ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΒΟΥΛΓΑΡΟΚΤΟΝΟ,
ΣΤΟ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ - ΚΥΝΗΓΟ ΚΕΦΑΛΩΝ

Βίος και πολιτεία
των Γερμανού Καραβαγγέλη - Ίωνα Δραγούμη

-Τι είναι αυτές οι δάφνες και οι στέφανοι;
με ρωτά ειρωνικά ο βεζύρης.

     -Αυτές οι δάφνες και οι στέφανοι είναι, όπως σας είπα κι άλλοτε εντιμότατε, οι υπηρεσίες μου στην Εκκλησία, αλλά και στο Δοβλέτι, απάντησα κοφτά.


     Μητροπολίτης Γερμανός Καραβαγγέλης

     (Αντιγόνης Μπέλλου – Θρεψιάδη «Μορφές μακεδονομάχων και τα Ποντιακά του Γερμανού Καραβαγγέλη», έκδ. «Α. Μαυρίδης», Αθήνα, 1984).



«Για εκείνον, που θέλει να μελετήσει την ιστορία του Μακεδονικού Αγώνα και ιδίως του αγώνα της δυτικής Μακεδονίας είναι απαραίτητο να γνωρίσει την εξαιρετική φυσιογνωμία του τότε μητροπολίτη Καστοριάς... και την επική, αλήθεια, μέσα στη βουλγαροπατημένη (σ.σ. κι όχι τουρκοπατημένη) Μακεδονία δράση του».  (Από το βιβλίο της Αντιγόνης Μπέλλου - Θρεψιάδη «Μορφές μακεδονομάχων και τα Ποντιακά του Γερμανού Καραβαγγέλη», έκδ. «Α. Μαυρίδης», Αθήνα, 1984, σελ. 73) Αυτή είναι η επίσημα προπαγανδιζόμενη θέση για τον Γερμανό Καραβαγγέλη, ο οποίος φέρεται ως ένας εμπνευσμένος ιεράρχης, που αγωνίστηκε για τα εθνικά θέματα.

Η ιστορική αλήθεια όμως, είναι εντελώς διαφορετική. Το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης επιχείρησε να ανακόψει τη μαζική αποσκίρτηση των χριστιανικών πληθυσμών προς την πρόσφατα ιδρυθείσα Βουλγαρική Εξαρχία. Διόρισε λοιπόν μερικούς νέους δραστήριους μητροπολίτες σε πόλεις της Μακεδονίας με σαφή εντολή την -με κάθε μέσο εξαναγκασμού- επαναφορά των χριστιανών στο Πατριαρχείο. Ένας από αυτούς τους ήταν ο Γερμανός Καραβαγγέλης, ο οποίος σε νεαρά ηλικία διορίστηκε μητροπολίτης Καστοριάς.

    

Όταν γύρισε από τις πρώτες του περιοδείες, άρχισε αναφορές στο προξενείο Μοναστηρίου και στην Αθήνα. Ζητούσε χρήματα, άνδρες και οπλισμό, ώστε δια της βίας να αναγκάσει τους κατοίκους της μητρόπολής του να αποσκιρτήσουν από την Εξαρχία. Η κυβέρνηση όμως, με πρόσφατη την καταστροφή του 1897, δεν συμμεριζόταν τις ιδέες του και προσανατολιζόταν προς την την απομάκρυνσή του από τη Μακεδονία θεωρώντας τον επικίδυνο.


Έτσι, ο Καραβαγγέλης συνεργάστηκε αποκλειστικά με τους εθνικιστικούς κύκλους των Αθηνών - Θεσσαλονίκης - Μοναστηρίου (Παύλο Μελά, Ίωνα Δραγούμη κ.λπ.). Διαχειρίστηκε σημαντικά χρηματικά ποσά, έστησε ένα ολόκληρο δίκτυο πληροφοριοδοτών έχοντας δικούς του ανθρώπους να τον πληροφορούν για τις κινήσεις των βουλγάρων και στα πιό απομακρυσμένα χωριά, ακόμα και μέσα στην Εσωτερική Οργάνωση, συνεργάστηκε με τους τούρκους και οργάνωσε συμμορίες ρωμιών και εξαγορασμένων Βουλγάρων, που μοίρασαν την περιοχή της Καστοριάς κι ανελάμβαναν την «προστασία» συγκεκριμένων χωριών η κάθε μία. Με μαφιόζικες μεθόδους τρομοκρατούσαν  τον τοπικό πληθυσμό υποχρεώνοντάς τους να επιστρέφουν στο Πατριαρχείο. (Αυτό ουσιαστικά ήταν ο πολυδιαφημισμένος «Μακεδονικός Αγώνας»). Ο Γερμανός Καραβαγγέλης είναι ο ηθικός αυτουργός πολλών αποτρόπαιων δολοφονιών στην περιοχή του.

   

«Ακτινοβολεί το όνομά του μέσα εις τους αιώνας του σκότους της ιστορίας μας από μεγάλας μορφάς της Εκκλησίας, από θεολόγους και διδασκάλους, από ποιμένας, αγωνιστάς και μάρτυρας. Ιερουσαλήμ και Ιορδάνης της φυλής!» (Από την ομιλία του Πολιτιστικού Συμβούλου του Υπουργείου Βορείου Ελλάδος, Κ. Τσούρκα, που εκφωνήθηκε κατά τις εορταστικές εκδηλώσεις μετακομιδής των λειψάνων του Γ. Καραβαγγέλη, που διοργάνωσε προ πεντηκονταετίας σύσσωμη η Ρωμιοσύνη της Βορείου Ελλάδος).

Στη φωτογραφία ο εν τη χλιδή διαβιών Γερμανός Καραβαγγέλης.


Ακτινοβολούσε σαν τους βασιλείς του... Ισραήλ


«Όταν έφτασα στο σπιτάκι της οδού Εσπερίδων, είδα το σαλονάκι του στολισμένο με λουλούδια και στη μέση ένα τραπέζι στρωμένο με κρυστάλλινα ποτήρια κι ασημικά. Το ένα νόστιμο φαγί διαδεχόταν το άλλο κι ο σερβιτόρος, που μας σερβίριζε μʼ όλους τους τύπους, σοβαρός και σιωπηλός, φορούσε άσπρα χιονάτα γάντια, σα να βρισκόμασταν σε κανένα πολύ επίσημο δείπνο. Μα δεν τόλμησα να τον ρωτήσω, εάν πάντοτε τον σερβίριζαν έτσι. Οπωσδήποτε αυτή η επισημότητα δεν θα ξένιζε κανένα, γιατί ταίριαζε στην αρχοντική κι επιβλητική του εμφάνιση». (Αντιγόνης Μπέλλου - Θρεψιάδη «Μορφές μακεδονομάχων και τα Ποντιακά του Γερμανού Καραβαγγέλη», έκδ. «Α. Μαυρίδης», Αθήνα, 1984, σελ. 81)

    

« -Έτσι όσοι με βλέπανε, με παίρνανε για στρατιωτικό ή αστυνομικό... είπε ο Γερμανός Καραβαγγέλης, που πάντα πήγαινε μαζί με τον «καλό Εμίν», τον «πιστό τουρκαλβανό καβάση του... Έτσι θα μοιάζαν κι οι βασιλείς του Ισραήλ, όταν βγαίναν στον πόλεμο, σκέφτομαι... Σιγά - σιγά άρχισα να καταλαβαίνω, γιατί όλοι εκείνοι οι Τούρκοι κι Αλβανοί πασάδες, μπέηδες, διοικητές, τον βοηθούσαν τόσο πολύ... και καταντούσαν πολλές φορές τυφλά κι αφοσιωμένα όργανα κάτω από το σοφό κυβέρνημα των χεριών του... Κατόρθωνε, επιτυγχάνοντας μιά ή δυό συναντήσεις με βουλγάρους κομιτατζήδες να τους μεταβάλλει σε πιστά κι αφοσιωμένα όργανα του κομιτάτου...

    

» Σωρηδόν φτάναν κάθε μέρα στη μητρόπολη τα γράμματά τους κι οι αγγελιοφόροι του δεσπότη έτρεχαν προς όλες τις διευθύνσεις κομίζοντες χρήματα και γράμματα με παραγγελίες κι οδηγίες για δράση...

    

» Μέσα στην αγωνιώδη σιωπή επαναλαμβάνει σαν επωδό με τη βροντερή του φωνή: “Ουκ εκλείψει άρχων εξ Ιούδα και ηγούμενος εκ των μηρών αυτού, έως ου έλθη ω απόκειται, και αυτός προσδοκία εθνών”. Λόγια προφητικά για τους νικηφόρους μας πολέμους του ʼ12-ʼ13».  (Σ.σ. τι σχέση έχει ο Ιούδας με τους βαλκανικούς πολέμους;) (Αντιγόνης Μπέλλου - Θρεψιάδη «Μορφές μακεδονομάχων και τα Ποντιακά του Γερμανού Καραβαγγέλη», έκδ. «Α. Μαυρίδης», Αθήνα, 1984.)


Επωφελούμενος των διώξεων των τούρκων εναντίον των βουλγάρων μετά την αποτυχία της επανάστασης του Ήλιν-ντεν κατέστρεψε το βουλγαρικό Γυμνάσιο της Καστοριάς, αλλά και τα σχολεία της υπαίθρου κι εξεδίωξε το βούλγαρο μητροπολίτη. «Το κλείνει και καταστρέφει τα πάντα εντός του Σχολείου». (Γ.Α.Λ., «Η εναντίον της Μακεδονίας βουλγαροκομμουνιστική επιβουλή», Αθήνα, 1963). «Το Γυμνάσιο αυτό (σ.σ. αφηγείται ο ίδιος), είχε ριζώσει, αφού λειτουργούσε είκοσι χρόνια. Μετά την Βουλγαρική επανάστασι, επωφελήθηκα της οργής των τούρκων, μπήκα μέσα και σκόρπισα ό,τι βρήκα. Έπιπλα, σκεύη, θρανία, όργανα διδασκαλίας, χάρτες, βιβλιοθήκες, εικόνες του Εξάρχου Ιωσήφ. Τέτοια ήτο η καταστροφή, που από τότε το σχολείο αυτό δεν ξανάνοιξε ποτέ. Μα και τα σχολεία της υπαίθρου τους τα έκαψαν όλα». («Μετακομιδή λειψάνων Γερμανού Καρα- βαγγέλη», Έκδ. «Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών», Θεσσαλονίκη, 1960, σελ. 38).

    

Στη σελίδα 47 των Απομνημονευμάτων του Γερμανού Καραβαγγέλη (έκδ. Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών») περιγράφεται πώς ο κρητικός οπλαρχηγός, Μπούλακας, μπήκε στο χωριό Νεγκοβάνι και σκότωσε ένα ρουμανίζοντα ιερέα κι έναν αλβανίζοντα χότζα, για «όσα κακά είχαν κάνει στους πιστούς στο Πατριαρχείο ορθόδοξους χριστιανούς» κατʼ εντολή του Καραβαγγέλη.

   

«Η λειτούργησις εις κατεχομένας υπό βουλγάρων τέως ορθοδόξους εκκλησίας, όπως εις Ζαγορίτσανην και εις άλλα σλαβόφωνα χωριά, τουθʼ όπερ επέτυχε διʼ απειλών και πειθαναγκασμού και μάλιστα καθʼ όν χρόνον υπήρχον κομιτατζήδες εις τα εν λόγω χωρία. Το απίστευτον αυτό γεγονός επτόησε τους εξαρχικούς και ανεπτέρωσε το εθνικόν φρόνημα των ορθοδόξων σλαβόφωνων χωρικών.» («Μετακομιδή λειψάνων Γερμανού Καραβαγγέλη», Έκδ. «Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών», Θεσσαλονίκη, 1960, σελ. 56).



Η ευλογία του τούρκικου κανονιού


Ο άγγλος δημοσιογράφος Henry Noel Βrailsford (1873-1958) είχε ηγηθεί μιάς δημοσογραφικής αποστολής στη Μακεδονία το 1903. Με την επιστροφή του στην Αγγλία εξέδωσε το βιβλίο «Macedonia. Its Races and Their Future» (Methuen & Co., London, 1906). Ας δούμε τί γράφει για τη συνάντησή του με τον Γερμανό Καραβαγγέλη: «We met once again, this time in the konak of the Turkish Kaimakam, and once more a photograph caught my eye. It showed the Turkish authorities standing in full-dress round a Turkish cannon, and in their midst, handsome, conspicuous, with an air of mastery and command, was the Archbishop himself. And then I remembered another tale, which told how his Grace had sent his bravoes to guide the Turkish troops in their work of massacre, and blessed the cannon that were to batter the Bulgarian villages to dust.» 


Μετάφραση: «Συναντηθήκαμε άλλη μιά φορά, αυτή τη φορά στο κονάκι του τούρκου καϊμακάμη και για άλλη μιά φορά το μάτι μου έπεσε σε μιά φωτογραφία. Έδειχνε τις τουρκικές αρχές με τις στολές τους γύρω από ένα τουρκικό κανόνι και ανάμεσά τους σε εμφανή θέση, όμορφος, με έναν αέρα δεξιοτεχνίας και διοίκησης ήταν ο ίδιος ο αρχιεπίσκοπος. Και τότε θυμήθηκα άλλη μιά ιστορία, η οποία έλεγε, πως ο μητροπολίτης είχε στείλει τα συγχαρητήριά του να οδηγούν τα τουρκικά στρατεύματα στο έργο τους της σφαγής και ευλόγησε το κανόνι, που επρόκειτο να κάνει σκόνη τα βουλγαρικά χωριά». [Henry Noel Βrailsford, «Macedonia. Its Races and Their Future» (Methuen & Co., London, 1906) σελ. 193].


    Ο μητροπολίτης Γερμανός Καραβαγγέλης φωτογραφίζεται με τούρκους στρατιωτικούς επʼ ευκαιρία της τελετής ευλογίας του τούρκικου κανονιού. Δίπλα του στέκεται ο τούρκος Καϊμακάμης και δεξιά ο τούρκος στρατιωτικός διοικητής. [Henry Noel Βrailsford, «Macedonia. Its Races and Their Future» (Methuen & Co., London, 1906), σελ. 193].



Πενήντα κομμάτια χρυσού για ένα βουλγαρικό κεφάλι


Ο μακεδονομάχος Κ. Μαζαράκης - Αινιάν, μας μεταφέρει μιά ακόμη λεπτομέρεια από το βίο και πολιτεία του Γερμανού Καραβαγγέλη, η οποία είναι μάλλον ανατριχιαστική. Ήταν τέλη Αυγούστου του 1903, όταν η επανάσταση του Ήλιν-ντεν είχε εκφυλισθεί, σε μιά συμπλοκή τραυματίστηκε «ο Ποπτράικωφ, κρύφτηκε αρχικά, αλλά ανακαλύφθηκε, τον σκότωσαν και ο Κώτας έστειλε το κεφάλι του στον Καραβαγγέλη». («Ο Μακεδονικός Αγώνας», έκδ. «Δωδώνη», Αθήνα, 1981, σελ. 56).


Η πληροφορία αυτή του μακεδονομάχου επιβεβαιώνει τον άγγλο δημοσιογράφο H. Βrailsford, ο οποίος στη σελίδα 193 του προαναφερθέντος βιβλίου του «Macedonia. Its Races and Their Future» (Methuen & Co., London, 1906) γράφει: «But there, above my head, on the wall, in a conspicuous place, hung the photograph of a ghastly head, severed at the neck, with a bullet through the jaw, dripping blood. And then I remembered the tale. That head had belonged to a Bulgarian chief. A band of bravoes in the Archbishop's pay had murdered him as he lay wounded in hiding. And the tale went on to tell how the murderers carried the bleeding trophy to the Palace, and how the Archbishop had had it photographed and paid its price in fifty pieces of gold».


Μετάφραση: «Αλλά εκεί, πάνω από το κεφάλι μου σε εμφανές σημείο του τοίχου, κρεμόταν η φωτογραφία ενός φρικτού κομμένου στο λαιμό κεφαλιού με μια σφαίρα στο σαγόνι, που έσταζε αίμα. Και τότε θυμήθηκα την ιστορία. Αυτό το κεφάλι ανήκε σε ένα βούλγαρο αρχηγό.  Μια ομάδα μπράβων πληρωμένων από τον αρχιεπίσκοπο τον είχε δολοφονήσει στην κρυψώνα του, ενώ ήταν ξαπλωμένος και τραυματισμένος. Και η ιστορία συνέχιζε να διηγείται, πώς οι δολοφόνοι μετέφεραν το αιμορραγούν τρόπαιο στο παλάτι και πώς ο αρχιεπίσκοπος το φωτογράφησε και το πλήρωσε με πενήντα κομμάτια χρυσού.»  [Henry Noel Βrailsford, «Macedonia. Its Races and Their Future» (Methuen & Co., London, 1906), σελ. 193].

 


O Στέφανος Δραγούμης δίνει οδηγίες και συστατικά στον γιο του Iωνα, λίγο πριν αναχωρήσει για τη θέση του στο προξενείο Mοναστηρίου. Φωτογραφία τραβηγμένη από τον Παύλο Mελά.

     Προς τα τέλη Nοεμβρίου 1902 ο Iων Δραγούμης, γυναικάδελφος του Mελά, διορίστηκε υποπρόξενος στο Mοναστήρι με σαφείς οδηγίες των ανωτέρων του «να μη γεννά ζητήματα». Αντίθετα, εκείνος άρχισε αμέσως πυκνή αλληλογραφία με τον Mελά ζητώντας οικονομική βοήθεια, ενώ ίδρυσε μυστικό σωματείο, την «Άμυνα». Ο Παύλος Μελάς ήταν ο σύνδεσμος της «Άμυνας» με τις παρακρατικές εθνικιστικές οργανώσεις της Αθήνας.



Από τον Βασίλειο Βουλγαροκτόνο, στον Ίωνα Δραγούμη


«Λίγες μέρες πριν φύγη ο Ίων, εστέκονταν μαζί με τον Παύλο και τη γυναίκα του μπροστά στο τζάκι της εισόδου. Οι δύο άνδρες εξακολουθούσαν την ομιλία, που είχαν πριν με το Στέφανο Δραγούμη στο γραφείο του· η γυναίκα, όπως και πριν, άκουε ορθή ζεσταίνοντας τα πόδια της στη φλόγα. Το θέμα της ομιλίας· Μακεδονία, Μακεδονία, Μακεδονία.

    

- Εσύ, Νάτα, τι λές; τη ρωτά ξαφνικά ο Ίων.

    

- Σκέπτομαι, του απαντά, και διερωτώμαι άν εμείς εδώ είμαστε τρελοί ή όλος ο άλλος κόσμος.

  

- Εμείς, λέγει ο Ίων, και καλά κάνομε – και τους πιάνουν και τους τρεις τα γέλια.


Μετά δυό – τρείς ημέρες έφυγε ο Ίων για το Μοναστήρι της Μακεδονίας. Είχε μόνη οδηγία των ανωτέρων του “να μή γεννά ζητήματα”» (Ναταλίας Μελά, «Παύλος Μελάς», έκδ. «Σύλλογος προς διάδοσιν Ελληνικών Γραμμάτων», «Δωδώνη», Αθήνα-Γιάννινα, 1992, σελ. 181).


Ο Ίων Δραγούμης υπήρξε φανατικός εθνικιστής, που έπασχε από μεγαλοϊδεατισμό. Ήταν αδελφός της γυναίκας του Παύλου Μελά, Ναταλίας. Ανέπτυξε μεγάλη εθνικιστική δράση, αλλά και μεγάλους έρωτες, όπως με την Πηνελόπη Δέλτα. Αρθρογραφούσε σε εφημερίδες με το ψευδώνυμο Ίδας. (Ο πατέρας του, Στέφανος, αρθρογραφούσε επίσης με ψευδώνυμο, το Γνάσιος Μακεδών. Με πολλά ψευδώνυμα έγραφε κι ο Γερμανός Καραβαγγέλης. Δυό - τρείς άνθρωποι είχαν γεμίσει με άρθρα τις εφημερίδες της εποχής και παρέσερναν το λαό με τις νοσηρές εθνικιστικές τους παρακρούσεις).


Ο Ίων Δραγούμης είχε φτάσει στην πεποίθηση, ότι ο πραγματικός εχθρός μας δεν ήταν οι τούρκοι, αλλά οι βούλγαροι, με τους οποίους δήθεν μας χώριζαν διαφορές και αντιθέσεις, που είχαν πρωτοφανερωθεί στα βυζαντινά χρόνια και είχαν κορυφωθεί με τα εγκλήματα του Βασιλείου του Βουλγαροκτόνου. Από το πνεύμα αυτό εμφορείτο ολόκληρος ο εθνικισμός της Ρωμιοσύνης τα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα. Η Πηνελόπη Δέλτα έγραψε τότε το σχετικό πολυδιαβασμένο μυθιστόρημα «Τον καιρό του Βουλγαροκτόνου».

    

 Πλείστες οδοί των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης φέρουν τιμητικά το όνομα του εγκληματία πολέμου, Βασιλείου Βουλγαροκτόνου.

Ο τίτλος «Βουλγαροκτόνος» δεν τιμά τη σύγχρονη Ελλάδα. Είναι μιά βάρβαρη ονομασία, που δείχνει το χαμηλό ηθικό και πνευματικό επίπεδο των ξεπεσμένων μεσαιωνικών ρωμιών, αλλά και το σύμφυτο με το χριστιανισμό μίσος του ποιμνίου του. Ο Βασίλειος ο Βουλγαροκτόνος τύφλωσε 14.000 αιχμαλώτους πολέμου βούλγαρους στρατιώτες αφήνοντας έναν μονόφθαλμο ανά εκατό, για να τους οδηγήσει οδικώς πίσω στη Βουλγαρία. Πρόκειται για ένα βάρβαρο και απεχθές έγκλημα πολέμου, που οι φανατικοί χριστιανοεθνικιστές το βρίσκουν διαχρονικά ως μία εξαίρετη πράξη. Ποτέ κανένας και σε καμμία χώρα βασιλιάς ή στρατηγός δεν έλαβε το απεχθές β΄ συνθετικό «-κτόνος», που σημαίνει φονιάς. Ας φαντασθούμε τον Μιλτιάδη π.χ. να ονομαζόταν Περσοκτόνος.


Οι αντιλήψεις αυτές ταλανίζουν ακόμα και στις ημέρες μας τους εγκεφάλους των σύγχρονων ρωμιών. Στην εικονιζόμενη παραπάνω φωτοτυπία από οδικούς χάρτες βλέπουμε πολλές οδούς της σημερινής Αθήνας και Θεσσαλονίκης να φέρουν τιμητικά το όνομα του Βασιλείου Βουλγαροκτόνου.

 




Εθνικιστές του ορθόδοξου κόμματος μαζεύονται κάθε χρόνο την επέτειο του θανάτου του -εθνικιστή κι ορθόδοξου- Ίωνα Δραγούμη, για να τον τιμήσουν στο πεζοδρόμιο απέναντι από το Χίλτον εμπρός από μιά χριστιανοβυζαντινότροπη κολώνα, που έχουν στήσει. Ανάλογες εκδηλώσεις λαμβάνουν χώρα και στον ανδριάντα του στην πλατεία Μακεδονομάχων στη Θεσσαλονίκη.



Αργότερα, ο Ίων Δραγούμης αναμίχθηκε στην πολιτική. Αντέδρασε στη συνθήκη των Σεβρών, κατηγορήθηκε πως υποκίνησε την απόπειρα δολοφονίας του Ελευθέριου Βενιζέλου στη Λυών το 1920 και τελικά δολοφονήθηκε γι' αυτό το λόγο από αστυνομικούς στο κέντρο της Αθήνας. Ως ηθικός αυτουργός για τη δολοφονία του κατηγορήθηκε ο πρώην μακεδονομάχος Παύλος Γύπαρης, ο οποίος τότε ήταν το δεξί χέρι του Βενιζέλου.

    

Η σχιζοφρένεια της Ρωμιοσύνης στην αποθέωσή της...



Mετάβαση στο επόμενο Κεφάλαιο Ζ΄:

Παύλος Μελάς: Ένας «ήρωας», που δεν πολέμησε ποτέ!


Επιστροφή στην αρχική σελίδα του Αφιέρωματος

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


1 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 39161

    27 Ιουλ 2016

    Έλληνες λόγιοι για τη Μακεδονία και τους Μακεδόνες
    Αδαμάντιος Κοραής (1819):
    "Το έθνος είναι πτώμα σπαραττόμενον από κόρακας (...) Όλην του την αρετή του αφαίρεσεν η δουλεία. Ιδού η ζωγραφία μας, αφ' ότου μας επάτησεν ο Φίλιππος εώς εις το έτος 1453. Αλλάξαμε δεσπότας διαφόρους, άλαλοι και ανόητοι"
    [Αδ. Κοραή, "Στοχασμοί Κρίτωνος", σ. 5 - βλ. και "Έρανος εις Αδαμάντιον Κοραή", 1965, σελ. 147]

    Αδαμάντιος Κοράης (1824):
    "Οι Μακεδόνες (...) επροχωρούσαν καθημέραν εις την κατάλυσιν της ελευθερίας [της Ελλάδος] (...) και δουλωμένοι [οι Έλληνες] εις τους Μακεδόνας (...) Μετά την Μακεδονικήν δεσποτείαν έπεσαν υπό κάτω εις των Ρωμαίων την εξουσίαν και τέλος στους Τούρκους"
    [Αδ. Κοραή, "Εφημερίς του Κάτω Κόσμου" - βλ. Δημ. Γκίνη, "Τα ανώνυμα έργα του Κοραή", 1948, σ. 54-55]

    Παναγιώτης Κοδρικάς(1794):
    "Η δυστυχής Ελλάς (...) άρχισε ολίγον κατ΄ ολίγον να χάνει μαζί με την ένδοξόν της ελευθερίαν (...) και την παλαιά εκείνην της γλώσσης ευγένεια. Αι αλλεπάλληλοι έφοδοι όπου κατά καιρούς εδοκίμασεν από διάφορα έθνη, πότε Μακεδόνων, πότε Ρωμαίων και ενίοτε Γότθων..."
    [στον πρόλογο της μτφ. του Fontenelle "Περί πληθύος κόσμων" - βλ. Γ. Λαδά & Αθ. Χατζηδήμου, "Ελληνική βιβλιογραφία των ετών 1791-1795", 1971, σ. 316]

    Αθανάσιος Χριστόπουλος (1808):
    "Ο Φίλιππος και ο υιός του Αλέξανδρος (...) εκαταδάμασαν επι τέλους όλην την Ελλάδα και την υπέταξαν εις το Μακεδονικόν κράτος".
    ["Πολιτικά Σοφίσματα", Επετηρίς Μεσαιωνικού Αρχείου, τομ.10 (1960), σ. 59]

    Μιχαήλ Περδικάρης (1811):
    " Το Γένος των Ελλήνων, ω φίλτατε αναγνώστα (...) αφού κατ' αρχάς αυτό επολιτεύθη διʼ αιώνων κάθ' εαυτό αυτοδέσποτον και αυτεξούσιον, υπετάγη, πρώτον μεν εις το Μέγαν Αλέξανδρον, ύστερον δε εις Ρωμαίους".
    ["Ρήγας ή κατά ψευδοφιλελλήνων", Επετηρίς Μεσαιωνικού Αρχείου, τομ.11 (1961), σ. 23 & 33-34]

    Γρηγόριος Σαράφης (1818):
    "Οι Αθηναίοι και οι Λακεδαιμόνιοι, επειδή εσκανδαλίσθησαν μεταξύ των, διήρεσαν την Ελλάδα εις δύο μέρη και αφού 27 ολόκληρους χρόνους επολέμησαν μεταξύ των νικώντες και νικώμενοι, τοσούτον αδυνάτησαν ώστε κατεδουλώθησαν πρώτον μεν υπό των Μακεδόνων, έπειτα δε επί των Ρωμαίων (...) καταστασθέντες δούλοι"
    [Γρ. Σαράφη, "Λόγοι Εκκλησιαστικοί", Κυδωνίες 1909, σ. 98]

    εκδότης του περιοδ. "Μέλισσα" (1819):
    "Τι συνέβη μετά ταύτα; [ενν. τη διχόνοια των Ελλήνων] Οι Μακεδόνες κατεδούλωσαν την πατρίδα του Μιλτιάδου. Τι έπειτα; Οι Ρωμαίοι την κατεσπάραξαν. Τι τελευταίον; Αλλ' η χειρ μου τρέμει και ο κάλαμος πίπτει..."
    [Μέλισσα, τευχ. 1, Ιούλιος 1819, σ. 100]

    Ανώνυμος (1823):
    "Το Γένος μας αφού εξέπεσε (...) υπεδουλώθη εις τον ζυγόν των Μακεδόνων, Ρωμαίων, και εν εσχάτοις εις τον παρόντα βαρύν ζυγόν"
    [Ι.Οικονόμος, "Επιστολαί διαφόρων", 1964, σ. 421 & 445]

    Αλέξανδρος Σούτσος (1836):
    "(...) τας προγονικάς εκείνας διχονοίας, αίτινες καταστήσασαι αυτήν [την Ελλάδα] έρμαιον της Μακεδονίας και Ρώμης, κατέλυσαν την ανεξαρτησίαν της"
    [Αλ. Σούτσος, "Ελληνική Πλάστιγξ", 1836, σ. 18]

    Κωνσταντίνος Σχινάς, πρύτανης του Πανεπιστημίου του Όθωνος (1837):
    "Η Ελλάς (...) υποκύψασα έπειτα, με οικτράν μόνην αυτονομίας σκιάν, εις των Μακεδόνων την κυριαρχίαν..."
    [λόγος εκφωνηθείς κατά τα εγκαίνια του Πανεπιστημίου στις 3/5/1837 - βλ. Κ. Δημαρά, "Εν Αθήναις τη 3 Μαΐου 1837", 1987, σ. 31κε. & 136κε.]

    Γεώργιος Κοζάκης-Τυπάλδος (1839):
    "Η δε Ελλάς στερηθείσα άπαξ της ελευθερίας της, έγινε πρώτον μεν επαρχία Μακεδονική, ύστερον δε Ρωμαϊκή, Γραικορωμαϊκή..."
    [Γ. Κοζάκης-Τυπάλδος, "Φιλοσοφικόν δοκίμιον περί της προόδου και της πτώσεως της παλαιάς Ελλάδος", 1839, σ. 495-496]

    Ιάκωβος Ρίζος Νερουλός, πρόεδρος της Αρχαιολογικής Εταιρείας (1841):
    "Ο Φίλιππος έπραξεν άλλον της νίκης εκείνης [της Χαιρωνείας] ολεθριότερον, εγέννησε τον Αλέξανδρον"
    [Σύνοψις των Πρακτικών της Αρχαιολογικής Εταιρείας των Αθηνών, 1846, σ. 102]

    Νικόλαος Σαρίπολος (1848):
    "(...) πέπλος μέλας δουλείας επισκιάζει την Ελλάδα, εποχή μακράς καταστροφής, εποχή άγονος. Τους Μακεδόνας διαδέχονται οι Ρωμαίοι, τους Ρωμαίους οι βάρβαροι του Βορρά, τούτους δε οι αιμοχαρείς της Κασπίας περίοικοι."
    [Νικ. Σαρίπολος, "Λόγος εκφωνηθείς την 21 Οκτωβρίου 1848 κατά την έναρξιν της διδασκαλίας των αρχαίων Ελληνικών πολιτευμάτων", 1848, σ 24]

    Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος (1849):
    "Η Μακεδονική εποχή δύναται ευλόγως να διακριθή από της Ελληνικής, διότι το Μακεδονικόν έθνος εξεπλήρωσεν, εν τη Γενική Ιστορία, εντολήν άλλην παρά το Ελληνικόν".
    Παρακάτω, αναφερόμενος στη μάχη της Χαιρώνειας, γράφει ότι συγκρούσθηκαν οι Έλληνες με τους Μακεδόνες.
    [ Κων. Παπαρρηγόπουλος, "Εγχειρίδιον της Γενικής Ιστορίας", 1849, σ. 191-193 & 235-236]