλιά διάγνωση για όλων των ειδών τα νευρικά συμπτώματα: Επιληψία, παράλυση, άγχος κεφαλαλγία. Για αιώνες ήταν επικίνδυνο εργαλείο στα χέρια ανδρών γιατρών, που χαρακτήριζαν γυναίκες ως υστερικές, σε σημείο που ήταν εσώκλειστα σε νοσοκομεία και άσυλα υγιή άτομα.


Ένα κλινικό μάθημα από τον Ζαν-Μαρτέν Σαρκό στο Σαλπετριέρ.
Ο Φρόιντ είχε τοποθετήσει αυτή τη λιθογραφία εκεί όπου δεχόταν τους ασθενείς του, πάνω από τον καναπέ.

Ο Φρόιντ πήγε στο Σαλπετριέρ, δίπλα στον πρωτοπόρο νευρολόγο Ζαν-Μαρτέν Σαρκό. Είχε ανακαλύψει πως ασθένειες, όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, ήταν αποτέλεσμα κάκωσης του εγκεφάλου. Ο Σαρκό έστρεψε την προσοχή του στα μυστικά της υστερίας. Την προσέγγισε πιο επιστημονικά και σοβαρά. Δεν θεωρούσε πως ήταν κάτι απλώς γυναικείο. Ξεχώριζε τις φάσεις. Μιλούσε για την επιληπτοειδή φάση, την ατονική, για την επιληπτική ακαμψία και τη χρόνια φάση όπου γίνονται αυτές οι μεγάλες κινήσεις.

Ο Σαρκό έκανε διάγνωση της υστερίας με την ύπνωση.Πίστευε, πως αν οι άντρες ήταν επιρρεπείς στην ύπνωση, ήταν δείγμα πως είχαν υστερία. Χρησιμοποιούσε την ύπνωση στις διαλέξεις του. Όλο το Παρίσι πήγαινε εκεί. Ήταν σα να πήγαινες στο καλύτερο θεατρικό έργο στο Λονδίνο. Εξέθεταν τους ασθενείς σε αυτές τις διαλέξεις. Τους παρουσίαζαν και υπό την επήρεια ύπνωσης ξεκινούσαν να μιλούν. Μιλούσαν και τελικά έκαναν αυτό που ζητούσε ο γιατρός.

Ο Σαρκό είχε τεράστια επίδραση στον Φρόιντ. Άρχισε να βλέπει ότι υπάρχουν διαφορετικές μορφές σκέψης, δραστηριότητας στο ανθρώπινο μυαλό ταυτόχρονα και πως υπάρχουν ολόκληρες περιοχές του μυαλού που είναι εκεί έτοιμες.


Η ξεχωριστή ιστορία της Άννας Ο.

Ο Φρόιντ επέστρεψε στη Βιέννη στα εικοσιεννιά του γεμάτος ιδέες και επαγγελματικά σχέδια. Αλλά δεν ήταν εύκολα τα πράγματα. Όταν άνοιξε το ιατρείο του το 1886, η δουλειά ήταν λίγη. Δεν είχε χρήματα ούτε για τα ταξί για να πηγαίνει σε επισκέψεις. Μπόρεσε να παντρευτεί τη Μάρθα τότε, χάρη σε δώρα και δάνεια από φίλους.

Ένας από τους ευεργέτες του Φρόιντ ήταν ο γιατρός Γιόζεφ Μπρόιερ. Όπως και ο Φρόιντ, ήταν περίεργος για τα επιστημονικά μυστήρια της υστερίας. Μια από τις παλιές του ασθενείς ξεχώρισε. Ο Μπρόιερ είχε μια έξυπνη ασθενή, πλούσια εβραία. Λεγόταν Μπέρθα Παπενχάιμ. Την είπε Άννα Ο. Είχε παραισθήσεις και μερική παράλυση. Μερικές φορές μιλούσε μόνο αγγλικά. Έδειχνε να έχει πολυσχιδή προσωπικότητα.

Η περίπτωση της Άννας συνεπήρε τον Φρόιντ εν μέρει λόγω των ακραίων συμπτωμάτων της, αλλά και χάρη στην καινοτόμο θεραπεία του Μπρόιερ. Στη διάρκεια των συνεδριών η Άννα έμπαινε σε ύπνωση. Αποκάλυπτε μελαγχολικές λεπτομέρειες της ζωής της. Βίωνε ξανά σημαντικές επώδυνες αναμνήσεις του παρελθόντος, που είχαν ξεχαστεί ή καταπιεστεί. Ο Μπρόιερ είδε πως τα συμπτώματα της Άννας προέρχονταν από τα πρώτα της τραύματα. Η Άννα παρουσίαζε αποστροφή στο πόσιμο νερό. Το συνέδεσε με το ότι είχε δει σκυλί που ήπιε από το ποτήρι του ιδιοκτήτη του. Όταν εξέφρασε την καταπιεσμένη αηδία της, η υδροφοβία εξαφανίστηκε.


Ο καναπές που δεχόταν τους ασθενείς του ο Φρόιντ.

Από τον καναπέ

Ο Φρόιντ συνειδητοποίησε ότι ο Μπρόιερ είχε βρει όχι απλώς μια εξήγηση, αλλά και μια θεραπεία για την υστερία. Άρχισε να εφαρμόζει τη θεραπεία αυτή σε νευρωτικούς ασθενείς, αλλά είχε πρόβλημα. Δεν υπνωτίζονταν όλοι οι ασθενείς του. Έξυπνα έκανε το ελάττωμα αρετή. Ανέπτυξε τη δική του εκδοχή θεραπείας μέσω ομιλίας. Ο Φρόιντ έβαζε τους ασθενείς στον καναπέ. Εκείνος καθόταν πίσω τους, δεν φαινόταν. Τους ενθάρρυνε να λένε ό,τι ερχόταν στο μυαλό τους, σα να μιλούσαν στον εαυτό τους, Απέδειξε πως ήταν ξύπνιος ακροατής. Συστηματικά σκάλιζε τις αναμνήσεις των ασθενών. Ερμήνευε τις εξομολογήσεις τους προσπαθώντας να ξεκλειδώσει όσα είχαν καταπιεστεί. Ο Φρόιντ έδωσε στη νέα του μέθοδο όνομα. Η Ψυχανάλυση είχε γεννηθεί.


Ο ρόλος του σεξ

Το 1859, ο Μπρόιερ κι ο Φρόιντ εξέδωσαν το βιβλίο «Μελέτες για την υστερία». Ο Φρόιντ αναζητούσε μια κοινή αιτία για την υστερία. Για να φέρει στη θεωρία τους την επιτυχία, ξεκίνησε να βλέπει το σεξ σαν κεντρικό ζήτημα. Ο επιφυλακτικός Μπρόιερ διαφωνούσε. Ένας άλλος φίλος του ήταν πολύ πιο δεκτικός. Ο γιατρός Βίλχελμ Φλις. Η σεξουαλική ηθική πλαισιωνόταν από τη θρησκεία. Ήταν καταπιεστική για αιώνες. Ο Φλις ήταν ένας από τους ερευνητές γιατρούς, που ασχολούνταν με τη σεξουαλική συμπεριφορά, την απελευθερωμένη από ηθικές κρίσεις, που συνήθως θεωρείτο έκφυλη.

Ενθαρρυμένος από τον ανοιχτόμυαλο Φλις, ο Φρόιντ άρχισε να έχει ιδέες για την υστερία και το σεξ. Τον Απρίλιο του 1896 πήγε να διαβάσει εργασία στην βιεννέζικη Εταιρεία Ψυχιατρικής και Νευρολογίας. Περιέγραψε τη θεραπεία των υστερικών ασθενών σα να ήταν εξερευνητής, αρχαιολόγος, που έφτανε στα υπολείμματα αρχαίας, κατεστραμμένης πόλης. Προσπαθούσε να βρει στοιχεία.

Φανταστείτε έναν εξερευνητή, που φτάνει σε άγνωστη περιοχή. Τον ενδιαφέρουν τα ερείπια, τα υπολείμματα τειχών, τα θραύσματα από κολώνες.
Σίγκμουντ Φρόιντ.

Ο Φρόιντ είπε πως βρήκε το αίτιο των νευρωτικών περιπτώσεων. Το συνέδεσε με την ανακάλυψη της πηγής του Νείλου.

Η τολμηρή θεωρία του, η θεωρία αποπλάνησης, ήταν πως η νεύρωση ήταν αποτέλεσμα σεξουαλικής κακοποίησης στην παιδική ηλικία από τον πατέρα. Δεν είχε τη δόξα που περίμενε. Αντιμετωπίστηκε με απορία και επιφυλακτικότητα. Ένας προεξέχων νευρολόγος είπε πως ήταν επιστημονικό παραμύθι.

Αυτή η υποδοχή ενίσχυσε την άποψη του Φρόιντ πως ήταν πρωτοπόρος. Μιλούσε για θέματα ταμπού. Σε λιγότερο από χρόνο όμως, ακόμα κι αυτός έλεγε πως η θεωρία αποπλάνησης είχε ελαττώματα. Η υστερία ήταν τόσο εκτεταμένη, που η ύπαρξη τόσων παιδόφιλων ήταν πολύ απίθανη.

Η υστερία χτύπησε την οικογένειά του Φρόιντ. Η ιδέα πως ο πατέρας του, Τζέικομπ, μπορούσε να ήταν ένοχος ήταν το τελειωτικό χτύπημα.


Ασυνείδητο και όνειρα

Άλλες υποθέσεις ωστόσο, αποδείχτηκαν πιο μακρόβιες. Στην καρδιά της σκέψης του Φρόιντ ήταν το πώς και το γιατί περασμένες άβολες σκέψεις καταπιέζονται και γίνονται συμπτώματα της καθημερινής ζωής. Ο Φρόιντ πίστευε πως το ασυνείδητο ήταν το κλειδί. Το ασυνείδητο είχε συζητηθεί για πολλούς αιώνες. Ο Φρόιντ είχε συστηματική προσέγγιση και προσέδωσε ακρίβεια στις προσεγγίσεις του ασυνείδητου.

Μια προσωπική τραγωδία πυροδότησε την επιτυχία του. Το 1896 καταρρακώθηκε από το θάνατο του πατέρα του. Έγραψε στον Φλις: «Εσωτερικέ εαυτέ μου, όλο το παρελθόν μου ξύπνησε από το θάνατο αυτό. Τώρα νιώθω πως ξεριζώθηκα». Αυτές οι περίπλοκες έντονες σκέψεις θα είχαν καταλυτική επίδραση σε εκείνον. Ο Φρόιντ πειραματιζόταν με την αυτοανάλυση. Σκάλιζε τις παιδικές του μνήμες και τους κρυφούς τους φόβους. Η απώλεια του πατέρα του, εντατικοποίησε την εξερεύνηση και η μυστική του αυτοανάλυση. Άρχισε να αναλύει τα όνειρά του. Αν και τα όνειρα δεν φαίνονταν έχουν κάποια επιστημονική υπόσταση, ο Φρόιντ έβλεπε τα πράγματα διαφορετικά.

Έβλεπε στα όνειρα πολλά στρώματα. Η ιστορία που θυμάσαι όταν ξυπνάς για τον Φρόιντ ήταν η επιφάνεια του ονείρου. Αυτό που βρίσκεται από κάτω είναι η λανθάνουσα ονειρική σκέψη. Αυτές οι λανθάνουσες σκέψεις παραποιούνται, λογοκρίνονται. Αυτές οι σκέψεις περιλαμβάνουν καταπιεσμένες ευχές, φαντασιώσεις, που είναι για το συνειδητό ενοχλητικές. Αν δεν λογοκρίνονταν θα εκφράζονταν με όλη την ταραχοποιό τους δύναμη. Το όνειρο είναι μια εκπλήρωση της ασυνείδητης επιθυμίας.

Για τον Φρόιντ το ασυνείδητο δεν είναι μόνο τραυματικές αναμνήσεις. Περιλαμβάνει επιθυμίες, σκέψεις και φαντασιώσεις, που δημιουργούνται από την ψυχική ζωή του ανθρώπου. Στο ιατρείο του έκανε διάφορες συνδέσεις με όσα θυμούνταν οι ασθενείς του. Από αυτά τα κομμάτια προσπαθούσε να φτάσει σε συγκεκριμένη κατανόηση των ασυνείδητων, καταπιεσμένων επιθυμιών που ήταν από κάτω.

Σύμφωνα με τη θεωρία του μπορούμε να δούμε τα όνειρά μας σαν κάτι που παράγει ο νους και που μπορεί να αποκαλύψει κάτι για το ποιοι είμαστε. Είναι τρομερά πολύτιμα.

Το βιβλίο του Φρόιντ «Η ερμηνεία των ονείρων» προσφέρει μια νέα κατανόηση της ανθρώπινης φύσης. Το ασυνείδητο, που περιλαμβάνει καταπιεσμένες επιθυμίες και παράλογες παρορμήσεις, είναι η κρυμμένη πηγή αυτού που μας κινητοποιεί και μας φτιάχνει.

Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια για την έκδοση. Αν και το βιβλίο εκδόθηκε το 1899, έχει ημερομηνία του 1900. Ο Φρόιντ είπε στον κόσμο έτσι, πως αυτές οι θεωρίες καθόριζαν τον 20ό αιώνα. Εδώ κρυβόταν η γέννηση ενός τολμηρού, γενναίου νέου κόσμου.


Φροϊδικό ολίσθημα

Αλλά σε αυτό το νέο κόσμο υπήρχε αγωνία. Έλεγαν πως αν είσαι βιεννέζος, είσαι ερωτηματικό. Ο φιλελευθερισμός δεν έδωσε αληθινή εξουσία στη μεσαία τάξη. Υπήρχε απειλή από την αύξηση του αστικού πληθυσμού. Σε αυτό το κλίμα, στο βιβλίο του «Ψυχοπαθολογία της καθημερινής ζωής», ο Φρόιντ συνέχισε να σκάβει βαθιά. Υποστήριξε πως οι καταπιεσμένες επιθυμίες μας βγαίνουν όχι μόνο στα όνειρα, αλλά και όσο είμαστε ξύπνιοι. Ενδιαφέρον είναι το παράδειγμα αυστριακού πολιτικού, που άνοιξε συζήτηση στη Βουλή με αυτά τα λόγια: «Ανακοινώνω την παρουσία τόσων τιμημένων κυρίων και κλείνω τη συνεδρίαση». Αυτό το δημόσιο ολίσθημα αποκάλυψε τον καταπιεσμένο εκνευρισμό, το ότι θεωρούσε σπατάλη χρόνου τη συνεδρίαση. Ακόμα χρησιμοποιούμε τον όρο «Φροϊδικό ολίσθημα». Αναφερόμαστε σε ένα αποκαλυπτικό ή ντροπιαστικό γλωσσικό λάθος.

Ο Φρόιντ πίστευε ότι οι ασυνείδητες επιθυμίες μας ξεσπάνε πυροδοτούμενες στην καθημερινή ζωή. Το πώς οι παρορμήσεις διαμορφώνονται από το χθες, ήταν αυτό που τον απασχόλησε. Κάτι, που φαίνεται στο δωμάτιό του. Ο Φρόιντ συνέλεγε ενθουσιωδώς υπέροχα αρχαία αντικείμενα. Δεν τα θεωρούσε νεκρά αντικείμενα. Για εκείνον, το παρελθόν δεν ήταν μουσείο, που μπορείς να επισκεφτείς, μπορείς και όχι. Ήταν ζωντανό δυναμικό παρόν στην καθημερινή ζωή. Πίστευε πως οι παρελθούσες εμπειρίες κάτι μας λένε. Ήταν μια ιστορία από την κλασική Ελλάδα, που ενέπνευσε την επόμενη μεγάλη ιδέα του.


Οιδιπόδειο σύμπλεγμα και φθόνος του πέους

Ο Φρόιντ είδε μια αρχαία τραγωδία του Σοφοκλή, τον «Οιδίποδα Τύραννο», που μιλάει για ένα νέο άντρα, που χωρίς να το θέλει σκοτώνει τον πατέρα του και παντρεύεται τη μητέρα του. Όταν ανακαλύπτει τη φριχτή αλήθεια, βγάζει τα μάτια του. Ο Φρόιντ είδε την ιστορία ως παράδειγμα, που εξηγεί τα καταπιεσμένα σεξουαλικά του συναισθήματα. Έγραψε στον Φλις: «Μια απλή ιδέα γεννήθηκε μέσα μου. Βρήκα στην περίπτωσή μου, φαινόμενα έρωτα για τη μάνα μου και ζήλιας για τον πατέρα μου. Σκέφτομαι, πως είναι πανανθρώπινο φαινόμενο της παιδικής ηλικίας».

Ο Φρόιντ ονόμασε αυτό το ψυχοσεξουαλικό δράμα Οιδιπόδειο σύμπλεγμα. Πίστευε πως τα μικρά αγόρια αντιμετωπίζουν κρυμμένους φόβους ευνουχισμού από τους πατέρες τους, τιμωρίας, επειδή θέλουν να κατέχουν τη μητέρα τους. Τα μικρά κορίτσια ερωτεύονται τον πατέρα τους, αλλά έχουν περίεργα συναισθήματα κατωτερότητας, επειδή δεν έχουν πέος. Αυτό, που ο Φρόιντ ονομάζει, Φθόνο του πέους. Ο Φρόιντ πίστευε πως αν δεν επιλυθούν τα συναισθήματα, παραμένουν εσωτερικές συγκρούσεις, που προκαλούν την ενήλικη νεύρωση αργότερα στη ζωή.


Επιθύμησε η Ντόρα τον κ. Κ.;

Ανυπομονούσε να δοκιμάσει τις θεωρίες για τα καταπιεσμένα σεξουαλικά θέματα. Τον Οκτώβριο του 1900 ήρθε η ευκαιρία. Μια νέα ασθενής ήρθε, μια 17χρονη. Της έδωσε το ψευδώνυμο Ντόρα. Ήταν η πρώτη του και πιο διάσημη περίπτωση. Η Ντόρα παρουσίαζε υστερικά συμπτώματα: Νευρικό βήχα και αυτοκτονικές σκέψεις.

Το πιο σοκαριστικό σημείο της περίπτωσής της ήταν το ότι, όταν ήταν δεκατριών ή δεκατεσσάρων ετών, ο καλύτερος φίλος του πατέρα της, ο κ. Κ., χειρίστηκε έτσι την κατάσταση, ώστε να την απομονώσει σε ένα δωμάτιο και να την φιλήσει. Ο Φρόιντ λέει πως αυτό ήταν υστερικό. Αηδίασε με το φιλί. Και μετά λέει πως ένιωσε τη στύση του στο σώμα της. Και ένιωσε σεξουαλική διέγερση. Η δουλειά του ήταν να της δείξει, πως επιθύμησε σεξουαλικά τον κ. Κ. και πως καταπίεσε την επιθυμία της.


Ασθενείς - πειραματόζωα

Εξετάζοντας την περίπτωση της Ντόρας, παρατηρούμε πως τέτοιες κοπέλες είχαν πολλά προβλήματα και άντρες σαν τον Φρόιντ τις χρησιμοποιούσαν σαν ιατρικό εργαλείο. Ο Φρόιντ είχε την αλαζονεία του επιστήμονα. Χρησιμοποιούσε την Ντόρα και άλλους ασθενείς σαν πειραματόζωα για τις επιστημονικές του θέσεις.

Η Ντόρα σταμάτησε να πηγαίνει στον Φρόιντ. Αυτό που έμαθε από τη Ντόρα ήταν πως έπρεπε να δώσει προσοχή στον τρόπο που μεταβίβασε σε εκείνον εχθρικά συναισθήματα για τον κ. Κ.. Μετά από αυτή την υπόθεση εισήγαγε τη θεωρία για την προσοχή που πρέπει να δίνει η Ψυχανάλυση στη μεταβίβαση συνειδητών και ασυνείδητων συναισθημάτων που έχει το άτομο για τους δικούς του, στον ψυχαναλυτή ή στο θεραπευτή.

Ο Φρόιντ έμαθε πολλά από την υπόθεση της Ντόρας. Και πάλι η επιστημονική του μέθοδος βασιζόταν σε υποκειμενικές, κάποιοι έλεγαν, αυτοεκπληρούμενες κρίσεις. Ήταν ένα πρόβλημα που διατύπωσε ο πρώην εμπιστος, Φλις. Στη διάρκεια μιας τεταμένης συζήτησης, η καταδικαστική εκτίμηση του Φλις ήταν ότι όποιος διαβάζει τις σκέψεις, διαβάζει τις δικές του στους άλλους.


Θεωρία της σεξουαλικότητας

Το 1902, ο Φρόιντ έστειλε πρόσκληση σε τέσσερις εβραίους γιατρούς. Τους κάλεσε στο διαμέρισμά του. Αυτό θα γινόταν η ψυχολογική κοινωνία της Τετάρτης. Έρχονταν κάθε βδομάδα στην αίθουσα αναμονής. Μιλούσαν πρώτα για κάτι που απασχολούσε τον Φρόιντ. Την ψυχολογική λειτουργία του καπνίσματος. Ένα καλό πούρο μετά το γεύμα ήταν βιεννέζικη συνήθεια των αστών, αλλά ο Φρόιντ το πήγε σε άλλο επίπεδο. Κάπνιζε είκοσι πούρα τη μέρα. Θεωρούσε την απόλαυση αυτή υποκατάστατο για ό,τι έλεγε «μοναδική σπουδαία συνήθεια». Τον αυνανισμό.

Οι συζητήσεις βοήθησαν τον Φρόιντ στις ιδέες για τη σεξουαλικότητα, με αποτέλεσμα μια πρωτοπόρο έκδοση: «Τρεις μελέτες για τη θεωρία της σεξουαλικότητας». Εκεί εισήγαγε την έννοια της διευρυμένης σεξουαλικότητας. Τότε η σεξουαλικότητα περιοριζόταν στο σεξ που έκαναν. Ο Φρόιντ μίλησε για ερωτισμό, για έλξη, για έξαψη και όλα τα μεταξύ.

Επίσης, το έβλεπε και στα παιδιά. Λίγο αφότου γεννιέται το παιδί, σύμφωνα με τον Φρόιντ, περνάει το στοματικό στάδιο. Παρατήρησε πως όταν ένα παιδί ταΐζεται, παίρνει ικανοποίηση από αυτό, οπότε είδε αυτή την εμπειρία σαν κάτι που μπορεί να λέγεται ερωτικό. Πίστευε πως αναγνώρισε σεξουαλική ενόρμηση στα παιδιά, που αργότερα στην ενήλικη ζωή, μας ενημερώνει σεξουαλική ταυτότητα, φαντασιώσεις, προσανατολισμό. Μας ενημερώνει για το ποιοι είμαστε ως ανθρώπινα όντα.

Υπάρχει πιθανότητα να έκανε λάθος ο Φρόιντ; Μήπως δεν σχετίζονται όλα με το σεξ; Είπαν πως έκανε λάθος, αλλά αν χρησιμοποιήσουμε διευρυμένη έννοια σεξουαλικότητας καταλήγουμε στο συμπέρασμα, πως πολλά στον ψυχικό μας κόσμο επηρεάζονται από αυτή την ενόρμηση.


Φρόιντ και Γιουνγκ

Οι θεωρίες του Φρόυντ για τη σεξουαλικότητα άγγιξαν τους νέους, αλλά η αυξανόμενη δημοτικότητα του ενείχε κινδύνους. Ο Φρόιντ φοβόταν, πως επειδή ο κύκλος του ήταν εβραίοι, με τον αντισημιτισμό δεν θα γίνονταν δεκτές οι θεωρίες του. Φοβόταν πως η Ψυχανάλυση θα θεωρείτο εβραϊκή επιστήμη. Η λύση ήρθε από έναν μη εβραίο από τη Ζυρίχη, που τον επισκέφτηκε το 1907. Ο Καρλ Γιουνγκ ήταν από τους πιο έξυπνους ψυχίατρους. Τότε ήταν νεαρός, ενώ ο Φρόιντ μεγάλος. Ο Φρόιντ του απέδωσε ενθουσιώδεις επαίνους. Σε αντάλλαγμα, ο Γιουνγκ λάτρευε τον Φρόιντ.

Ο Φρόιντ αντιπαθούσε τη θρησκεία, είναι ειρωνεία που το κίνημά του έμοιαζε με θρησκευτική αίρεση. Η ψυχοσεξουαλικότητα ήταν το βασικό δόγμα. Ο Φρόιντ ήταν ο αρχιερέας κι ο Γιουνγκ ο ευαγγελιστής, που προωθούσε το μήνυμά του Φρόιντ.

Αλλά ο ευαγγελιστής σύντομα έγινε αιρετικός. Ο Γιουνγκ ερμήνευσε πάλι τον όρο Λίμπιντο. Ο Φρόιντ θεωρούσε πως ήταν σεξουαλική ενόρμηση. Επίσης, διαφωνούσε με την εμμονή του Φρόιντ στο Οιδιπόδειο Σύμπλεγμα.

Όταν σκεφτόταν κάτι, τακτοποιούταν. Ενώ εγώ αμφέβαλλα συνεχώς.
Καρλ Γιουνγκ.

Η φιλία τους έληξε πικραμένα. Ο Φρόιντ αποκάλεσε τον Γιουνγκ τρελό. Ο Γιουνγκ δεν ήταν λιγότερο προκλητικός: «Συμπεριφέρεσαι στους μαθητές σου σαν σε ασθενείς. Με αυτό τον τρόπο παράγεις δουλικούς γιους ή μαριονέτες. Είμαι αρκετά αντικειμενικός και βλέπω το κόλπο σου».


Ψυχολογικές διαταραχές των στρατιωτών

Ο Φρόιντ αντιμετώπιζε τη διάλυση του κινήματός του. Το όνομά του και οι ιδέες του είχαν κερδίσει τον κόσμο χάρη σε ένα καθοριστικό γεγονός. Το 1914, ο κληρονόμος του θρόνου δολοφονήθηκε. Ξεκίνησε πόλεμος με τη Σερβία. Η γιοι του Φρόιντ έφυγαν για το μέτωπο. Ξεκινούσε ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος.

Ο πόλεμος έφερε νέες προκλήσεις στους γιατρούς. Μυστηριώδεις καταρρεύσεις των στρατιωτών, αποσυνδεδεμένος λόγος και εφιάλτες. Τα θεωρούσαν συμπτώματα τραυματισμού του εγκεφάλου. Αλλά γρήγορα έγινε σαφές, πως δεν πολέμησαν όλοι. Δεν είχαν εκτεθεί σε εκρηκτικά βλήματα, οπότε οι σωματικές εξηγήσεις δεν έστεκαν. Συχνά τους θεωρούσαν δειλούς ή αδύναμους. Πολλοί στρατιώτες έπρεπε να επιστρέψουν μετά από μέρες. Αλλά ο Φρόιντ ξεκίνησε μια συζήτηση. Πίστευε πως οι διαταραχές οφείλονταν σε ψυχολογικά κι όχι σωματικά προβλήματα. Πίστευε πως τα βλήματα ήταν συναισθηματικό τραύμα πυροδοτούμενο από τον τρόμο της μάχης. Στο τέλος του πολέμου άρχισαν να τον πιστεύουν.


Ενόρμηση θανάτου

Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν σημαντικός για το ψυχαναλυτικό κίνημα. Για τον Φρόιντ προσωπικά ήταν κάτι άσχημο. Λόγω του πληθωρισμού έχασε τις οικονομίες του. Δεν είχε πια άνετη ζωή στη Βιέννη. Η ισπανική γρίπη σκότωσε την αγαπημένη του κόρη, Σοφία. Αν και όλοι οι γιοι του επέστρεψαν, σημαδεύτηκαν από αυτή την εμπειρία.

Ο Φρόιντ άρχισε να αμφισβητεί κάποιες από τις θεωρίες του. Για εκείνον η σεξουαλικότητα ήταν η πηγή της νεύρωσης. Το 1920 εξέδωσε το «Πέραν της αρχής της ηδονής». Σκέφτηκε μια δεύτερη βασική δύναμη στο νου, μια ενόρμηση θανάτου. Είχε δει την επιθετικότητα σα σαδιστική σεξουαλική πλευρά, την ανάγκη για κυριαρχία του σεξουαλικού αντικειμένου. Τώρα, είδε στην ανθρωπότητα τη φρικτή αυτοκαταστροφή. Άρχισε να εστιάζει σε θανάσιμες ψυχολογικές παρορμήσεις.


Εκείνο, Εγώ και Υπερεγώ

Ο Φρόιντ μίλησε για την προς τα μέσα και προς τα έξω επιθετικότητα. Είπε πως η ενόρμηση θανάτου είναι μέρος του ανθρώπου, μια ισχυρή επιθυμία να κοπούν οι δεσμοί της ζωής. Αλλά δεν τελείωσε εδώ. Πρότεινε τρία στοιχεία που αποτελούν τον νου. Το Εκείνο (Id), ένα εντελώς ασυνείδητο μέρος, ένα καζάνι με τα πάθη μας, όπου βρίσκονται η ενόρμηση θανάτου και η σεξουαλική ανάγκη. Δεύτερο είναι το Υπερεγώ, μια εσωτερική συνείδηση που επιβάλλει απίθανα ιδανικά και κρίνει ανελέητα. Το Υπερεγώ ήταν κάτι σαν αυστηρός ηθικός φρουρός σε σύγκρουση με την ηδονή και τον θάνατο του Id. Ανάμεσα στον πόλεμο του μυαλού και την εξωτερική πραγματικότητα, είναι αυτό που αποκάλεσε ο Φρόιντ Εγώ. Ο Φρόιντ πίστευε πως η ψυχανάλυση ενδυναμώνει το Εγώ. Θεωρούσε πως δεν ελευθερωνόμαστε ποτέ από τις συγκρούσεις. Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ζούμε με αυτές.

Οι ιδέες του Φρόιντ εκλήφθηκαν από τη μεταπολεμική γενιά ως αντίθεση στις παραδοσιακές αξίες. Στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ μια νέα επιτρεπτική τάση έκανε τον κόσμο του χορού, της μουσικής, του σινεμά να έχει επίδραση. Το 1925 ο Σάμιουελ Γκόλντγουιν αποκάλεσε τον Φρόιντ «πιο υπέροχο ειδικό του κόσμου». Του προσέφερε 100.000 δολάρια για τον συμβουλεύσει για το «Αντώνιος και Κλεοπάτρα». Ο Φρόιντ αρνήθηκε ευγενικά.


Η άνοδος των Ναζί

Η πολιτιστική επίδραση του Φρόιντ αυξανόταν, αλλά πιο ύπουλες δυνάμεις συγκεντρώνονταν. Δυνάμεις, που θα απειλούσαν την ύπαρξή του. Στη γειτονική Γερμανία ο Χίτλερ ανέβηκε στην εξουσία. Οι εβραίοι έγιναν αμέσως στόχος και τα βιβλία του Φρόυντ καίγονταν στο δρόμο. Το 1938 τα στρατεύματα παρέλασαν στη Βιέννη. Λίγες μέρες μετά, η Γκεστάπο χτύπησε την πόρτα του. Η Μάρθα, ως καλή οικοδέσποινα, τους ζήτησε να αφήσουν τα όπλα στην ομπρελοθήκη. Συμπεριφέρθηκαν άθλια. Άρχισαν να διατάζουν, έσπασαν το χρηματοκιβώτιο.

Ο Φρόιντ κατάλαβε πως έπρεπε να διαφύγει. Εδώ βλέπουμε πόση συμπάθεια είχε αρχίσει να προσελκύει. Διάφορα άτομα τον βοήθησαν για να φύγει, ακόμα κι ένας Ναζί γραφειοκράτης, που τον είχε συνεπάρει η δουλειά του, όταν ήταν φοιτητής. Για δεύτερη φορά στη ζωή του άλλαζε τόπο. Μετά από εβδομηνταοκτώ χρόνια στη Βιέννη, μάζεψαν βιαστικά τα πράγματά τους κι έφυγαν.

Σε ηλικία 82 ετών έπρεπε να φύγω λόγω της γερμανικής εισβολής στη Βιέννη. Ήρθα στην Αγγλία, όπου ελπίζω να ζήσω ελεύθερα μέχρι το τέλος της ζωής μου.
Σίγκμουντ Φρόιντ, Λονδίνο, 1938.

«Τότε, ήρθαν τρεις άνδρες της Βασιλικής Ακαδημίας, οι οποίοι έφεραν ένα βιβλίο, για να το υπογράψει ο πατέρας μου», λέει μια κόρη του. «Στην ίδια σελίδα ήταν η υπογραφή του Δαρβίνου. Ήταν πολύ όμορφη στιγμή».


Τα τελευταία χρόνια

Αλλά ο Φρόιντ ήταν σοβαρά άρρωστος. «Είχαμε βάλει τον καναπέ για να ξεκουραστεί ο πατέρας μου. Ήταν ο τελευταίος του χρόνος». Για δεκαπέντε χρόνια είχε καρκίνο στη σιαγόνα. Οι πάνω από τριάντα εγχειρήσεις επέδρασαν σε ακοή και καρδιά. Αρνήθηκε να αφήσει τη στοματική του απόλαυση, που τον σκότωνε. Όταν δεν μπορούσε να ανοίξει το στόμα από τον πόνο, έβαζε μανταλάκι για να μπορέσει να καπνίσει ένα πούρο.

Έφτιαξε το γραφείο του, όπως ήταν στην Βιέννη. Συνέχισε να βλέπει ασθενείς. Όταν διαισθάνθηκε πως ο θάνατος πλησίαζε, ζήτησε να φέρουν το κρεβάτι του κοντά στο γραφείο, στα βιβλία του και στην αγαπημένη του συλλογή με αρχαία. Τον Σεπτέμβριο του 1939 ο Φρόιντ είπε να του δώσουν θανάσιμη δόση μορφίνης.


Τα υπέρ και τα κατά

Ακόμα και μετά το θάνατό του, οι ιδέες του γίνονταν γνωστές. Μια ώθηση που έδωσε ο Φρόιντ στον 20ό αιώνα ήταν η άδεια να διαφέρουμε από τους άλλους. Αναγνώρισε πως πολύ λίγα είναι ανώμαλα, γιατί το ανώμαλο είναι τόσο φυσιολογικό. Κατέστησε δυνατό να μιλάμε για σεξ. Αυτό βοήθησε τρομερά στην εποχή μετά τον Φρόιντ τη σεξουαλική πολυμορφία. Και δείχνουμε μεγαλύτερη κατανόηση σε πράγματα που θεωρούνταν διεστραμμένα. Αυτό ήταν μια μεγάλη αλλαγή στην ευαισθησία μας στο δυτικό κόσμο.

Αντίθετα όμως, κάποιες από τις ιδέες του ήταν κακή επιστήμη, μπορεί και να μην ήταν καθόλου επιστήμη. Η εμπειρική βάση στη δουλειά του Φρόιντ ήταν απίστευτα λάθος. Ανέλυσε τον εαυτό του, τη γυναίκα του, την κόρη του και λίγες νευρωτικές κυρίες της Βιέννης. Είναι πολύ κακή αρχή για οποιαδήποτε παγκόσμια θεωρία.

Η Νευροεπιστήμη κάνει τεράστια βήματα σήμερα. Υπάρχουν εργαλεία, όπως ο μαγνητικός τομογράφος. Μάθαμε πολλά. Ένα από όσα μάθαμε είναι πως περισσότερος ψυχολογικός υπολογισμός γίνεται με μη συνειδητό τρόπο, κάτω από τη συνείδηση. Έτσι αποθηκεύονται αναμνήσεις στον εγκέφαλο και αυτό σημαίνει πως υπάρχουν πολλά στρώματα. Πολλές ψυχικές εναποθέσεις στη ζωή μας μπορούν να ανακτηθούν. Δεν απέχει τρομερά από αυτά που έλεγε ο Φρόιντ.

Είχε ιδιοφυή φαντασία, έλεγε υπέροχες ιστορίες. Αν κάνεις μία καταστροφική δουλειά με την οποία διαλύεις τις συμβάσεις, μας κάνεις να βλέπουμε αλλιώς. Είχε υπέροχη ενόραση. Χτύπησε το καμπανάκι με τρόπους που μας έκαναν να σκεφτούμε για μια ενδιαφέρουσα οπτική της ανθρώπινης εμπειρίας.

Θεωρίες όπως του Οιδιποδείου αμφισβητούνται ευρέως. Δεν αμφιβάλλουμε όμως, για την πολιτιστική επίδραση. Οι ιδέες του ενσωματώθηκαν τόσο πολύ. Θάφτηκαν τόσο βαθιά στις καθημερινές εμπειρίες μας. Τις θεωρούμε δεδομένες.

Όταν οι διαφημιστές ψάχνουν στους καταναλωτές παράλογες επιθυμίες δουλεύουν με τις ψυχαναλυτικές τεχνικές του Φρόιντ. Τα προϊόντα υπόσχονται νεανική ελευθερία, κύρος και, φυσικά, σεξ απίλ. Η επίδραση του Φρόιντ είναι στο πώς κατανοούμε εμάς, στη σημασία που δίνουμε στις παιδικές εμπειρίες, στο ότι μιλάμε ανοιχτά για συναισθηματικές περιπλοκές Κάποιοι λένε πως το να στρέφεται στον εαυτό σου είναι στοιχείο ναρκισσιστικής ατομικής κουλτούρας. Μας κάνει εγωκεντρικούς, έχουμε εμμονή με εμάς.

Αυτό που είχε σημασία για τον Φρόιντ, φαίνεται στην εικόνα δεξιά. Οι στάχτες του είναι στην αρχαία υδρία, μια από τις αγαπημένες του με τον θεό Διόνυσο, τον θεό των παράλογων παρορμήσεων. Εκεί αναπαύεται. Έχει σεξ, λαγνεία και θάνατο. Και μανία και τη δύναμη του παρελθόντος. Όλα μαζί.

Για κάποιον που είπε πως ήταν επιστήμονας, είναι τρελά υπέροχα ρομαντική τελευταία χειρονομία. Και μας θυμίζει, πως ο Φρόιντ πίστευε πως όσο βαθιά κι αν ανακρίνεις τον εαυτό σου, υπάρχει ένα παράλογο κομμάτι στο μυαλό σου προορισμένο να μείνει στο σκοτάδι.


Επίλογος

Πολλές θεωρίες του Φρόιντ απορρίφθηκαν ως εντελώς υποθετικές. Επικρίθηκαν ως μη επιστημονικές. Αλλά μένει το ερώτημα αν είναι τώρα πειστικές όσο ήταν τότε. Είμαστε όμηροι του παρελθόντος και του κρυμμένου άγχους ή μπορούμε να μάθουμε, να καταλαβαίνουμε την ψυχή και να γίνουμε αφέντες στο μυαλό μας;

Τελικά πέτυχα, αλλά αυτή η μάχη δεν έχει τελειώσει ακόμα.
Σίγκμουντ Φρόιντ.





Δείτε την ταινία:
«Freud» της σειράς παραγωγής ΒΒC
«Genius of the Modern World»,
στην οποία έχει βασιστεί το παραπάνω άρθρο.





ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


1 ΣΧΟΛΙΑ

  • Bielidopoulos

    9 Νοε 2017

    Όλες οι ψυχολογικές θεωρίες και ρεύματα έχουν προσφέρει πολλά με τις ερευνές τους και τις ιδέες τους. Αλλά παντού επαναλαμβάνεται το ίδιο λάθος. Όλοι νομίζουν ότι ανακάλυψαν την παγκόσμια θεωρία, ότι ισχύουν αυτά που λένε και τίποτε άλλο. Μετά την επιτυχία της νευτώνειας μηχανικής τον 17ο αιώνα έγινε του συρμού στις επιστήμες να προσπαθεί να βρεθεί η αιώνια αλήθεια, η αναγωγή όλων των φαινομένων σε κάποιες απλές θεμελιώδεις αρχές. Αυτή η αντίληψη δεν επηρέασε μόνο τις θετικές επιστήμες, αλλά τα πάντα, ακόμα και πεδία φαινομενικά άσχετα όπως η ψυχολογία. Έτσι ο π.χ. Φρόυντ πίστευε ότι μπορεί να θεραπεύσει τα πάντα με την ψυχανάλυση ή ότι τα πάντα ανάγονται στο εκείνο, εγώ, υπερεγώ. Εστιάζοντας σε ένα μέρος της πραγματικότητας αυτομάτως απομονώνεσαι από το υπόλοιπο κομμάτι της πραγματικότητας που είναι άπειρο... Όσο πιο πολύ εστιάζεις, τόσο πιο πολύ μπορεί να διατυπώσεις μερικές καλές εξειδικευμένες ιδέες και ταυτόχρονα όσο πιο πολύ εμβαθύνεις και συγκεντρώνεις την προσοχή σου τόσο χάνεις την ουσία, αφού αυτή πλέον εξαφανίζεται και βρίσκεσαι αντιμέτωπος όχι με την πραγματικότητα, αλλά με τις εμμονές και τις ανασφάλειές σου. Μεταξύ του ανθρώπινου νου που παρατηρεί το σύμπαν και του σύμπαντος δεν παρεμβάλλεται κάποιο θεμέλιο ή κάποιο ακλόνητο και αιώνιο στήριγμα. Αυτά τα δύο είναι συμπληρωματικά. Το μόνο σταθερό στο σύμπαν είναι ότι τίποτε δεν μένει σταθερό. Ως εκ τούτου: η λύτρωση από την παροδικότητα είναι ότι η παροδικότητα είναι η λύτρωση.

    Απόσπασμα από την ταινία Seven Years in Tibet (1997):
    Heinrich Harrer: That\'s the Olympic gold medal. Not important.
    Pema Lhaki: This is another great difference between our civilization and yours. You admire the man who pushes his way to the top in any walk of life, while we admire the man who abandons his ego.

    Στο μεταξύ:
    Λακωνικά απάντησε ο Πρόεδρος της Βουλής Νίκος Βούτσης σε ερωτήματα για την παρουσία του γιου του έξω από τις φυλακές Κορυδαλλού, ως μέλος της «ομάδας υποδοχής» του Δημήτρη Κουφοντίνα. Αξίζει να σημειωθεί πως ο Γιώργος Βούτσης-Βογιατζής είχε κατά το παρελθόν συλληφθεί και καταδικαστεί για τη ληστεία του υποκαταστήματος της Εθνικής Τράπεζας στην περιοχή του Γκύζη.
    http://www.iefimerida.gr/news/374955/ti-eipe-o-voytsis-gia-tin-paroysia-toy-gioy-toy-stin-ypodohi-koyfontina
    Μπομπούκι ο γιος του ταβερνιάρη προέδρου της Βουλής. Άβυσσος η ψυχή των ρωμιών. Η επιστήμη σηκώνει τα χέρια ψηλά!