ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
Η ΚΟΚΚΙΝΗ ΜΗΛΙΑ


Η ρίζα Σπαρτ- έχει πολύ ενδιαφέρου-
σες διακλαδώσεις σε όλη τη Μεσόγειο
και τους πολιτισμούς της, καταρχάς
τοπωνυμικές, όπως οι Σάρδεις της Λυ-
δίας και επίσης η Σαρδηνία.

Οι ίδιοι οι λύδιοι έγραφαν Sfard ή
Suard, στα δε αραμαϊκά η γραφή
της πόλης μπορούσε να διαβαστεί ως
sfrd. 


Ο Μάρτιν Μπερνάλ συνδέει ετυμολογι-
κά το όνομα «Σπάρτη» με ένα αιγυπτι-
ακό τοπωνύμιο, που σημαίνει «μια διοικητική υποδιαίρεση [district] και η πρωτεύουσά της». Στο ίδιο το αγγλικό κείμενο, μετά τη μεταγραφή sp(3)(t) ακολουθεί σε παρένθεση η λέξη nome, η οποία φυσικά είναι η γνωστή ελληνική λέξη νομός, εκ του νέμειν/νέμεσθαι. Από την ίδια ρίζα ως γνωστόν βγαίνει επίσης ο νομάς και ο νομαδισμός. (Black Athena. The afroasiatic roots of classical civilazation, Rutgers University Press, New Brunswick, New Jersey, 2006).

Ο συνδυασμός των τεσσάρων συμφώνων της Σπάρτης απαντά αυτούσιος σε ένα άλλο τοπωνυμικό και καταγωγής σημαντικό ουσιαστικό, το Sefarad. Η Σεφαράντ μόνο όψιμα ταυτίστηκε με την Ισπανία: στην Παλαιά Διαθήκη, ο όρος απαντά μία μόνο φορά στο βιβλίο του προφήτη Οβδιού (1:20), χωρίς να είναι σαφές ποιον τόπο ακριβώς προσδιορίζει.

Kατά βάση, φαίνεται να δηλώνει όχι κάποιο συγκεκριμένο έδαφος, αλλά μάλλον την ίδια την απεδαφικοποίηση. Ή, πάντως, την προσφυγιά, την απώλεια του οίκου − τη μετοικεσία. Στη μετάφραση των Εβδομήκοντα, (όπου ο όρος απαντά με τη μορφή «Εφραθά» − χωρίς το αρχικό σ), το χωρίο έχει ως εξής: «Και της μετοικεσίας η αρχή αύτη. Τοις υιοίς Ισραήλ γη των χαναναίων έως Σαρεπτών και η μετοικεσία Ιερουσαλήμ έως Εφραθά, και κληρονομήσουσι τας πόλεις του Ναγέβ».

Εδώ, το τοπωνύμιο αυτό δεν φαίνεται να εννοεί κάποια εντοπισμένη πόλη ή έστω ευρύτερη περιοχή − νομό (nome), αλλά τον ίδιο το νομαδισμό: φαίνεται να λειτουργεί ως μία έννοια−όριο ή μία έννοια−κατεύθυνση.

Από αυτή την άποψη, ο ρόλος της είναι ανάλογος με εκείνον, που παίζει ο όρος «Κόκκινη Μηλιά» στο πλαίσιο του οθωμανικού φαντασιακού − και κατʼ επέκταση του ελληνικού. Ορθότερα, η επέκταση αυτή αφορά, ακριβώς, τον ελληνικό επεκτατισμό των αρχών του 20oύ αιώνα, ο οποίος δανείστηκε τον όρο απο το οπλοστάσιο μιας ορισμένης μουσουλμανικής εσχατολογίας, που προέλεγε, ότι οι οθωμανοί σε πρώτη φάση θα προελάσουν, αλλά, στη συνέχεια, θα ηττηθούν και θα απωθηθούν από κάποιο χριστιανό θρησκευτικό ηγέτη («Urum papasi»).

Ο πρώτος, που κατέγραψε την προφητεία και την έκανε γνωστή στην (υπόλοιπη) Ευρώπη φαίνεται, ότι ήταν ο πολωνός Μπαρτολομέους Γκεοργκιέβιτς, ο οποίος πέρασε μία δεκαετία ως σκλάβος στην οθωμανική αυτοκρατορία και το 1544 κατέγραψε τις περιπέτειές του, καθώς και «τα ήθη και τις τελετές των τούρκων»  σε διάφορα βιβλία, τα οποία είχαν μεγάλη εκδοτική επιτυχία και μεταφράστηκαν σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες. (Βλ. Kenneth Meyer Setton, Western hostility to Islam and prophecies of turkish doom, American Philosophical Society, Philadelphia, 1992).

Η προφητεία ήταν −όπως όλες οι προφητείες− ασαφής, και κατά καιρούς η/το Kizil Elma θεωρήθηκε, ότι δηλώνει την Κωνσταντινούπολη / Νέα Ρώμη, μετά την ίδια την (παλιά) Ρώμη, ακόμη και τη Βουδαπέστη.

Στα τουρκικά, η λέξη Elma δηλώνει τόσο τα μηλιά, όσο και το μήλο. Το 16o αιώνα, ο Γκεοργκιέβιτς επέλεξε να αποδώσει αυτό το (μη) τοπωνύμιο με το όνομα του καρπού («rubrum pomum»). Ο ελληνικός επεκτατισμός του 19ου αιώνα, όταν το χρησιμοποίησε για να δηλώσει τον μυθικό τόπο, που συνιστά την κοιτίδα των τούρκων στα βάθη της Ασίας, απʼ όπου υποτίθεται, ότι ξεκίνησαν για να φτάσουν στη Μικρά Ασία και τα Βαλκάνια, και όπου πρέπει να απωθηθούν και πάλι, προτίμησε το δέντρο.

Η ίδια αυτή έκφραση, Kizil Elma, με την έννοια του καρπού, χρησιμοποιείται στο γνωστό ποίημα του γεννημένου στη Θεσσαλονικη τούρκου ποιητή Ναζίμ Χικμέτ «Στηθάγχη», όπου ο ομιλών παρομοιάζει την καρδιά του με ένα «κόκκινο μήλο», το οποίο θα είναι το μόνο, που θα έχει να «χαρίσει στο φτωχό λαό του». Η φόρτιση και η πολυσημία, που αποκτά η χρήση του όρου σε συμφραζόμενα, που έχουν να κάνουν με την Ελλάδα, αφενός, και με την Κίνα αφετέρου, όπως εξάλλου και με τον κομμουνισμό), είναι πολύ δύσκολο να αποδοθεί στη μετάφραση.

Πολύ αργότερα, βέβαια, το προσωνύμιο «Μήλο» επρόκειτο να δοθεί και στο πρώην Νέο Άμστερνταμ και ήδη Νέα Υόρκη, αυτή τη φορά όμως, συνοδευόμενο από το επίθετο «Μεγάλο» και όχι «Κόκκινο».

 



 
Σύμφωνα με τις
παραδόσεις των ρωμιών,
η Κόκκινη Μηλιά
είναι ένας μυθικός τόπος,
στον οποίο θα εκδιωχθούν
οι τούρκοι από την
Κωνσταντινούπολη.
 Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια παράδοση παρμένη
από το οθωμανικό φαντασιακό, καθότι οι οθωμανοί
χρησιμοποιούσαν την έκφραση «Κόκκινο Μήλο»
για κάθε μεγάλη και ισχυρή πόλη.
Έτσι αποκαλούσαν και την Κωνσταντινούπολη πριν την κατάληψή της.

 

Τόσο το ένα, όσο και το άλλο τοπωνύμιο λοιπόν, συνδέονταν με κάποια δυσοίωνη προφητεία αρχικού εκτοπισμού και συνακόλουθης επανόδου στην κοιτίδα, και φαίνεται, ότι ήταν «μη τοπωνύμια», δηλαδή αρχικά σήμαιναν απλώς «κάπου πολύ μακριά». Εκ των υστέρων μόνο ταυτίστηκαν με κάποιο γεωγραφικό σημείο ή με περισσότερα. Σε μια απαρίθμηση, που βρίσκουμε στο οικείο λήμμα από ένα ηλεκτρονικό λεξικό της Βίβλου, οι μόνες άλλες τοποθεσίες πλην της Ισπανίας, που αναφέρονται ως πιθανές συνδέσεις για την Σεφαράδ/Εφραθά, είναι δύο: «The exact location of Sepharad is uncertain. Suggestions include a location in Spain, or perhaps Sparta in Greece, or perhaps Sardis in Asia Minor» (classic.net.bible.org).

Σε μία άλλη σύνοψη των κατά καιρούς ερμηνειών, προστίθεται μία άλλη ενδιαφέρουσα σύνδεση: «Ενώ μερικοί πρότειναν τη Sfard −σήμερα Σάρδεις−, την πρωτεύουσα της Λυδίας, ως προέλευση του όρου ”Sepharad“, άλλοι μελετητές υποστήριξαν, ότι ο τύπος Sefard προκύπτει από τον θρυλικό Κήπο των Eσπερίδων, τμήμα της ισπανικής Μαυριτανίας, όπου είχε εγκατασταθεί ένα τρίτο τμήμα των εβραίων σκλάβων». (Isaac Jack Lévy and Rosemary Lévy Zumwalt, Ritual medical lore of Sephardic women: Sweetening the spirits, healing the sick, University of Illinois Press, Urbana, 2002).

Αν ευσταθεί αυτή η σύνδεση με τον Κήπο των Εσπερίδων, ο οποίος είναι κυρίως γνωστός στην ελληνική μυθολογία για τα πολύτιμα μήλα του (ή/και, κατά λογική επέκταση, τις μηλιές του) φαίνεται, ότι η δια-σπορά, η ελληνική λέξη, η οποία χρησιμοποιήθηκε παγκόσμια για να προσδιορίσει τη συνθήκη εξορίας και περιπλάνησης, (κατʼ αρχάς την εβραϊκή, ιδίως όταν γράφεται με κεφαλαίο), έχει και ετυμολογική σχέση με την ανατολικομεσογειακή ρίζα s-pr, καθόσον αυτή συνδέεται με τον καρπό, τη βλάστηση. Τη ρίζα δηλαδή, από την οποία προκύπτει η Σπάρτη, αλλά και οι Σπαρτοί, τα μυθικά όντα, που φύτρωσαν από τη γη της Θήβας, όταν ο φοίνικας άποικος Κάδμος έσπειρε εκεί τα δόντια του δράκοντα, που είχε σκοτώσει.

Αλλά δεν λείπουν αρχαίες πηγές, που δείχνουν, ότι οι ριζωματικές αυτές διακλαδώσεις δεν ήταν μόνο ετυμολογικές:

«Ημείς δε μέλλοντες αναγράφειν τον πρός ιουδαίους πόλεμον, οικείον είναι διαλαμβάνομεν προδιελθείν εν κεφαλαίοις την τε του έθνους τούτου εξ αρχής κτίσιν και τα παρʼ αυτοίς νόμιμα. Κατά την Αίγυπτον το παλαιόν λοιμικής περιστάσεως γενομένης ανέπεμπον οι πολλοί την αιτίαν των κακών επί το δαιμόνιον. Πολλών γάρ και παντοδαπών κατοικούντων ξένων και διηλλαγμένοις έθεσι χρωμένων περί το ιερόν και τας θυσίας, καταλελύσθαι συνέβαινε παρʼ αυτοίς τας πατρίους των θεών τιμάς. Διόπερ οι της χώρας εγγενείς υπέλαβον εάν μη τους αλλοφύλους μεταστήσωνται, λύσιν ουκ έσεσθαι των κακών. Ευθύς ουν ξενηλατουμένων των αλλοεθνών, οι μεν επιφανέστατοι και δραστικώτατοι συστραφέντες εξερρίφησαν, ως τινές φασιν, εις την Ελλάδα και τινας ετέρους τόπους, έχοντες αξιολόγους ηγεμόνας, ων ηγούντο Δαναός και Κάδμος των άλλων επιφανέστατοι. Ο δε πολύς λεώς εξέπεσεν εις την νυν καλουμένην Ιουδαίαν, ου πόρρω μεν κειμένην της Αιγύπτου, παντελώς δε έρημον ούσαν κατʼ εκείνους τους χρόνους. Ηγείτο δε της αποικίας ο προσαγορευόμενος Μωσής, φρονήσει τε και άνδρεία πολύ διαφέρων». (Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη Ιστορική, Βίβλος Μ, 3).

Επίσης, υπάρχει η γνωστή επιστολή του λακεδαιμόνιου βασιλέα, ο οποίος μάλιστα έφερε το εξόχως συναφές όνομα...  Άρειος, προς τον αρχιερέα των ιουδαίων Ονία, στο οποίο τον διαβεβαίωνε για τις προαιώνιες σχέσεις, αλλά και για την κοινή καταγωγή των δύο λαών, οι οποίοι έτσι φέρεται ανήκουν στο ίδιο γένος: «Εντυχόντες γραφή τινι εύρομεν, ως εξ ενός είεν γένους ιουδαίοι και λακεδαιμόνιοι και εκ της προς Άβραμον οικειότητος. Δίκαιον ουν εστιν αδελφούς υμάς όντας διαπέμπεσθαι προς ημάς περί ων αν βούλησθε
». (Ιώσηπος Φλάβιος, Ιουδαϊκή αρχαιολογία, βιβλίο 12, στ. 226. Με τα ίδια περίπου λόγια αναφέρεται η επιστολή και στο Αʼ Μακκαβαίων, 12, 20-23).

Φαίνεται λοιπόν, ότι ο συνδυασμός των τριών φωνηέντων. σ-π-ρ κατά κάποιο περίεργο τρόπο ανακαλεί πάντοτε συνειρμούς σχετικούς με το μέρος και το όλον, τη μόλυνση του γένους, την περιπλάνηση και την έξοδο − των εβραίων από την Αίγυπτο και γενικοτερα την ξενηλασία των αλλοεθνών.

Το σίγουρο είναι, ότι με τις παραπάνω (παρ)ετυμολογήσεις ή χωρίς αυτές, η μετακίνηση και η εγκατάσταση πληθυσμών σε ένα νεο έδαφος κινητοποιούν σχεδόν πάντοτε στο φαντασιακό των ανθρώπων μία εικονογραφία σχετική όχι μόνο με τη διασπορά, αλλά και με το σπέρμα, ως (κυριολεκτική ή/και μεταφορική) γονιμοποίηση του εδάφους.




Σημειώσεις:

Το παραπάνω κείμενο αποτελείται
από αποσπάσματα από το βιβλίο
του κ. Άκη Γαβριηλίδη:
Εμείς οι έποικοι. Ο νομαδισμός των ονο-
μάτων και το ψευδοκράτος του Πόντου
,
έκδ. Ισνάφι, Ιωάννινα, 2014.

Ο τίτλος, ο υπότιτλος και η εικονο-
γράφηση έγιναν με μέριμνα
της «Ελεύθερης Έρευνας».



Ο Άκης Γαβριηλίδης γεννήθηκε το 1964 στη Θεσσαλονίκη.
Έχει ολοκληρώσει διδακτορικό στη Φιλοσοφία του Δικαίου (ΑΠΘ) και μεταδιδακτορική έρευνα στην Πολιτική Ανθρωπολογία (ΠΑΜΑΚ).
Από το 1995 ζει στις Βρυξέλλες, όπου απασχολείται επαγγελματικά ως μεταφραστής και ερασιτεχνικά ως ραδιοφωνικός παραγωγός.
Πολυάριθμα πρωτότυπα κείμενα και μεταφράσεις του έχουν δημοσιευθεί σε έντυπα διαφόρων χωρών, καθώς και στο Διαδίκτυο (ιδίως στο μπλογκ nomadicuniversality).
Έχει εκδώσει επτά βιβλία στα ελληνικά και ένα στα αγγλικά για θέματα όπως η νεκροφιλία του πατριωτισμού, ο ελληνικός εμφύλιος, ο Άκης Πάνου, ο Μπίλλυ Ουάιλντερ, οι Πόντιοι και η οικονομικοπολιτική κρίση.

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


7 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 37446

    15 Φεβ 2016

    Αφαιρέθηκε υβριστικό σχόλιο.

  • Ανώνυμος 35266

    21 Αυγ 2015


    Ξεχασε να μας αναφερει το Liber de pomo του Ψευδο-Αριστοτελη, ο βασιλιας των Λακεδαιμονιων δεν λεγεται Αρειος αλλα Αρευς και πιθανοτατα προκειται περι ψευδοεπιστολης (ειναι γνωστο οτι ο Ιωσηπος προσπαθει να δημιουργησει διαυλο πολιτισμικης επικοινωνιας μεταξυ ελληνων και ιουδαιων), οι ιουδαιοι εμποροι (ισως και πριν απο την εποχη του Μωυση) ποτε δεν ενσωματωθηκαν σε καμμια κοινωνια ουτε καν της ελλαδας (νομιζω πως η πρωτη μη ιουδαικη αναφορα για ιουδαιους εκτος Μ. Ανατολης ειναι του Κικερωνα) πολυ δε περισσοτερο να εδωσαν τα «φωτα» τους στους υποαναπτυκτους ελληνες (ο μονοθεισμος πχ. ειναι μαλλον αιγυπτιακης προελευσης και οχι ιουδαϊκης, ο παραδεισος ειναι σουμεριανης προελευσεως κλπ.).

  • Ανώνυμος 35257

    20 Αυγ 2015

    Άντε κλαψ κλαψ οι σχολιαστές. Μπορείτε να αντιμετωπίσετε με επιχειρήματα τον αρθρογράφο ή μόνο με ειρωνίες και αισχρολογίες;

  • Ανώνυμος 34346

    21 Μαΐ 2015

    Είπαμε παιδιά, ο αυνανισμός να έχει τα όριά του. Άλλο freeinquiry και άλλο thelonapokaigothmalakiamou.inquiry.

  • Ανώνυμος 34336

    21 Μαΐ 2015

    Με βιβλιογραφικό οδηγό την Black Athena οδηγείστε σε λάθος συμπεράσματα.

  • Ανώνυμος 32182

    4 Φεβ 2015

    Ψεκασμενες παπαρολογιες.

  • Ανώνυμος 32180

    3 Φεβ 2015

    ~
    Γιά γέλια και γιά κλάματα.... μόνο η αριθμολογία του διέφυγε ως επιχείρημα. Τίποτα από όσα διάβασα δεν έχει στέρεα βάση.