ΠΡΩΤΑΘΛΗΤΕΣ
ΛΑΜΨΗΣ

Πώς μια σουπερνόβα
κόντεψε να ξεκινήσει
τον Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο



Η πρώτη ανίχνευση εκρήξεων ακτίνων γ έγινε από στρατιωτικούς ─κι όχι επιστημονικούς─ τεχνητούς δορυφόρους. Αποτελεί ειρωνεία της τύχης το γεγονός ότι οι δορυφόροι αυτοί δεν ανίχνευσαν ποτέ έκρηξη πυρηνικού όπλου, αλλά  εκρήξεις ακτίνων γ από τα βάθη του Σύμπαντος.

Το 1963, οι Η.Π.Α. και η Σοβιετική Ένωση είχαν συμφωνήσει για την απαγόρευση των πυρηνικών δοκιμών στην ατμόσφαιρα. Το Πεντάγωνο εκτόξευσε μια σειρά δορυφόρων, τους Vela, εξοπλισμένους με ανιχνευτές ακτίνων Χ και γ, προκειμένου να εντοπίσουν μήπως κάποια χώρα δοκίμαζε παράνομα πυρηνικές κεφαλές στην επιφάνεια της Γης, στον αέρα ή στο Διάστημα.

Κάποια στιγμή, παρατήρησαν να λαμβάνουν χώρα ορισμένες τερατώδεις εκρήξεις. Στο Πεντάγωνο θορυβήθηκαν, αμέσως υποψιάστηκαν ότι οι ρώσοι δοκίμαζαν μυστικά πυρηνικά όπλα κι άρχισαν να σχεδιάζουν τα τρομερά τους αντίποινα.

Δεν επρόκειτο, όμως, για μυστικές πυρηνικές δοκιμές. Κι οι ρώσοι ουδεμία σχέση είχαν με το φαινόμενο. Η ραδιενέργεια ερχόταν από παντού στον Γαλαξία και πέρα από αυτόν. Αποκλείεται οι ρώσοι ─σκέφτηκαν οι αμερικάνοι─ να έκαναν εκρήξεις πέρα από τον Γαλαξία. Και τότε άρχισαν να συνειδητοποιούν ότι αντίκριζαν κάτι το πρωτοφανές. Ήταν πανίσχυρες εκρήξεις ραδιενέργειας, που σήμερα ονομάζονται εκλάμψεις ακτίνων γ.

Το ερώτημα ήταν από πού προέρχονταν. Η απάντηση ήταν: από έκρηξη σουπερνόβα.



Κατά την έκρηξη ενός απλού υπερκαινοφανούς αστέρα η βαρύτητα συνθλίβει τον πυρήνα του και τον κάνει αστέρα νετρονίων. Αλλά σε μια έκρηξη σουπερνόβα, το γιγάντιο αστέρι είναι τόσο μεγαλύτερο, ώστε η βαρύτητα συνθλίβει τον πυρήνα σε κάτι περίεργο: μια μαύρη τρύπα. Και η μαύρη τρύπα καταβροχθίζει το μελλοθάνατο άστρο. Το υπόλοιπο αστέρι χώνεται στην μικρή οπή στο μέσο. Αρχίζει να στροβιλίζεται σχηματίζοντας αυξανόμενο δίσκο, που τροφοδοτεί τη μαύρη τρύπα με ένα εκατομμύριο μάζες όσες η Γη το δευτερόλεπτο.

Τότε, όπως φαντάζεστε, κάτι συγκλονιστικό συμβαίνει. Ένα εκατομμύριο μάζες όσο η Γη το δευτερόλεπτο είναι υπερβολική ποσότητα, για να την καταπιεί μονομιάς. Έτσι, «φτύνει» μεγάλη ποσότητα, σχεδόν με την ταχύτητα του φωτός. Αυτό δημιουργεί δύο ακτίνες καθαρής ενέργειας ακτίνων γ, που
διαπερνούν τις έξω στιβάδες του αστεριού και εκτοξεύονται έξω από την μαύρη τρύπα.

Οι εκλάμψεις ακτίνων γ είναι το βιαιότερο φαινόμενο που γνωρίζουμε στο σύμπαν. Έχουν τόση ενέργεια, ώστε φωτίζουν ολόκληρο το σύμπαν. Οποιοδήποτε σημείο στο σύμπαν θα εντοπίσει την τρομερή ραδιενέργεια, που εκπέμπει μια έκλαμψη γ. Τέτοια ενέργεια παράγουν. Είναι τα λαμπρότερα αντικείμενα στο γνωστό σύμπαν.

Για να δώσουμε την αναλογία, μια τυπική έκρηξη σουπερνόβα δίνει ενέργεια όση ο Ήλιος μας στα δέκα δισεκατομμύρια έτη της ζωής του.

Οι εκλάμψεις ακτίνων γ είναι εκατό εκατομμύρια φορές πιο λαμπερές από μία σουπερνόβα. Οι αδιαφιλονίκητοι πρωταθλητές λάμψης, αναμφίβολα.

Δεν είναι μόνο λαμπερές, είναι και θανατηφόρες. Αν μια έκλαμψη ακτίνων γ χτυπούσε την Γη θα κατέστρεφε τη ατμόσφαιρά της μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Η έκλαμψη ακτίνων γ είναι σαν ριπή καραμπίνας. Αν βρεθείς στην πορεία  της... πρόσεχε!

Μια τέτοια ραδιενέργεια θα μπορούσε να πνίξει όλη την επιφάνεια της Γης στα νιτρικά οξέα, πράγμα που θα διέλυε το στρώμα του όζοντος κι ακολούθως την πανίδα και τη χλωρίδα. Ολόκληρη η τροφική αλυσίδα θα κατέρρεε.

Οι εκλάμψεις ακτίνων γ αποδείχτηκαν τελικά πολύ πιο συνήθεις από όσο περιμέναμε. Είναι πιθανό να έχουν χτυπήσει την Γη κατά το παρελθόν. Τρομακτικό σενάριο. Μπορεί να έχει συμβεί ήδη. Το ερώτημα είναι: αν συνέβη κατά το παρελθόν μπορεί να ξανασυμβεί;



Το πλησιέστερο υποψήφιο αστέρι, που αναμένεται στο εγγύς αστρονομικό μέλλον να εκραγεί σε σουπερνόβα είναι το Ήτα Τρόπιδος. Πρόκειται για θεαματικό νεφέλωμα. Κάθε λογής υλικά πετούν μέσα από αυτό το αστέρι. Πολύ ασταθές.

Αλλά το Ήτα Τρόπιδος δεν είναι η μοναδική απειλή. Στο διάστημα υπάρχουν κι άλλα μελλοθάνατα αστέρια. Είτε το πιστεύετε είτε όχι, κοιτάζουμε την «κάννη» ενός από αυτά, του WR 104. Πρόκειται για δυο αστέρια που πεθαίνουν και που κάποτε θα δημιουργήσουν εκλάμψεις ακτίνων γ. Εδώ, δεν τίθεται το «αν». Τίθεται μόνο το «πότε». Το WR 104 μπορεί να μας την έχει στημένη!

Τα καλά νέα είναι ότι μάλλον δεν θα το μάθουμε πριν συμβεί. Θα μας χτυπήσει ο παλμός πριν προλάβουμε να αντιδράσουμε. Επομένως, δεν έχει νόημα να ανησυχούμε γι αυτό.

Η αλήθεια είναι πώς δεν θα μάθουμε ποτέ αν ένα αστέρι ετοιμάζεται να εκραγεί σε υπερνόβα. Την στιγμή που θα το δούμε θα είναι ήδη πολύ αργά.

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


9 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 44073

    16 Οκτ 2017

    http://news.in.gr/science-technology/article/?aid=1500168186

  • Bielidopoulos

    8 Σεπ 2017


    Οι ντόπιοι λένε μια ιστορία, σύμφωνα με την οποία τα tulou, ειδικά τα στρογγυλά, εντοπίστηκαν από αμερικανικούς δορυφόρους οι οποίοι τα πέρασαν για σιλό πυραύλων ή πυρηνικές εγκαταστάσεις στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. «Κατά τη γνώμη μου αυτό το παραμύθι βοήθησε πολύ στο να στραφεί η διεθνής προσοχή στα tulou λεει ο Λιν.
    http://news.in.gr/features/article/?aid=1500160968

  • Ανώνυμος 40577

    9 Ιαν 2017


    Δύο άστρα που περιδινούνται το ένα γύρω από το άλλο σε έναν χορό θανάτου θα συγκρουστούν σε περίπου πέντε χρόνια και θα γίνουν για λίγο ένα από τα λαμπρότερα σώματα του νυχτερινού ουρανού.
    http://news.in.gr/science-technology/article/?aid=1500124154

  • Ανώνυμος 40350

    14 Δεκ 2016


    Τα βαρυτικά κύματα η σημαντικότερη εξέλιξη στη Φυσική το 2016
    http://news.in.gr/science-technology/article/?aid=1500120687

  • Ανώνυμος 40349

    14 Δεκ 2016


    Οι αστρονόμοι είχαν ενθουσθαστεί πέρυσι με αυτό που νόμιζαν ότι ήταν η ισχυρότερη έκρηξη υπερκαινοφανούς αστέρα που έχει καταγραφεί ποτέ, μια λάμψη μισό τρισεκατομμύριο φορές πιο λαμπρή από τον Ήλιο μας και 20 φορές πιο έντονη από τη λάμψη ολόκληρου του Γαλαξία. Τώρα όμως, έπειτα από νέες παρατηρήσεις, οι ερευνητές συμπεραίνουν ότι η εκτυφλωτική λάμψη ήταν κατά πάσα πιθανότητα κάτι ακόμα πιο ενδιαφέρον: ο θάνατος ενός τεράστιου άστρου που έκανε το λάθος να πλησιάσει μια τερατώδη μαύρη τρύπα, με μάζα 100 εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου.
    http://news.in.gr/science-technology/article/?aid=1500120649

    According to Krzysztof Stanek of Ohio State University, one of the principal investigators at ASAS-SN, "If it was in our own galaxy, it would shine brighter than the full moon; there would be no night, and it would be easily seen during the day."
    https://en.wikipedia.org/wiki/ASASSN-15lh

  • Bielidopoulos

    17 Νοε 2016


    "is a common vulgar slang phrase, used as a simple existential observation that life is full of unpredictable events, either "As es la vida" or "C'est la vie". The phrase is an acknowledgment that bad things happen to people seemingly for no particular reason."
    https://en.wikipedia.org/wiki/Shit_happens

  • Ανώνυμος 40117

    16 Νοε 2016

    ένα πρωί θα ξυπνησεις μες στο άγχος να πας στην κολοδουλεια που συχενεσαι και την κάνεις για την επιβίωση, τα παιδιά θα σου έχουν κάνει καζάνι το κεφάλι, η γυναίκα σου θα σου κρατάει μούτρα, το αφεντικό σου θα στα κάνει μπαλόνια και εκεί που θα είσαι έτοιμος να πάθεις κρίση πανικού νιώθεις ένα παρατεταμενο τρανταγμα στο έδαφος κοιτάς έξω και βλέπεις αυτοκίνητα να πετάνε στον αέρα μαζί με ανθρώπους σκύλους δέντρα κτλ το τρανταγμα δηναμωνει σπάνε τα τζάμια ανοίγουν οι τοίχοι εσύ νομίζεις ότι τα φαντάζεσαι και είναι από το άγχος και την κρίση μέχρι που δεν υπάρχει πια αέρας να αναπνευσης...

  • Ανώνυμος 40106

    16 Νοε 2016

    Θα ηταν μαγικο να αφανηστουμε με αυτον τον τροπο...η ζωη που με τοσο κοπο εφτασε εδω σε εμας και στα απεριγραπτα ομορφα τοπια και ζωα να αφανηστει σε μια στιγμη ! Και την ιδια στιγμη σε με αλλη γωνια καποιου γαλαξια σε ενα πλανιτη που τον ζεσταινει ενας νεος ηλιος η ζωη κανει ξανα τα πρωτα της βηματα !!!

  • Bielidopoulos

    15 Νοε 2016


    Για τους ορεξάτους:
    Οι εκλάμψεις ακτίνων-γ διαρκούν από χιλιοστά του δευτερολέπτου έως λίγες ώρες. Όλες οι παρατηρούμενες εκλάμψεις ακτίνων-γ προέρχονται πολύ μακριά από τον γαλαξία μας και είναι πολύ σπάνιες, λίγες ανά γαλαξία ανά εκατομμύρια έτη. Για το γαλαξία μας υπολογίζεται ότι εμφανίζεται μια τέτοια έκλαμψη ανά 100.000 έως 1.000.000 χρόνια. Η ακτινοβολία που παράγεται πιστεύεται ότι απελευθερώνεται κατά τη διάρκεια: μιας σουπερνόβα, hypernova (υπέρλαμπρες σουπερνόβα), άστρο νετρονιών, άστρο κουάρκ, μαύρη τρύπα ή συγχώνευση δύο άστρων νετρονίων. Πιστεύεται επίσης ότι ευθύνονται για καταστροφές πολιτισμών σε γαλαξίες με υψηλό ρυθμο τέτοιων εκλάμψεων.
    Επίσης υπάρχουν και οι υπέρλαμπρες πηγές ακτίνων-Χ (Ultraluminous X-ray source) που ανακαλύφθηκαν την δεκαετία του '80. Είναι άγνωστη η πηγή του φαινομένου και είναι πιο φωτεινές από τα άστρα νετρονίων που επίσης παράγουν ακτίνες-Χ.