ΓΚΡΑΦΙΤΙ
ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ
ΑΘΗΝΑ


Από τα δημόσια και ιδιωτικά κτίρια μέσα και γύρω από την αρχαία αθηναϊκή Αγορά έχουν προέλθει χιλιάδες ανεπίσημες επιγραφές βαμμένες ή χαραγμένες σε αγγεία, όστρακα και άλλα αντικείμενα καθημερινής χρήσης. Οι πρώτες εμφανίζονται από τα μέσα του 8ου αιώνα π.Χ., αμέσως μετά την εισαγωγή του Αλφάβητου στην Ελλάδα. Κυμαίνονται από τις πιο απλές με μερικά μόνο γράμματα ή το ονόματος αυτού που τις έγραψε ή ενός φίλου του ή ενός θεού, έως στις τις πιο σύνθετες με μεγαλύτερα μηνύματα ή αναλυτικά εμπορικά σύμβολα.

Αυτοί οι τρόποι επικοινωνίας και έκφρασης της ατομικότητας είναι σημαντικοί μέσα από την κοινοτυπία τους. Οι συγγραφείς είχαν πρόθεση να καταγράψουν τις προσωπικές σκέψεις / ανησυχίες τους κι όχι να δώσουν θέμα έρευνας στους ιστορικούς του μέλλοντος. Ασυνείδητα όμως, μέσα από αυτές τις επιγραφές αποκάλυψαν τους εαυτούς τους κι έτσι, όχι μόνο μας έδωσαν μια ξεκάκαθαρη εικόνα της καθημερινής ζωής της εποχής τους, αλλά επιπλέον μας πρόσφεραν και πολλά ανόθευτα αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με την ιστορία της Γραφής (σχήματα γραμμάτων, Ορθογραφία, κατεύθυνση της Γραφής, χρήση συντομογραφιών κ.λπ.).



 
Θαρίο ειμί ποτέριον.



Τα ονόματα σε αγγεία πολλές φορές καταδεικνύουν τον ιδιοκτήτη τους. Η πρώιμη μορφή του θήτα στην αρχή του ονόματος με κύκλο με σταυρό συνεχίστηκε μέχρι τα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ., οπότε αντικαταστάθηκε από κύκλο με τελεία στη μέση.



 
Το αγόρι είναι πρόστυχο.
Μισήτος [=πρόστυχος, έκφυλος, λάγνος] (h)o πα(ις).
2ο τέταρτο 7ου αι. π.Χ..



Μια από τις πρώτες χρήσεις του γκράφιτι ήταν η βωμολοχία και η σεξουαλική προσβολή. Στο παραπάνω θραύσμα όστρακου διατηρείται μόνο ένα μικρό τμήμα της αρχικής επιγραφής. Δεν γνωρίζουμε αν αποτελούσε μέρος ενός μεγαλύτερου σχολίου, όπως π.χ. μιας πρόποσης κι αν αφορούσε αγόρι (παίδα) ή κάποιο όνομα που άρχιζε από Π.

Μια παρόμοια βωμολοχία της πρώιμης αυτής περιόδου βρέθηκε γραμμένη σε αγγείο αφιερωμένο στον Όμβριο Δία σε ιερό στον Υμηττό: Ο Νικόδημος είναι καταπύγων [=παραδομένος σε σαρκικές παρά φύση επιθυμίες]. Η συγκεκριμένη λέξη συνεχίστηκε να χρησιμοποιείται τον 5ο αιώνα π.Χ.. Ήταν αγαπημένη του Αριστοφάνη.





Οι κεφαλές ανθρώπων αποτελούσαν δημοφιλές θέμα των αρχαίων σκιτσογράφων. Μετά την επικράτηση του χριστιανισμού άρχισε να προτιμάται περισσότερο το χριστιανικό σύμβολο του ιχθύος.





Ένα ακόμα δημοφιλές θέμα αρχαίου γκράφιτι ήταν οι Σάτυροι χορευτές. Στο παραπάνω θραύσμα (αριστερά) δεν σώζεται δυστυχώς όλη η εικόνα. Φαίνεται όμως, ότι πρέπει να είχε παρόμοια θεματολογία με την παραπλεύρως αγγειογραφία (δεξιά).



 
Επόνασος Ηερμεί.


Στην Αρχαία Αγορά βρέθηκαν πολλές επιγραφές αφιερωμένες στο θεό Ερμή, οι περισσότερες απ΄ ό,τι σε οποιονδήποτε άλλο θεό. Δεδομένου ότι ο Ερμής ήταν σε μερικές από τις πολλές πτυχές του ένας θεός της αγοράς (Αγοραίος, Κερδώος) και προστάτης του εμπορίου, αλλά και των κλεφτών και των απατεώνων, είναι επόμενο αγοραστές ή πωλητές να εκφράζουν συχνά την ευγνωμοσύνη τους προς αυτόν.



 
Τίτας Ολυ(μ)πιόνικος κατάπυγον.
Δίπλα εικονίζεται μια βωμολοχία σε χοντρή υδρία, γύρω από την κορυφή του χείλους (περ. 520-480 π.Χ.).

Η υδρία μπορεί να είχε προσφερθεί στον Τίτα ως παρωδία των όμορφων παναθηναϊκών αμφορέων που δίδονταν ως έπαθλα στους νικητές σε αγώνες. Η ολυμπιακή νίκη ήταν μάλλον εικονική. Δεν πρέπει να αναφερόταν σε αθλητικούς αγώνες, αλλά σε πρωταθλητικές επιδόσεις του Τίτα σε άλλα «αθλήματα».



 
Από τις μελέτες της Αμερικάνικης Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα.



 
Στόμιον φρέατος.


Η παραπάνω επιγραφή βρέθηκε χαραγμένη σε πηγάδι. Δεν είναι σαφές γιατί κάποιος αισθάνθηκε την ανάγκη να γράψει αυτή τη φράση, αλλά η χρήση του π στη θέση του φ στη λέξη φρέαρ δείχνει ότι ο συγγραφέας πρέπει να ήταν σκύθης δούλος αν κρίνουμε κι από την προφορά που έχουν οι σκύθες αστυνομικοί (δημόσιοι δούλοι) στον Αριστοφάνη.
 

Παρά τις ομοφυλοφιλικές ροπές πολλών αθηναίων ανδρών (διαβάστε στην «Ελεύθερη Έρευνα»: Παιδεραστία και ομοφυλοφιλία στην αρχαία Ελλάδα) στην παραπάνω επιγραφή από μικρό αγγείο απαθανατίζεται κάποια Σικέλα με το επίθετο κατάπυγον ή καταπύγων σε συντομογραφία.

Το μήνυμα πάντως είναι ξεκάθαρο. Το μόνο που δεν είναι σαφές είναι η κατάληξη του επιθέτου, γιατί θα μπορούσε να αναφέρεται σε οποιοδήποτε φύλο.

 
Σικέλα καταπυγ(;).
  


 
Γκράφιτι με σοδομισμό.


Η παραπάνω εικόνα από μελανόμορφο αγγείο (P 27698) είναι ενδιαφέρουσα και για τεχνικούς λόγους. Το σχέδιο είχε χαραχθεί πριν τη διαδικασία του υαλώματος και την τοποθέτηση του αγγείου στον κλίβανο, οπότε είναι ορατό μόνο κάτω από ειδικό φωτισμό.


 








Αλ(λ)καίος καλός
το δοκεί Μέλιτι.


Συνηθιζόταν στην αρχαία Αθήνα να εκθειάζονται τα κάλλη όμορφων νέων με επιγραφές σε αγγεία του τύπου: «Ο ... (τάδε) είναι καλός» (κυρίως από τα μέσα του 6ου έως τον 5ο αιώνα π.Χ.). Στην παραπάνω επιγραφή δεν είναι σίγουρο αν το Μέλις αναφέρεται σε γυναίκα ή δε άνδρα.












Η μάχη
ανάμεσα στους πυγμαίους
και τους γερανούς.
(Ιλιάδα,
αρχή ραψωδίας Γ).



Το παραπάνω σχέδιο χαράχτηκε στον πηλό πριν βαφτεί το αγγείο. Δυστυχώς, οι γραμμές του γερανού είναι τόσο ελαφρά χαραγμένες, που δεν διακρίνονται μέσα από τη βαφή.







Μενέδημος,
Χαρίας, Ξάνθης,
Αμφίβολος,
Πρώταρχος,
Πενταρίστη, Καλλιστράτη.
Λίστα με ανδρικά
και γυναικεία ονόματα,
γραμμένη σε αγγείο
για άγνωστο λόγο.













Πορτρέτο
άγνωστου άνδρα.


Τα αναγραμμένα ονόματα σε λυχνάρι, το οποίο βρέθηκε θαμμένο κάτω από κάποια οικία παραπέμπουν σε μαύρη μαγεία και επίκληση δυνάμεων του Κάτω Κόσμου, για να καταραστούν τον Φιλόδημο (γραμμένο στο χείλος), τον Πραξία, τον Αντιμήδη, τον Αρκεσίλα κ.ά. (γραμμένους στο στόμιο).

Δίπλα στο λυχνάρι βρέθηκε και ένας μολύβδινος κατάδεσμος επίσης με κατάρες.

Διαβάστε στην «Ελεύθερη Έρευνα»:
Η εξέλιξη της μαγείας στην αρχαία Ελλάδα.





Πορτρέτο πιθανώς του Καιρού, θεότητας που προσωποποιούσε την ευνοϊκή χρονική στιγμή.
Είχε μαλλιά στο μπροστά μέρος του κεφαλιού, αλλά ήταν καραφλός στο πίσω, ώστε μπορούσες να τον πιάσεις όταν πλησίαζε, αλλά αν σου έφευγε δεν υπήρχε τίποτε να πιάσεις.


 












Κεφάλι πιθήκου
σε αγγείο.



Τον πίθηκο τον συναντάμε σε μύθους του Αισώπου, αλλά και σε άλλους μύθους και παροιμίες τόσο πριν, όσο και μετά τον Αίσωπο. («Αντί λέοντος πίθηκος γίγνεσθαι», Πλάτων, «Πολιτεία», 590b, «όνος εν πιθήκοις»=αισχρός ανάμεσα σε αισχρούς, Μένανδρος, «Πλόκιον», 1.8).















Κεφαλή με κράνος
ή μασκοφόρος ληστής;



 
Θραύσμα σκύφου με γκράφιτι (425-400 π.Χ.).



 
Χριστός, Υιός Παρθένου. Γκράφιτι της χριστιανικής περιόδου.

Ο Χριστός αντιπροσωπεύεται από τα γράμματα ΧΡ,
ενώ η Παρθένος δεν είναι πια η θεά Αθηνά, αλλά η Παναγία.





 
Βιβλιογραφία
  • Mabel Lang: «The Athenian Agora», American School of Classical Studies at Athens, Princeton, New Jersey, 1976.
  • «Graffiti in the Athenian Agora», American School of Classical Studies at Athens, Princeton, New Jersey, 1988.
 

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


18 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 43738

    25 Αυγ 2017

    Ανώνυμος 42597 βλαχορουμανιζεις, σημερινοι βαρβαροι με ξενα-κλεμενα αγορακια-κοριτσακια Μπράβο σου που δέχεσαι την Ρουμάνικη καταγωγή των Βλάχων. Όλο το υπόλοιπο σχόλιο σου είναι ακατανόητο, οι Ρωμιοί σήμερα είσαστε πρωταθλητές στην παιδοφιλία, τα βλεπουμε καθημερινα στις ειδήσεις το μόνο που σας ενώνει με τους αρχαίους έλληνες ειναι οι ορέξεις σας για συνουσίαση με παιδιά, δεν απάντησες όμως, ζείς στην φαντασίωση και εσύ πως κατάγεσε απο τους αρχαίους έλληνες;

  • Ανώνυμος 42597

    7 Μαΐ 2017

    Telika βλαχορουμανιζεις με μια πονηραδα -αποριας υπουλου ενστολου της δεκαετιας του ''80. Οι πολλοι βαρβαροι τοτε στις μεγαλοπολεις της ελλαδος ερχονταν οπως οι σημερινοι βαρβαροι με ξενα-κλεμενα αγορακια-κοριτσακια και αλλα πουλουσαν και αλλα κτλ κτλ σε ειπα ελαχιστα για την πρωτη σελιδα για τις υπολοιπες πενηντα , μην περιμενεις , επαυτου του θεματος. Δεν σε κανει καλο να ''ψαρευεις'' στον Δουναβι.

  • Ανώνυμος 42587

    6 Μαΐ 2017

    Ανώνυμος 42519 Και τί στοιχεία έχεις πως ήτανε "σκύθες/καυκασιοι/βαρβαροι"; Για τους ελληνικούς αμφορείς που αποικονίζονται όργια μεταξύ ανδρών ή ενηλίκων με παιδιά τί έχεις να πείς; 'Η μήπως θα τους βγάλεις και αυτούς "σκύθες/καυκασιους/βαρβαρους"; Βουτηγμένοι μέσα στο φαντασιακό σας πως καταγεστε απο αρχαίους έλληνες, εσείς οι νεο-ρωμιοί, φτάνετε σε σημείο να συκοφαντείτε άλλους αρχαιους λαούς για να βγάλετε όλη αυτή την "ρετσινιά" των αρχαίων ελλήνων.

  • Ανώνυμος 42527

    1 Μαΐ 2017

    Τι να γράψω ρε ανύπαρκτε 42526 άμα δεν έχω να πω κάτι; Να πω ας πούμε, έτσι, συμπληρωματικά του άρθρου, πως στην ελληνιστική εποχή ήταν της μόδας να χαράζουν στις σόλες διάφορες επιγραφές που αποτυπώνονταν στους δρόμους με πιό συνηθισμένη επιγραφή το «Ακολούθοι μοι»; Ή να ασχολούμαι με ανοησίες σχολιαστών όπως του 42479 και 42519; Δεν πάτε κάπου αλλού να εκτονωθείτε;

  • Ανώνυμος 42526

    1 Μαΐ 2017

    42520 γνωμη δεν εγραψες ,πονηρουλης το παιζεις η'' αγοραζεις μονο και οπως το λεμε με δυο λεξεις σαρακατσανιζεις η''βλαχορουμανιζεις ?

  • Ανώνυμος 42520

    30 Απρ 2017

    Ό,τι να'ναι αναρτήσεις.

  • Ανώνυμος 42519

    30 Απρ 2017

    Οι σκυθες γενικως ειχαν τετοια κουσουρια να τον δινουν η'' να τον παιρνουν. Εκτος των σκυθων και καυκασιοι και τοσοι αλλοι, βαρβαροι . Για τους κωλομπαραδες μια πορνη επαγγελματιας σε μπουρδελο ελεγε το χιλια εννιακοσια εξηντα οκτω ''σημερινος γαμιας αυριανος πουστης'' , ετσι και οι τοτε βαρβαροι σε ολοκληρη την ελλαδα. Επεκταση [!!] αυτου του φαινομενου απο τους βαρβαρους ηταν λιγο αργοτερα και η κοπη απο το πεος και το ''πετσακι'' για την ''ευκολια''' της ανωμαλης πραξις .

  • Ανώνυμος 42493

    29 Απρ 2017

    Πορδίτσες.

  • Ανώνυμος 42490

    29 Απρ 2017

    Άλλος ένας ανύπαρκτος καραγκιοζάκος. Μην επιβουλεύεστε το δικαίωμα ερώτησης του ρωμιού. Κλαψ!

  • Ανώνυμος 42487

    29 Απρ 2017

    Άσε μας ρε Bielidopoulos με την θεωρία σου περί ερωτήσεως. Για το θέμα να μας πεις κάτι και όχι για τις πίπες που φουμάρεις.

  • Ανώνυμος 42486

    28 Απρ 2017

    "Αυτά τα ξέρει, την ορθογραφία γιατί τη σκοτώνει;" Διότι είναι για τα πανηγύρια.

  • Ανώνυμος 42485

    28 Απρ 2017

    Milas el piras bagasako.

  • Ανώνυμος 42484

    28 Απρ 2017

    Πάντως ο πάνω πάνω έχει σχεδόν δίκιο. Το φοινικικό τετ είναι ο κύκλος με το σταυρό (θήτα). Αυτά τα ξέρει, την ορθογραφία γιατί τη σκοτώνει; Γιώργος Κύζας

  • Ανώνυμος 42483

    28 Απρ 2017

    Κοιτάξου στον καθρέπτη ανύπαρκτο σούργελο.

  • Ανώνυμος 42482

    28 Απρ 2017

    Vlamene mou xalases tin plaka. Ise megalos betostokos Bielidopoulos.

  • Bielidopoulos

    28 Απρ 2017

    @42479 Ανύπαρκτη ερώτηση από έναν ανύπαρκτο. Πρώτον, η ερώτηση δεν έχει ισχύ επιχειρήματος. Αν νομίζεις ότι απέδειξες κάτι αμολώντας την είσαι γελασμένος. Δεύτερον, δώσε την απάντησή σου, δεν είναι κανείς υποχρεωμένος να απαντήσει στη θέση σου ή να συντάξει για χάρη σου κάποιο επιχείρημα. Τρίτον, είσαι online. Κάνε τον κόπο να κάνεις ένα γκουγκλάρισμα να βρεις κάτι που να υποστηρίζει αυτό που θες να πεις ή να σε βοηθάει να απαντήσεις σε αυτό που ρώτησες. Μπορεί αυτό που θες να πεις όντως να αναιρεί κάτι από το κείμενο ή τη γραμμή του συντάκτη. Δεν είναι οι άλλοι υποχρεωμένοι να το κάνουν αυτό για σένα, ούτε να ασχολούνται με τα υπονοούμενά του κάθε τυχάρπαστου, κομπλεξικού που νομίζει ότι έπιασε τον παπά από τα @@. Τέταρτον, το ότι δεν σου απαντάει κανείς δεν σημαίνει ότι έχεις κάποιου είδους δίκιο. Δεν έχεις τίποτε, παρά μόνο αέρα κοπανιστό. Πέμπτον, κάποιοι ζαβοί έπεισαν τα ζαβά ότι παράγοντας ερωτήσεις είναι δείγμα πολιτισμού και κουλτούρας. Αυτή η μαλακιούλα ολκής έχει γίνει σημαία της (β)ρωμιοσύνης, για ευνόητους λόγους προφανώς, αφού οι ρωμιοί γενικά είναι "out". Ερωτήσεις κάνουν τα μικρά παιδιά διότι δεν ξέρουν τον κόσμο γύρω τους, οι ενήλικες πρέπει να δίνουν απαντήσεις. Αν δεν έχουν απαντήσεις απλά το βουλώνουν. Στην ανάγκη μπορούν να φάνε μια κρεμούλα να πάνε τα φαρμάκια κάτω (και οι φαπούλες κατ' επέκταση). @42480 Χαα! Νάτος και ο άλλος ο ανύπαρκτος.

  • Ανώνυμος 42480

    28 Απρ 2017

    Pos sou perase kati tetio apo to myalo 42479?

  • Ανώνυμος 42479

    28 Απρ 2017

    Αφτό το Θ με τον σταβρό πρεπει να το ίχαν πάρη από τους εβρέους;