Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ
ΚΑΤΑΧΡΗΣΗ
ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Και η αντικατάστασή της
από κατασκευασμένους
εθνικούς μύθους

Δεδομένου, ότι η Ιστορία αποτελεί πρώτη ύλη γιά τις εθνικιστικές ή εθνοτικές ή φονταμενταλιστικές ιδεολογίες, όπως οι παπαρούνες αποτελούν την πρώτη ύλη γιά την ηρωίνη, το παρελθόν αποτελεί ένα βασικό συστατικό, ίσως το βασικότερο, αυτών των ιδεολογιών. Κι όταν δέν υπάρχει το κατάλληλο παρελθόν, μπορεί άνετα να επινοείται.

Μάλιστα, από την ίδια τη φύση των πραγμάτων, δέν υπάρχει συνήθως κανένα συνολικά κατάλληλο παρελθόν, επειδή το φαινόμενο, στο οποίο αναφέρονται αυτές οι ιδεολογίες, δέν είναι αρχαίο ή διαχρονικό, αλλά μιά ιστορική καινοτομία. Αυτό ισχύει τόσο γιά το θρησκευτικό φονταμενταλισμό στις σημερινές του μορφές όσο και γιά το σύγχρονο εθνικισμό.


Πέντε χιλιάδες χρόνια Πακιστάν

Θυμάμαι, πως είδα κάπου μιά μελέτη τού αρχαίου πολιτισμού των πόλεων τής κοιλάδας τού Ινδού ποταμού με τίτλο «Πέντε χιλιάδες χρόνια Πακιστάν». Το Πακιστάν δέν υπήρχε ούτε καν σαν σκέψη πριν από το 1932-1938, όταν το όνομα επινοήθηκε από μερικούς ακτιβιστές φοιτητές. Δέν κατέστη σοβαρό πολιτικό αίτημα πριν από το 1940. Ως κράτος υπάρχει μόνον από το 1947.

Δέν στοιχειοθετείται καμμιά σχέση τού πολιτισμού τού Mohenjo Daro με τους σημερινούς ιθύνοντες τού Ισλαμαμπάντ, όπως και τού Τρωικού Πολέμου με την κυβέρνηση τής Άγκυρας, η οποία διεκδικεί σήμερα την επιστροφή τού  θησαυρού τού Σλήμαν, έστω και μόνο γιά την πρώτη του έκθεση. Σίγουρα όμως, τα πέντε χιλιάδες χρόνια Πακιστάν ηχούν καλύτερα από τα σαράντα έξι χρόνια Πακιστάν.

Μέσα σε μιά τέτοια κατάσταση οι ιστορικοί αποκτούν απρόσμενα έναν πολιτικό ρόλο. Παλιά, είχα την εντύπωση, ότι το επάγγελμα τού ιστορικού, σε αντίθεση μʼ αυτό, λόγου χάρη, τού πυρηνικού φυσικού, τουλάχιστον δέν μπορούσε να προξενήσει κακό. Σήμερα ξέρω, ότι μπορεί. Οι μελέτες μας μπορούν να μεταβληθούν σε εργοστάσια βομβών, όπως τα εργαστήρια, στα οποία ο IRA έμαθε να μετατρέπει χημικές αντιδράσεις σε εκρηκτικά. Αυτή η κατάσταση μας αφορά από δύο απόψεις: φέρουμε μιά ευθύνη γενικά απέναντι στα ιστορικά γεγονότα, αλλά και, ειδικότερα, μιά ευθύνη κριτικής τής πολιτικο-ιδεολογικής κατάχρησης τής Ιστορίας.















Το κλασικό παράδειγμα
μιάς κουλτούρας ταυτότητας,
που στηρίζεται πάνω στο παρελθόν
μέσω μύθων μεταμφιεσμένων σε Ιστορία,
είναι ο εθνικισμός.
 

Ο Ερνέστ Ρενάν παρατηρούσε εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, ότι «η λήθη ή ακόμα και η παραχάραξη τής ιστορίας αποτελεί ουσιώδη παράγοντα τής διαμόρφωσης ενός έθνους, γι' αυτό και η πρόοδος των ιστορικών σπουδών αποτελεί συχνά κινδυνο γιά μιά εθνικότητα». Διότι τα έθνη αποτελούν ιστορικά καινοφανείς οντότητες, που διατείνονται, ότι υπάρχουν εδώ και πάρα πολύ καιρό. Αναπόφευκτα, η εθνικιστική εκδοχή τής Ιστορίας συνίσταται σε αναχρονισμούς, αποσιωπήσεις, απόσπαση από τα ιστορικά συμφραζόμενα και, σε ακραίες περιπτώσεις, σε ψέματα.


Επινόηση γεγονότων

Δέν είναι ανάγκη να πω πολλά γιά την πρώτη απ' αυτές τις ευθύνες. Δέν θα είχα να πω τίποτε αν δέν υπήρχαν δύο πρόσφατες εξελίξεις. Η πρώτη είναι η σημερινή τάση των μυθιστοριογράφων να βασίζουν την πλοκή τους σε μιά καταγραμμένη πραγματικότητα, παρά να την επινοούν, θολώνοντας έτσι τα όρια ανάμεσα σε ιστορικό γεγονός και σε μυθοπλασία.

Η άλλη είναι η άνοδος «μεταμοντερνιστικών» αντιλήψεων στα πανεπιστήμια τής Δύσης, ιδίως στα φιλολογικά και ανθρωπολογικά τμήματα, οι οποίες οδηγούν στη θέση, ότι όλα τα «γεγονότα», που διεκδικούν μιά αντικειμενική ύπαρξη, δέν είναι παρά νοητικές κατασκευές, ότι, με δυό λόγια, δέν υφίσταται σαφής διαφορά μεταξύ γεγονότος και μυθοπλασίας.

Κι όμως, αυτή η διάκριση υπάρχει, και γιά μας τους ιστορικούς, ακόμα και γιά τους πλέον αντιθετικιστές, η ικανότητα να κάνουμε αυτή τη διάκριση είναι θεμελιώδους σημασίας. Δέν είναι δυνατόν να επινοούμε τα γεγονότα μας.

Ο Έλβις Πρίσλευ ή είναι νεκρός ή δέν είναι. Το ερώτημα αυτό μπορεί να απαντηθεί με τρόπο αδιάσειστο βάσει των στοιχείων, που είναι διαθέσιμα. Η σημερινή κυβέρνηση τής Τουρκίας, όταν αρνείται την επιχείρηση γενοκτονίας των Αρμενίων το 1915, ή έχει δίκιο ή δεν έχει.

Οι περισσότεροι από μας θα θέταμε εκτός των ορίων τού σοβαρού ιστορικού λόγου κάθε άρνηση τού γεγονότος αυτής τής σφαγής, αν και δέν υπάρχει κάποιος εξίσου αδιαμφισβήτητος τρόπος γιά να επιλέξουμε μεταξύ των διαφορετικών ερμηνειών τού φαινομένου, ή μεταξύ των διαφορετικών τρόπων ένταξής του μέσα στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο.


Πολλές από τις παραδόσεις, για τις οποίες
πιστεύουμε, ότι έχουν προέλευση αρχαία,
στην πραγματικότητα επινοήθηκαν
πρόσφατα. Επειδή δε ένα μεγάλο τμήμα
αυτού, που υποκειμενικά συνθέτει το
σύγχρονο «έθνος», αποτελείται από
κατασκευασμένες ή «επινοημένες»
συνιστώσες και συνδέεται με κατάλληλα
και, γενικά, αρκετά πρόσφατα σύμβολα ή
κατάλληλα κατασκευασμένη πραγματεία
(όπως η «εθνική ιστορία»), το εθνικό
φαινόμενο δέν μπορεί να διερευνηθεί
επαρκώς χωρίς προσεκτική εστίαση
στην «επινόηση τής παράδοσης».
 


Έθνη-κράτη
γεννιούνται και πεθαίνουν

Στην εποχή μου όλες οι χώρες τής κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης μαστίζονταν από πολέμους, καταλαμβάνονταν, βρίσκονταν υπό κατοχήν, απελευθερώνονταν και επανακαταλαμβάνονταν. Όλα τα κράτη αυτής τής περιοχής έχουν σήμερα διαφορετικό σχήμα από κείνο, που είχαν, όταν δημιουργήθηκαν.

Μονέχα έξι από τα εικοσιτρία κράτη, που καλύπτουν σήμερα το χάρτη, ανάμεσα στην Τεργέστη και στα Ουράλια υπήρχαν, όταν γεννήθηκα, ή θα υπήρχαν αν δέν τα κατείχε κάποιος στρατός: η Ρωσία, η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Αλβανία, η Ελλάδα και η Τουρκία, μιά που ούτε η μετά το 1918 Αυστρία, ούτε η μετά το 1918 Ουγγαρία αντιστοιχούν στην πραγματικότητα στην Cisleithania (σ.σ. Αυτοκρατορική Αυστρία) και στο Βασίλειο τής Ουγγαρίας τής Αυστροουγγαρίας.

Μερικά δημιουργήθηκαν μετά τον Α' παγκόσμιο πόλεμο, και ακόμα περισσότερα μετά το 1989. Ανάμεσά τους και αρκετές χώρες, που ποτέ πριν στην ιστορία δέν υπήρξαν ανεξάρτητες κρατικές οντότητες με τη σύγχρονη έννοια, ή που υπήρξαν γιά σύντομα μόνο διαστήματα -γιά ένα δυό χρόνια, γιά μιά δυό δεκαετίες- και μετά το έχασαν, αν και μερικές αργότερα το επανέκτησαν: τα τρία βαλτικά κράτη, η Λευκορωσία, η Ουκρανία, η Σλοβακία, η Μολδαβία, η Σλοβενία, η Κροατία, η Μακεδονία, γιά να μήν πάμε ανατολικότερα.

Μερικά γεννήθηκαν και πέθαναν και πάλι κατά τη διάρκεια τής δικής μου ζωής, όπως η Γιουγκοσλαβία και η Τσεχοσλοβακία. Είναι πολύ συνηθισμένες οι περιπτώσεις των γηραιότερων κατοίκων μερικών κεντροευρωπαϊκών πόλεων, που απέκτησαν διαδοχικά ταυτότητες τριών διαφορετικών κρατών.

Ένας άνθρωπος τής δικής μου ηλικίας από το Lemberg ή από το Czernowitz έχει ζήσει σε τέσσερα διαφορετικά κράτη, γιά να μήν υπολογίσουμε και τις κατοχές κατά τις περιόδους των πολέμων. Ένας από το Mumnaks μπορεί κάλλιστα να έχει ζήσει σε πέντε, αν υπολογίσουμε και την εφήμερη αυτονομία τής Podkarpatska Rus το 1938. (Τής «Καρπάθιας Ρωσίας», περιοχής των ρουθήνων, σλαβικού λαού, η οποία ανήκε διαδοχικά στην Αυστροουγγαρία, στην Τσεχοσλοβακία, αυτόνομη το 1938, στη Σοβιετική Ένωση, και σήμερα στην Ουκρανία).

Σε πιό πολιτισμένες εποχές, όπως το 1919, εκείνος ή εκείνη είχε ίσως τη δυνατότητα να επιλέξει ποιά νέα υπηκοότητα ήθελε να πάρει, αλλά μετά το Βʼ παγκόσμιο πόλεμο συνήθως τον απελαύνανε διά τής βίας ή τον αφομοίωναν διά τής βίας στο νέο κράτος.

Πού ανήκει ένας κεντρο- ή ανατολικο- ευρωπαίος; Ποιός είναι; Το ερώτημα αυτό τέθηκε πραγματικά γιά πάρα πολλούς απ' αυτούς τους ανθρώπους, και εξακολουθεί να τίθεται και σήμερα. Σε μερικά κράτη είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου, και σχεδόν σε όλα επηρεάζει, και μερικές φορές καθορίζει, το νομικό τους status και τις δυνατότητες τής ζωής τους. Υπάρχει όμως και μιά άλλη, πιό συλλογική, αβεβαιότητα. Το μεγαλύτερο μέρος τής κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης ανήκει στο κομμάτι εκείνο τού κόσμου, γιά το οποίο οι διπλωμάτες και οι ειδικοί των Ηνωμένων Εθνών προσπάθησαν μετά το 1945 να επινοήσουν ευγενικούς ευφημισμούς, όπως «υποανάπτυκτο» ή «αναπτυσσόμενο», δηλαδή στο σχετικά ή απόλυτα φτωχό και καθυστερημένο.


 Το να επιμένει κανείς στην πρωτοκαθεδρία των τεκμηρίων και στην κεντρικότητα τής διάκρισης ιστορικού γεγονότος και μυθοπλασίας, είναι ένας μόνον από τους τρόπους άσκησης τής ευθύνης τού ιστορικού, και, καθώς η ιστορική πλαστογράφηση δέν είναι πιά αυτή, που ήταν κάποτε, ίσως όχι ο σημαντικότερος.

Η προβολή στο παρελθόν των επιθυμιών τού παρόντος, δηλαδή, με τεχνικούς όρους, ο αναχρονισμός, αποτελεί τη συνηθέστερη και πιό πρόσφορη μέθοδο δημιουργίας μιάς ιστορίας, που να ικανοποιεί τις ανάγκες αυτών, που ο Μπένεντικτ Άντερσον έχει ονομάσει «φαντασιακές κοινότητες» ή συλλογικότητες, και οι οποίες βέβαια, δέν είναι μόνον εθνικές.


Προπαγάνδα μισαλλοδοξίας
Πρόσφατα, φανατικοί ινδουιστές κατέστρεψαν ένα τζαμί στην Ayodhya, ισχυριζόμενοι, ότι αυτό το τζαμί το είχε κτίσει ο μογγόλος κατακτητής Μπαμπούρ πανω σε μιά ιδιαιτέρως ιερή γιά τους ινδουιστές τοποθεσία, όπου είχε γεννηθεί ο θεός Ράμα. Οι συνάδελφοι και φίλοι μου στα ινδικά πανεπιστήμια δημοσίευσαν μιά μελέτη, που αποδείκνυε, ότι:

α. Κανείς μέχρι το δέκατο ένατο αιώνα δέν είχε υποστηρίξει, ότι η Ayodhya είναι ο τόπος γέννησης τού Ράμα, και

β. ότι είναι σχεδόν σίγουρο, ότι το τζαμί δέν κτίστηκε την εποχή τού Μπαμπούρ.

Μακάρι να μπορούσα να πω, ότι αυτή η δημοσίευση άσκησε κάποια σημαντική επίδραση πάνω στην άνοδο τού ινδουιστικού κόμματος, που προκάλεσε αυτό το γεγονός, αλλα τουλάχιστον έκαναν το καθήκον τους ως ιστορικοί, απέναντι σε όσους μπορούν να διαβάζουν και είναι εκτεθειμένοι στην προπαγάνδα τής μισαλλοδοξίας σήμερα και στο μέλλον. Ας κανουμε λοιπόν και το δικό μας.


 


Η βασική μορφή βασανιστηρίων, που χρησιμοποιούσε το καθεστώς των συνταγματαρχών, κατά την περίοδο 1967-74, ήταν στην ουσία το παλιό τουρκικό bastinado (η γνωστή φάλαγγα), παρʼ ότι κανένα μέρος τής Ελλάδας δέν βρισκόταν υπό τουρκική διοίκηση τα τελευταία πενήντα περίπου χρόνια.


Η αξίωση των σέρβων

Λίγες είναι οι ιδεολογίες τού μίσους, που βασίζονται μόνο σε ψέματα ή σε παραμύθια, γιά τα οποία δέν υπαρχουν καθόλου στοιχεία. Έγινε πράγματι μιά μάχη στο Κοσσυφοπέδιο το 1389, κατά την οποία οι σέρβοι πολεμιστές και οι σύμμαχοί τους ηττήθηκαν από τους τούρκους, κι αυτή άφησε βαθιά σημάδια στη λαϊκή μνήμη των σέρβων, όσο κι αν αυτό δέν δικαιολογεί βέβαια την καταπίεση των αλβανών, οι οποίοι αποτελούν σήμερα το 90% τού πληθυσμού τής περιοχής, ή την αξίωση των σέρβων, ότι η γη αυτή είναι ουσιαστικά δική τους.


Δανία και ανατολική Αγγλία

Η Δανία δέν διεκδικεί τη μεγάλη περιοχή τής ανατολικής Αγγλίας, που κατείχε πριν από τον ενδέκατο αιώνα, και η οποία εξακολουθούσε και αργότερα να είναι γνωστή ως Danelow, και τής οποίας τα τοπωνύμια είναι ακόμα, από φιλολογικής άποψης, δανέζικα.


Η περίπτωση τής ΠΓΔΜ
Στις πλείστες των περιπτώσεων, η ιδεολογική κατάχρηση τής Ιστορίας βασίζεται μάλλον σε αναχρονισμούς, παρά σε ψέματα. Ο ελληνικός εθνικισμός αρνείται στη Δημοκρατία τής Μακεδονίας, ακόμα και το δικαίωμα στο όνομα, με το επιχείρημα, ότι ολόκληρη η Μακεδονία είναι στην ουσία ελληνική και αποτελεί τμήμα τού ελληνικού έθνους-κράτους, καθώς φαίνεται απ' τον καιρό, που ο βασιλιάς τής Μακεδονίας και πατέρας τού Μεγάλου Αλεξανδρου υπέταξε τις ελληνικές περιοχές τής Βαλκανικής.

Όπως και καθετί σχετικό με τη Μακεδονία, δέν πρόκειται γιά ένα καθαρά επιστημονικό ζήτημα, χρειάζεται όμως, να έχει πολύ θάρρος ένας έλληνας διανοούμενος γιά να πει, ότι, από ιστορικής άποψης, όλα αυτά είναι ανοησίες. Δέν υπήρχε ελληνικό έθνος-κράτος ή οποιαδήποτε άλλη ενιαία πολιτική οντότητα γιά τους έλληνες τον τέταρτο π.Χ. αιώνα, η μακεδονική αυτοκρατορία δέν θύμιζε σε τίποτα ένα ελληνικό, ή οποιοδήποτε άλλο, έθνος-κράτος, και, εν πάση περιπτώσει, είναι πολύ πιθανόν, ότι οι αρχαίοι έλληνες θεωρούσαν τους μακεδόνες κατακτητές τους, όπως αργότερα και τους ρωμαίους, βάρβαρους και όχι έλληνες αν και ήταν σίγουρα πολύ ευγενικοί ή πολύ προσεκτικοί γιά να τους το πουν.

Επιπλέον, ιστορικά η Μακεδονία αποτελεί ένα τέτοιο μείγμα εθνοτήτων -δέν είναι τυχαίο, που έδωσε το όνομά της στην αναμεικτη φρουτοσαλατα (macédoine)- που δέν είναι δυνατόν να σταθεί καμμιά προσπάθεια ταύτισής της με κάποια συγκεκριμένη εθνότητα. (Διαβάστε στην «Ελεύθερη Έρευνα»: «Απόγονοι και «απόγονοι»).



Κροάτες κατασκευαστές
βιβλίου εθνικής Ιστορίας

Γιά να είμαστε δίκαιοι, οι ακρότητες τού μακεδονικού εθνικισμού τής διασποράς πρέπει να απορριφθούν γιά τον ίδιο ακριβώς λόγο, όπως και όλες εκείνες οι κροατικές εκδόσεις, οι οποίες θέλουν να παρουσιάσουν, ούτε λίγο ούτε πολύ, τον Zvonimir τον Μεγάλο ως πρόγονο τού προέδρου Τούντζμαν. Είναι όμως, πολύ δύσκολο να τα βάλει κανείς με τους κατασκευαστές ενός σχολικού βιβλίου εθνικής ιστορίας, αν και στο Πανεπιστήμιο τού Ζάγκρεμπ υπαρχουν ιστορικοί, τους οποίους είμαι περήφανος να συγκαταλέγω στους φίλους μου, που έχουν το θάρρος και το κάνουν.


Ιαπωνική εκδοχή

Αυτές οι προσπάθειες, και τόσες άλλες, να αντικατασταθεί η Ιστορία από το μύθο και την επινόηση δέν είναι απλώς κακόγουστα αστεία διανοουμένων. Γιατί τελικά μπορούν και καθορίζουν το τι γραφεται στα σχολικά βιβλία, όπως ήξεραν οι ιαπωνικές αρχές, όταν επέμεναν να χρησιμοποιήσουν γιά τους ιάπωνες μαθητές μιά αποστειρωμένη εκδοχή τού ιαπωνικού πολέμου στην Κίνα.


Μύθος και επινόηση

Μύθος και επινόηση έχουν πολύ μεγάλη σημασία γιά τις πολιτικές τής ταυτότητας, μέσω των οποίων ομάδες και άνθρωποι, ορίζοντας τους εαυτούς τους μέσα από την εθνικότητα, τη θρησκεία, από παλαιά ή τωρινά κρατικά σύνορα, προσπαθούν να βρουν μιά σιγουρια μέσα σʼ έναν αβέβαιο και κλυδωνιζόμενο κόσμο, λέγοντας: «Εμείς είμαστε διαφορετικοί και καλύτεροι από τους Άλλους».

Οφείλουν να απασχολούν και εμάς στα πανεπιστήμια, επειδή οι άνθρωποι, που διατυπώνουν αυτούς τους μύθους και τις επινοήσεις, είναι ανθρωποι μορφωμένοι: δάσκαλοι, λαϊκοί και κληρικοί, πανεπιστημιακοί (όχι πολλοί, ελπίζω), δημοσιογράφοι, τηλεοπτικοί και ραδιοφωνικοί παραγωγοί. Σήμερα, οι περισσότεροι απʼ αυτούς πρέπει να έχουν αποφοιτήσει από κάποιο πανεπιστήμιο. Μήν έχετε αυταπάτες ως προς αυτό.


Τί πραγματικά είναι Ιστορία

Η Ιστορία δέν είναι ούτε αρχέγονη μνήμη ούτε συλλογικές παραδόσεις. Είναι αυτό, που μαθαίνουν οι άνθρωποι από τους ιεροκήρυκες, τους δασκάλους, τους συγγραφείς των βιβλίων τής Ιστορίας, τους αρθρογράφους και τους τηλεοπτικούς σχολιαστές.

Έχει πολύ μεγαλη σημασία οι ιστορικοί να θυμόμαστε την ευθύνη μας, η οποία, πάνω απ όλα, είναι να στεκόμαστε πέρα από πάθη και πολιτικές ταυτότητας, ακόμα κι όταν μας αγγίζουν και εμάς. Στο κάτω κάτω, κι εμείς άνθρωποι είμαστε.


Η περίπτωση τού Ισραήλ
Το πόσο σοβαρή μπορεί να είναι αυτή η υπόθεση μπορεί να φανεί ίσως από ένα πρόσφατο άρθρο ενός ισραηλινού δημοσιογράφου, τού Άμος Ελόν, που μιλάει γιά το πώς η γενοκτονία των εβραίων από τον Χίτλερ μεταβλήθηκε σ' ένα μύθο νομιμοποιητικό τής ύπαρξης τού κρατους τού Ισραήλ. Ακόμα περισσότερο: στα χρόνια τής διακυβέρνησης από τη δεξιά κατέστη ένα είδος τελετουργικής πιστοποίησης τής ισραηλινής κρατικής ταυτότητας και ανωτερότητας, και κεντρικό στοιχείο τού επίσημου συστήματος εθνικών δοξασιών, μαζί με την ύπαρξη τού θεού.

Ο Ελόν, που παρακολουθεί τα ίχνη αυτής τής εξέλιξης τής έννοιας τού «Ολοκαυτώματος», υποστηρίζει, συμφωνώντας με τον υπουργό, ότι η Ιστορία θα πρέπει τώρα πιά να διαχωριστεί από εθνικούς μύθους, τελετουργίες, και πολιτικές.

Ως μή ισραηλινός, αν και εβραίος, δέν εκφράζω άποψη επ' αυτού. Ως ιστορικός, ωστόσο, με λύπη μου σημειώνω μιά παρατήρηση του Ελόν. Ότι οι βασικές συμβολές στην επιστημονική ιστοριογραφία γιά τη γενοκτονία, εβραίων και μή εβραίων, είτε δέν έχουν καθόλου μεταφραστεί στα εβραϊκά, όπως το μεγάλο έργο τού Hilberg, είτε μεταφράστηκαν με μεγάλη καθυστέρηση, και μερικές φορές μαζί με αποκηρύξεις των εκδοτών.

Για τη σοβαρή ιστοριογραφία η γενοκτονία δέν ήταν παρά μιά ανείπωτη τραγωδία. Πολύ απλά: βρισκόταν σε διάσταση με το νομιμοποιητικό μύθο. Αλλά το ίδιο παράδειγμα μας δίνει βάση να ελπίζουμε. Γιατί εδώ έχουμε μιά μυθολογική ή εθνικιστική ιστορία να υφίσταται κριτική εκ των ένδον. Σημειώνω, ότι η ιστορία τής ίδρυσης τού Ισραήλ έπαψε να γράφεται στο Ισραήλ σαν μιά ουσιαστικά σιωνιστική προπαγάνδα σαράντα περίπου χρόνια μετά τη γέννηση τού κράτους.


 Η εθνική τελετουργία τού Ισραήλ, που έχει δομηθεί γύρω από την πολιορκία τής Μασάντα, δέν εξαρτάται από την ιστορικά επαληθεύσιμη αλήθεια τού πατριωτικού θρύλου, που διδάσκονται οι ισραηλίτες μαθητές στο σχολείο και οι ξένοι επισκέπτες, και επομένως δέν επηρεάζεται από το δικαιολογημένο σκεπτικισμό ιστορικών ειδικευμένων στην ιστορία τής Ρωμαϊκής Παλαιστίνης.
 
Επιπλέον, ακόμα κι όταν ο έλεγχος είναι εφαρμόσιμος, αν τα στοιχεία απουσιάζουν, είναι ανεπαρκή, αλληλοσυγκρουόμενα ή από δεύτερο χέρι, δέν μπορεί να απορριφθεί πειστικά ακόμα και η πλέον απίθανη πρόταση.

Τα στοιχεία μπορούν να αποδείξουν οριστικά, ενάντια σ' όσους το αρνούνται, ότι η ναζιστική γενοκτονία των εβραίων έλαβε πράγματι χώρα, όμως, παρότι κανένας σοβαρός ιστορικός δέν αμφιβάλλει, ότι ο Χίτλερ θέλησε την «Τελική Λύση», δέν μπορεί να αποδείξει, ότι έδωσε μιά ειδική διαταγή γιά την εφαρμογή της. Δεδομένου τού τρόπου, που ενεργούσε ο Χίτλερ, δέν είναι πιθανή η ύπαρξη μιάς τέτοιας γραπτής διαταγής, και κανείς δέν την έχει βρει μέχρι σήμερα.

Έτσι, μολονότι δέν είναι δύσκολο να καταρριφθούν οι θέσεις τού R. Faurisson (σ.σ ο γνωστότερος γάλλος αρνητής τού Ολοκαυτώματος), δέν μπορούμε να απορρίψουμε τη θέση, που υποστήριξε ο David Irving (σ.σ. άγγλος ιστορικός, αρνητής τού Ολοκαυτώματος επίσης, που διώχθηκε γιά τις απόψεις του) δίχως μιά επεξεργασμένη επιχειρηματολογία, όπως κάνουν οι περισσότεροι ειδικοί στο χώρο αυτό.

 


Ιρλανδική ιστοριογραφία

Το ίδιο ισχύει και γιά την ιρλανδική Ιστορία. Μισό περίπου αιώνα αφότου η Ιρλανδία κατέκτησε την ανεξαρτησία της, οι ιρλανδοί ιστορικοί έπαψαν να γράφουν την ιστορία τού νησιού τους σαν μιά μυθολογία τού εθνικού απελευθερωτικού κινήματος. Η ιρλανδική ιστοριογραφία, τόσο στη Δημοκρατία τής Ιρλανδίας όσο και στο βορρά, περνά μιά λαμπρή περίοδο, επειδή ακριβώς κατόρθωσε να αποδεσμευτεί. Κι αυτό βέβαια είναι ένα ζήτημα, που εξακολουθεί να έχει πολιτικές επιπτώσεις και κινδύνους.

Η ιστορία, που γραφεται σήμερα, έρχεται σε ρήξη με μιά παλιά παραδοση, που ξεκινά από τους Fenians και φτάνει μέχρι τον IRA, ο οποίος μάχεται, στο όνομα των παλαιών μύθων, με όπλα και βόμβες. Το γεγονός όμως, ότι έχει ωριμάσει μιά νέα γενιά, η οποία μπορεί να σταθεί έξω από τα πάθη των μεγάλων τραυματικών και αποφασιστικών στιγμών τής ιστορίας των χωρών της, αυτό αποτελεί γιά τους ιστορικούς ελπιδοφόρο σημάδι.


Επίλογος

Δέν μπορούμε, ωστόσο, να περιμένουμε να περάσουν οι γενιές. Πρέπει να αντισταθούμε στην κατασκευή εθνικών, εθνοτικών και άλλων μύθων, την ώρα, που αυτοί διαμορφώνονται. Αυτό δέν θα μας κάνει δημοφιλείς.

Ο Τόμας Μάζαρυκ, ιδρυτής τής Δημοκρατίας τής Τσεχοσλοβακίας, δέν ήταν δημοφιλής τον καιρό, που μπήκε στην πολιτική ως ο άνθρωπος, που απέδειξε, με λύπη του, αλλά δίχως να διστάσει, ότι τα μεσαιωνικά χειρόγραφα, πάνω στα οποία βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό ο εθνικός τσεχικός μύθος ήταν πλαστά.





Σημείωση:

Το παραπάνω άρθρο αποτελείται από αποσπάσματα τής εναρκτήριας διάλεξης του Eric Hobsbawm γιά το ακαδημαϊκό έτος 1993-94 στο Κεντροευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο τής Βουδαπέστης, η οποία απευθυνόταν δηλαδή, σε φοιτητές, που ουσιαστικά προέρχονταν

από τις πρώην κομμουνιστικές χώρες τής Ευρώπης και την πρώην ΕΣΣΔ.

Στη συνέχεια, δημοσιεύτηκε με τον τίτλο: «Η νέα απειλή γιά την Ιστορία» στο Νew Υork Reνiew of Βοοks, 16 Δεκ. 1992, σελ. 62-65, και, μεταφρασμένη σε αρκετές άλλες χώρες. Στα ελληνικά μπορείτε να την βρήτε στο βιβλίο: Γιά την Ιστορία (έκδ. «Θεμέλιο», Ιστορική Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1998).

Η εικονογράφηση τού άρθρου, ο τίτλος, ο υπότιτλος και οι εσωτερικοί υπότιτλοι  έγιναν με μέριμνα τής «Ελεύθερης Έρευνας». Οι υπότιτλοι των φωτογραφιών είναι από άλλα κείμενα τού συγγραφέα.



Ο Eric Hobsbawm (1917-2012) ήταν βρετανός μαρξιστής ιστορικός, διανοούμενος και συγγραφέας.

ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


22 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 35066

    17 Ιουλ 2015

    Δεν νομιζω καποιος που διαβαζει ΕΕ να μην καταλαβαινει τις αναρτησεις σου Bielidopoulos, βγαζουν ματια.

  • Bielidopoulos

    16 Ιουλ 2015

    ~
    Το 35063 δικό μου.

  • Ανώνυμος 35063

    16 Ιουλ 2015

    ~
    Περίπτωση Ελλαδιστάν, τρέλα και μεταξωτή κορδέλα:
    "Ο Νουμάς (Ιούνιος 1930) παραλλήλισε τον Σικελιανό με τον Μουσολίνι, παίρνοντας ως αφορμή μια φράση της «Δελφικής Έκκλησης», η οποία μιλούσε για τη δημιουργία μιας νέας «δελφικής γενιάς». Ο Ριζοσπάστης (5/5/1930) καταφέρθηκε κατά του εγχειρήματος Σικελιανού, αναφέροντας ότι «η προγονοπληξία ήταν ανέκαθεν λόξα της αστικής Ελλάδας. Η περιβόητη δελφική προσπάθεια δεν είναι παρά ένας παθολογικός μυστικισμός της αστικής τάξης που καταρρέει και ζητάει παρηγοριά στο ένδοξο παρελθόν»."
    http://www.sansimera.gr/articles/259

    http://www.mixanitouxronou.gr/o-tromeros-erotas-tou-sikelianou-me-tin-eva-palmer-latrepsan-o-enas-ton-allon-ke-tin-archea-ellada-pikrathikan-apo-tin-apotichia-ke-chorisan-polla-chronia-meta-tafikan-mazi-stous-delfous/

    https://www.youtube.com/watch?v=rnSY_OUM0UM

  • Ανώνυμος 29020

    14 Μαΐ 2014

    Όπως διδάσκει το εκδεδομένο το 1862 «Λεξικό της Γαλλικής ετυμολογίας» του Αυγούστου Σελέρ, με την Salade Macedoine ασχολήθηκε ο Κάρολος Νοντιέρ (1781-1844) και μάλιστα στα πρώτα του χρόνια, όταν δημοσιογραφούσε, εννοώντας τη σύνθεση του στρατού του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου, που έδινε εικόνα εξαιρετικά σύνθετη και μπερδεμένη με όλους αυτούς τους υπασπιστές, τους πεζεταίρους, τους ασθαιτέρους και λοιπά. Στο ίδιο αρθρίδιο μνημονεύεται ότι η «μακεδονική σαλάτα» ήταν ήδη μέσα στη μαγειρική ορολογία του διάσημου αυτοκτόνου βασιλικού μάγειρα Βατέλ (Φρανσουά Βατέλ, 1631-1671), δηλαδή σε εποχή που δεν υπήρχε μήτε κατά διάνοιαν μακεδονικό ζήτημα και μάλιστα μπλεγμένο.

  • Ανώνυμος 29019

    14 Μαΐ 2014

    Ρωμιέ - Σενεγαλέζε φίλε μου... Συγνώμη αν σου έθιξα την τρισμέγιστη "Κοινοπολιτεία",
    ( ναι αύτην στην οποία ο ήλιος δεν δύει ποτέ και για την οποιά το έθνος των εγγλέζων είναι περίφανο και θεωρεί πως υπάρχει άκομα... )

    Αν έχεις την καλοσύνη να μου απαντήσεις, ή έστω να δώσεις κάποιο στοιχείο για την σχέση της αγγλιάς στον σχηματισμό του Πακιστάν θα το εκτιμούσα περισσότερο!!!!!

    Παραδέχομαι επίσης οτι δεν ήξερα πως η μακεδονική σαλάτα πήρε το όνομα της από την σύνθεση της αυτοκρατορίας πριν από χιλιάδες χρόνια. Να υποθέσω πως υπάρχουν και άλλα φαγητά που ονομάστικαν με αυτόν τον τρόπο.

    Υ.Γ. Δεν σχολιάσα νομίζω το περιεχόμενο του αρθρού....

    Κ.

  • Ανώνυμος 29017

    14 Μαΐ 2014

    Αν απο το αρθρο που διαβασες 28987 βγαζεις το συγκεκριμενο συμπερασμα, τοτε σου αξιζουν οι πολιτικοι που εχεις.........

  • Ανώνυμος 29013

    14 Μαΐ 2014

    Το θεμα σου ειναι ο εγγλεζος που σχολιαζει το Πακισταν οταν θα επρεπε να ασχολεισαι με την ορθοτητα η μη του σχολιου του.... Κλασσικος ελληνας συνομωσιολογος και ξερολας, εγκεφαλικη μακεδονικη φρουτοσαλατα.....

    lol

  • Ανώνυμος 28995

    13 Μαΐ 2014

    Επικές στιγμές του αρθρου....

    1. Ο εγγλέζος σχολιάζει το Pakistan, άραγε ποια η σχέση της αγγλιας με την περιοχή??? .....

    2. Δευτερο σχολιο του εγγλεζου για Μακεδονικη φρουτο-σαλάτα... Θα ήθελα πάρα πολύ να δω το αντιστοιχο για το ιμαμ....

    Κυριακος

  • Ανώνυμος 28987

    12 Μαΐ 2014

    Σύμφωνα με το άρθρο αυτό, λοιπόν, οι λαοί δεν έχουν κανένα απολύτως δικαίωμα να προσδίδουν ταυτότητα στον εαυτό τους κοροϊδεύοντας το κοσμάκη... με μοναδική εξαίρεση τους ταλαίπωρους Σκοπιανούς οι οποίοι παλεύουν για το όνομα "Μακεδονία". Σε αυτή την περίπτωση δεν βλέπει κανένας σας παραχάραξη ιστορίας, παραποίηση μιας πανάρχαιας γλώσσας ή εθνικιστική-ναζιστική προπαγάνδα! Εκεί βλέπετε έναν τίμιο αγώνα για μια δίκαιη αναγνώριση!

    Τα λεφτά του ιδρύματος Σόρος πιάνουν τόπο, τελικά;

    Τους χαιρετισμούς μου στα αφεντικά σας, περαστικά και θα κριθείτε όπως όλοι μας!

  • Ανώνυμος 28945

    10 Μαΐ 2014

    Και τώρα πείσε τον έλληνα να διαβάσει βιβλία.
    Και ακόμα πιο δύσκολο, πείσε τον να σκέφτεται.

  • Ανώνυμος 28944

    10 Μαΐ 2014

    Αφιερωμενο σε αυτους που παραθετουν links, υπαρχουν και βιβλια, ευτυχως...

  • Ανώνυμος 28943

    10 Μαΐ 2014

    Kαταπληκτικό το από πάνω!!!

  • Ανώνυμος 28942

    10 Μαΐ 2014

    *d'Azeglio

  • Ανώνυμος 28941

    10 Μαΐ 2014

    Με τον ορο «επινοημενη παραδοση» εννοουμε ενα συνολο πρακτικων οι οποιες συνηθως διεπονται, φανερα η σιωπηρα, απο αποδεκτους κανονες και με τελετουργικη η συμβολικη φυση, και οι οποιες επιδιωκουν να ενσταλαξουν ορισμενες αξιες η κανονες συμπεριφορας μεσω επαναληψης, γεγονος που αυτοματα συνεπαγεται συνεχεια με το παρελθον....Το αντικειμενο και χαρακτηριστικο των «παραδοσεων», περιλαμβανομενων των επινοημενων, ειναι το αμεταβλητο.
    Eric Hobsbawm κλπ.: Η επινοηση της παραδοσης σελ. 9-10


    Απο τα μεγαλα κρατη μονο η Ιταλια επρεπε να ξεκινησει απο την αρχη για να λυσει προβληματα που ο d'Angelo συνοψισε στην φραση: «Δημιουργησαμε την Ιταλια: τωρα πρεπει να δημιουργησουμε τους Ιταλους».
    Eric Hobsbawm κλπ.: Η επινοηση της παραδοσης σελ. 301

  • Ανώνυμος 28940

    9 Μαΐ 2014

    * λαοί

  • Ανώνυμος 28939

    9 Μαΐ 2014

    Ποιοι μαρξιστοφιλελεύθεροι διεθνιστές;; διαβάζω Έλεύθερη Έρευνα δυο χρόνια τώρα, οι αρθρογράφοι δεν ανήκουν κάπου, διάβασε την ταυτότητα του περιοδικού, τι εξαπολύεις μούφες; Δεν έχουν ανάγκη υπερασπίσεως απο' μένα, αλλά ναι, δεν βρίσκονται έθνη με τον ιδεοληπτικό όρο που το σκέφτεσαι! χώνεψέ το πια! προχώρα τον λογισμό σου! μελέτα anderson, kellner, ....! λάοι και συνονθυλεύματα είμεθα! την παιδεία κοίτα! και απο'κει και πέρα νιώσε ό,τι γουστάρεις..


    αναγνώστης

  • Ανώνυμος 28938

    9 Μαΐ 2014

    Ο Hobsbawn αποφεύγει να αναφέρει έναν σημαντικό παράγοντα της επινόησης της παράδοσης και της εθνικής ιδεολογίας, όπως και άλλοι εξάλλου ευρωπαίοι διανοητές, ίσως επειδή δεν πρέπει να δαγκώνεις το χέρι που σε ταίζει, αποφεύγοντας ταυτόχρονα να βάλει το μαχαίρι στο κόκκαλο. Ο παράγοντας αυτός είναι η πίστη στην αρχή, αντίληψη που αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της ευρωπαικής σκέψης, η οποία κάθε άλλο παρά υγιής είναι. Με βάση αυτή την αντίληψη και για το έθνος ή κράτος θα πρέπει να υπάρχει μια αρχή, καλά καθορισμένη στο μακρινό παρελθόν, η οποία νομιμοποιεί και θεμελιώνει το παρόν και το μέλλον σε κάτι αμετάβλητο και σταθερό. Κάτι δηλαδή που είναι γραμμένο με ανεξίτηλα χρυσά γράμματα κάπου στο παρελθόν. Αυτό το κάτι, που όπως ανέφερα είναι αμετάβλητο, ταυτόχρονα προσφέρει και την αίσθηση της ασφάλειας και της σταθερότητας σε αυτούς που το αποδέχονται ως αλήθεια. Κάπως έτσι γεννιέται ο πατριωτισμός και ο εθνικισμός, όπως και η αίσθηση συνέχειας διαμέσου των αιώνων.

    "Μας είπαν πως έχουμε ενδόξους προγόνους και να μη φκιάξουμε ενδόξους απογόνους. Και το τρικ έπιασε. Πιστέψαμε στ αλήθεια πως είμαστε συγγενείς πρώτου βαθμού του Περικλή, του Πλάτωνα, του Σωκράτη, του Σοφοκλή. Και μας έκαναν να ψάχνουμε για ρίζες μέσα στα μεγαλειώδη ερείπια, αφενός για να ξεχνούμε την αθλιότητά μας και αφετέρου να μην μπορούμε να σχεδιάσουμε το μέλλον μας ως λαός. Μας φόρεσαν μέχρι τ αυτιά το καπέλο της πεποιημένης προγονολατρίας για να μην μπορούμε να στρίψουμε το κεφάλι προς το μέλλον."
    http://eranistis.net/wordpress/2014/05/01/ελλάδα-μια-χώρα-ρετρό/

    Όσον αφορά την τύχη των εβραιών της Ευρώπης, αυτή αποφασίστηκε στο συνέδριο του Wannsee το 1942, το οποίο έχει γίνει και ταινία. Επιτελικός εγκέφαλος του σχεδίου ήταν ο Ράινχαρντ Χάιντριχ, δεύτερος στην ιεραρχία των SS μετά τον Χίμλερ.
    http://www.imdb.com/title/tt0088377/
    http://www.imdb.com/title/tt0266425/
    http://en.wikipedia.org/wiki/Wannsee_Conference
    http://el.wikipedia.org/wiki/Ράινχαρντ_Χάιντριχ

    I.Bielidopoulos

  • Ανώνυμος 28936

    9 Μαΐ 2014

    Δεν προκειτε να παρεις απαντηση αγαπητε 28935. Η αποφαση εχει βγη
    προ πολλου, εχουν γαλουχηθει με αυτη την φαντασιωση που τους εχουν
    φυτεψει. Δεν τους αρεσει ο κοσμος, πρεπει να τον αλαξουν με το ζορι.
    Πρεπει να κατασραφει ομως πρωτα για να ξαναχτιστει, ακολουθουν πιστα τις προσταγες του αλλου οβριου του καρλ μαρχ.
    Ειναι οι θρησκευομενοι αθρησκοι.

  • Ανώνυμος 28935

    9 Μαΐ 2014

    1.δηλαδη συμφωνα με σας του μαρξιστοφιλελευθερους διεθνιστες δεν υπηρχε και ουτε υπαρχει κινεζικο και ινδικο εθνος εδω και χιλιαδες χρονια???????
    2.δεν μας ενδαφερουν τα ψευδοεθνη που δεν υπαρχουν αλλα αυτα που υπαρχουν
    3.τελικα υπαρχουν τα εθνη (εστω ενα) η ειναι καρασκευασμενες φαντασιωσεις????
    4.προς ενημερωσιν-ο hobsbawn δεν ειναι αγγλος ειναι οβριος.....

  • Ανώνυμος 28933

    8 Μαΐ 2014

    Συμφωνώ και με τους δυο απο πάνω. Έτσι είναι!

  • Ανώνυμος 28927

    8 Μαΐ 2014

    E. J. Hobsbawn ο εξαίρετος αυτός Άγγλος πράγματι απομυθοποίησε τον μύθο....δυστυχώς όμως και ιδιαίτερα στον τόπο μας η μάζα αρέσκεται στου μύθους κοινά παραμύθιασμα...με τέτοιες προτιμήσεις όμως είναι δύσκολη η απομυθοποίηση των μύθων μας.

  • Ανώνυμος 28925

    8 Μαΐ 2014

    Ναι, έτσι!

    Ειπωμένο από την ήρεμη ματιά του επιστήμονα - ιστορικού χωρίς ιστερίες και κορώνες.

    Ευτυχώς δεν υπάρχει πλέον δικαιολογία : ή θέλει κάποιος να αποτινάξει από πάνω του τα παραμύθια που έμαθε στο σχολείο ή ερνείται! Όλα τα άλλα είναι περιττά.

    Γερακίνα.