ΔΙΟΝΥΣΟΣ
ΚΑΤΑ ΕΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟΥ

Friedrich Wilhelm Nietzsche

ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΑ
(1869-1873)

Ο ευαίσθητος και στοχαστικός Νίτσε, ένοιωσε τη δυσαρμονία, που ενυπάρχει στη ρίζα των πραγμάτων σα φοβερή δόνηση - ένα τρομερό ρίγος και μια δυνατή μέθη ταυτόχρονα: αυτή ήταν προσωπική του «εμπειρία». Κατά τον Σοπενάουερ, τον πρώτο δάσκαλό του, καθώς ο ίδιος τ΄ομολογεί, το υπόβαθρο τής τραγωδίας είναι η πρωταρχική οδύνη, που επικρατεί στον κόσμο.

Ο Νίτσε μάς βεβαιώνει, ότι στη ρίζα τής τραγωδίας είναι η κατάφαση στη ζωή σ' όλες
τις εκφάνσεις της, ότι το δυσαρμονικό, το άσχημο ή το αποτρόπαιο τούτης τής ύπαρξης είναι απλά και μόνο ένα καλλιτεχνικό παιγνίδι -η βούληση, που παίζει αιώνια από μόνη της σαν εκείνο το παιδί-αιώνα τού Ηράκλειτου, που υψώνει πύργους από άμμο και τους γκρεμίζει-, τίποτα παραπάνω από ένα αθώο καλλιτεχνικό παιγνίδι, που δεν πρέπει να το «δραματοποιούμε» και προπάντων να μην το ανάγουμε σε ηθικό ζήτημα, ότι, εν ολίγοις, βάση τής τραγωδίας είν΄ο Διόνυσος, ο θεός όχι τού πρωταρχικού πόνου, αλλά τής πρωταρχικής χαράς ακόμη και μέσ΄απ' τον πόνο! Αυτός γέννησε και τη μουσική και τον τραγικό μύθο.

Στη Διονυσιακή κοσμοθεώρηση, ο Νίτσε πρωτοδιατυπώνει τη δική του εκδοχή για την προέλευση τής αρχαιοελληνικής τραγωδίας και τέχνης γενικότερα. Απ' τις σημειώσεις του συμπεραίνουμε, ότι την άνοιξη τού 1870, συνέλαβε το ζεύγμα απολλώνειου και διονυσιακού και το επεξεργάζεται την επόμενη περίοδο: «Έγραψα αυτό το καλοκαίρι μια πραγματεία με τίτλο "Περὶ τής διονυσιακής κοσμοθεώρησης", όπου εξετάζω την ελληνική αρχαιότητα από μια πλευρά, απ' την οποία μπορούμε τώρα να προσπελάσουμε τον αρχαιοελληνικό κόσμο χάρη στο φιλόσοφό μας (σ.σ. τον Σοπενάουερ). Φυσικά, πρόκειται για μελέτες, που προς το παρόν μόνο για μένα έχουν κάποια σημασία. Δεν θα επιθυμούσα τίποτα περισσότερο απ' το να μού δοθεί χρόνος, ώστε να ωριμάσουν έτσι όπως πρέπει κι έπειτα να μπορέσω να δημιουργήσω κάτι ολοκληρωμένο» (επισ. προς τον Gersdorff, 7.11.1870).

Δεν πρόκειται απλά για το παιγνίδι τού καλλιτέχνη με τ΄όνειρο και τη μέθη, με τον Λόγο και το παράλογο, με το μέτρο και την υπερβολὴ, αλλά για την αιώνια πάλη τής αλὴθειας με την ομορφιά. Ο έλληνας δεν μπορούσε ν' αντέξει τη γυμνή αλήθεια, δεν ανεχόταν τον πόνο ως πόνο. Και πλάθοντας τους ολύμπιους θεούς του δεν έκανε άλλο απʼ το να παντρέψει την αλήθεια με την ομορφιά. Αυτό σπρώχνει το Νίτσε πρωτίστως στους αρχαίους έλληνες. Και η «καινοτομία» του συνίσταται σε τούτο ακριβώς: θέλησε να ερμηνεύσει την αρχαία Ελλάδα όχι τόσο μέσα απ' τα λαμπρά επιτεύγματά της, αλλά μέσω των θαυμάσιων εκείνων προσωπικοτήτων: ποιά ήταν η στάση τους μέσ΄στη ζωή, οι ιδιοτροπίες τους, η καθημερινή πρακτική τους, ποιό δηλαδή το έδαφος απ' όπου προέκυψε μια τέτοια θεώρηση πραγμάτων; Δεν θά ʽταν υπερβολή αν λέγαμε, ότι το κίνητρό του ήταν και ψυχολογικό.

Ο Νίτσε, είδε τον αρχαίο κόσμο ως αίνιγμα. Εδώ δεν έχουν θέση οι όποιες αποδείξεις. Η στεγνή φιλολογική επιστὴμη δεν μπορεί από μόνη της να φωτίσει το σκοτάδι, που κυκλώνει τον αρχαίο κόσμο. Εδώ χρειάζονται γέφυρες, εμπειρίες, βιώματα και, τέλος, άνθρωποι, που θα τα ερμηνεύσουν και θα τα εκφράσουν. Άλλωστε, για να σταθούμε τίμια απέναντί του, πρέπει να παραδεχτούμε, ότι από λιγοστά απομεινάρια κιόνων προσπαθούμε να σχηματίσουμε την εικόνα ολόκληρης τής κιονοστοιχίας!
 
Εκτὸς απ' τα πέντε δοκίμια, δημοσιεύονται και τα σημειωματάρια τής ίδιας περιόδου, με σκέψεις, προσχέδια (τής Γέννησης τής τραγωδίας), δυο παραδόσεις του στο πανεπιστήμιο τής Βασιλείας (Προλεγόμενα στὶς Χοηφόρους τού Αισχύλου και Εισαγωγή στην ιστορία τής αρχαιοελληνικής τραγωδίας), αποδελτιώσεις από βιβλία, που μελετούσε. Φωτίζεται το εργαστήριο τού νεαρού στοχαστή-φιλόλογου, με ύλες τις πρώτες σπίθες και τα «ορόσημα» τής σκέψης του, καθώς πρωτοδιατυπώνει τα βασικά προβλήματα, που θα τον απασχολούν ως το τέλος τής ζωής του.

Τέλος, στο επίμετρο, περιλαμβάνονται όλες οι ουσιαστικὲς αναφορές σε θέματα αρχαίας τέχνης και πολιτισμού απ' το σύνολο τού έργου του, δίνοντας έτσι μια «κάτοψη» τής πνευματικής πορείας του. (Αποσπάσματα από τον πρόλογο τού βιβλίου).

415 σελίδες, αρχείο μορφής pdf, 5,26 MB.
Κατεβάστε δωρεάν ολόκληρο το βιβλίο κάνοντας κλικ εδώ.



ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΣΑΣ


5 ΣΧΟΛΙΑ

  • Ανώνυμος 45863

    7 Ιουλ 2018

    Και προτεινόμενη ταινία: American Beauty (1999).
    https://www.imdb.com/title/tt0169547/

  • Ανώνυμος 45859

    6 Ιουλ 2018

    Ο κομφουκιανισμός κυριαρχεί πάνω στο κοινωνικά αναγκαίο έργο της διοχέτευσης της αρχικής αυθεντικότητας της ζωής μέσα στα πλαίσια των αυστηρών κανόνων της σύμβασης, ένα έργο που το τίμημά του δεν είναι μόνο σύγκρουση και θλίψη, αλλά και απώλεια εκείνης της ιδιαίτερης φυσικότητας, αυτής που κάνει τόσο αξιαγάπητα τα παιδιά και που καμιά φορά την ξαναβρίσκουν οι άγιοι και οι σοφοί. Η λειτουργία του ταοισμού, από την άλλη μεριά, είναι η επανόρθωση της αναπόφευκτης βλάβης που προκαλεί η παραπάνω διαδικασία, αλλά και η αποκατάσταση και η καλλιέργεια του αυθεντικού αυθορμητισμού, που τον ονομάζει τσου-ραν ή εαυτότητα. Γιατί ο αυθορμητισμός ενός παιδιού είναι παιδικός, όπως και όλα τα άλλα που συνδέονται μαζί του. Η εκπαίδευση ενθαρρύνει τη δυσκαμψία του παιδιού και όχι τον αυθορμητισμό του. Σε ορισμένα άτομα η σύγκρουση ανάμεσα στην κοινωνική σύμβαση και στον συμπιεσμένο αυθορμητισμό είναι τόσο βίαιη, ώστε να καταλήγει να εκδηλωθεί με το έγκλημα, τη διαστροφή και τη νεύρωση, που αποτελούν και το τίμημα που πληρώνουμε για τα αναμφισβήτητα, κατά τα άλλα, πλεονεκτήματα της κοινωνικής τάξης.
    Αλλά ο ταοισμός δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να γίνει αντιληπτός σαν μια εξέγερση ενάντια στη σύμβαση, παρόλο που μερικές φορές χρησιμοποιήθηκε σαν πρόσχημα για επανάσταση. Ο ταοισμός, όμως, είναι ένας δρόμος απελευθέρωσης, που δεν συντελείται ποτέ με τα μέσα μιας επανάστασης, εφόσον γνωρίζει πολύ καλά ότι οι περισσότερες επαναστάσεις επιβάλλουν συνήθως χειρότερες τυραννίες από αυτές που ανατρέπουν. Η λύτρωση από τη σύμβαση δεν συντελείται με την καταπολέμησή της, αλλά με την άρνηση της γοητείας της. Με το να τη χρησιμοποιεί κανείς αντί να χρησιμοποιείται από αυτή.
    Ο δυτικός κόσμος δεν διαθέτει κάποιον αναγνωρισμένο θεσμό που να παρουσιάζει αντιστοιχία με τον ταοισμό, επειδή η εβραιο-χριστιανική πνευματική παράδοση ταυτίζει το Απόλυτο, τον θεό, με την ηθική και λογική τάξη της σύμβασης. Η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σαν μια τεράστια πολιτιστική καταστροφή, επειδή ενισχύει την κοινωνική τάξη με υπερβολικό κύρος, γεγονός που έχει σαν αποτέλεσμα το πλήθος των επαναστάσεων ενάντια στη θρησκεία και τη παράδοση που χαρακτηρίζουν την ιστορία του δυτικού κόσμου. Γιατί είναι άλλο πράγμα να νιώθει κάποιος ότι βρίσκεται σε σύγκρουση με τις καθιερωμένες από την κοινωνία συμβάσεις και άλλο να βρίσκεται σε οριστική διάσταση με τις ίδιες τις ρίζες της ζωής του, που υποτίθεται ότι αντιπροσωπεύει το Απόλυτο. Αυτό το δεύτερο συναίσθημα καλλιεργεί ένα τόσο έντονο συναίσθημα ενοχής ώστε οδηγεί στο φρικτό δίλημμα είτε να απορρίψει κανείς την ίδια του την φύση, είτε να απορρίψει τον θεό. Και εφόσον, σε τελική ανάλυση, η απόρριψη της φύσης είναι αδύνατη, γιατί κανείς δεν μπορεί να δαγκώσει τα δόντια του, καταλήγει αναπόφευκτα στη δεύτερη λύση, όσες απειλές και αν επισείουν οι εξομολογητές. Από εκεί και έπειτα, όπως συμβαίνει με όλες τις επαναστάσεις από την ίδια τους την φύση, η επανάσταση ενάντια στον θεό οδηγεί στη χειρότερη τυραννία του ολοκληρωτισμού, που είναι χειρότερη επειδή δεν μπορεί ούτε και να συγχωρέσει και δεν αναγνωρίζει τίποτε άλλο έξω από τις δυνάμεις της νομοθεσίας της. Και αν η τελευταία ιδιότητα, θεωρητικά τουλάχιστον, ίσχυε για τον θεό, ο επίγειος αντιπρόσωπός του, η Εκκλησία, ήταν πάντα πρόθυμη να αποδεχθεί ότι, παρά την αμετακίνητη φύση των νόμων του θεού, κανείς δεν μπορούσε να προσμετρήσει τα όρια του ελέους του. Μόλις όμως ο θρόνος του θεού έμεινε άδειος, το Σχετικό τον σφετερίστηκε και κατέληξε στην πραγματική ειδωλολατρεία, την αληθινή ύβρη ενάντια στον θεό, απολυτοποιώντας μιαν αρχή, μια συμβατική αφαίρεση. Αλλά ο θρόνος του θεού δεν θα έμενε ποτέ άδειος αν δεν ήταν ήδη έτοιμος να αδειάσει, αν δηλαδή η δυτική παράδοση είχε κάποιο τρόπο να προσεγγίζει το απόλυτο άμεσα, έξω από τους δρόμους της συμβατικής τάξης.
    «Ο δρόμος του Ζεν», Alan Watts, εκδόσεις Ωρόρα, 1988, σελίδες 34-36.

  • Ανώνυμος 45851

    4 Ιουλ 2018

    When I was staying at Yukawa\'s Institute in Kyoto two years ago (1961), I had occasion to discuss Bohr\'s ideas with the great Japanese physicist, whose conception of the meson with its complementary aspects of elementary particle and field of nuclear force is one of the most striking illustrations of the fruitfulness of the new way of looking at things that we owe to Niels Bohr. I asked Yukawa whether the Japanese physicists had experienced the same difficulty as their Western colleagues in assimilating the idea of complementarity and in adapting themselves to it. He answered, “No, Bohr\'s argumentation has always appeared quite evident to us;” and, as I expressed surprise, he added, with his aristocratic smile, “You see, we in Japan have not been corrupted by Aristotle.”
    https://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/1.3050562

  • Ανώνυμος 45850

    4 Ιουλ 2018

    Και μια και έγινε αναφορά σε γιαπωνέζους, προτεινόμενη ταινία:
    https://www.imdb.com/title/tt0490215/

  • Ανώνυμος 45849

    4 Ιουλ 2018

    Αρχαία Ελλάδα: πατριαρχική, ανδροκρατική, μιλιταριστική κοινωνία όπου οι στοχαστές είχαν εμμονή μέχρι παράνοιας με την ανακάλυψη των πρώτων αιτίων και της μοναδικής πρώτης αρχής. Άλλοι έλεγαν ότι η πρώτη αρχή είναι υλική, άλλοι ιδεατή. Όταν οι ίωνες ήρθαν σε επαφή μέσω του εμπορίου με τις ιδέες και αντιλήψεις της ανατολής (Μεσοποταμία, Ινδία, Κίνα) έπεσαν με τα μούτρα στην αντιγραφή, κάνοντας αυτό που έκαναν και πριν παραδοσιακά, την ανακάλυψη της πρώτης αρχής. Ιδέες ξενόφερτες που παρερμήνευσαν και προσάρμοσαν στο πατριαρχικό τρόπο σκέψης τους. Δεν θα μπορούσαν για παράδειγμα να καταλάβουν την ιδέα της συμπληρωματικότητας και για αυτό την υποβίβασαν στην ενότητα των αντιθέτων (Ηράκλειτος). Τί μπαρουφολογία και παρερμηνεία έπεσε τότε δεν περιγράφεται. Αιώνες μετά όταν οι ευρωπαίοι άρχισαν να προσδιορίζονται ως έθνη-κράτη εμφανίστηκε ο διαχωρισμός σε υλιστές και ιδεαλιστές φιλοσόφους (δεν υπήρχαν αυτοί οι όροι στην αρχαία Ελλάδα), το απολλώνειο φως και η διονυσιακή μέθη και ένα σωρό άλλα. Προσωπικά διατηρώ τις επιφυλάξεις μου για το αν θα τα πρέπει αυτά τα τελευταία να τα παίρνουμε στα σοβαρά, συμπεριλαμβανομένου και των διατυπώσεων πάνω στην αρχαία Ελλάδα του μεγάλου Νίτσε.
    Η ουσία κατ΄εμέ είναι ότι ως πατριαρχική-ανδροκρατική κοινωνία δεν μπορούσαν να συλλάβουν κάτι πέραν της αντίληψης της πρώτης αρχής (υποβιβάζοντας μέχρι ανυπαρξίας την θηλυκή αρχή), ως εκ τούτου ήταν αναμενόμενο να παρερμηνεύσουν, μερικές φορές ακόμα και επίτηδες, τις ιδέες που έρχονταν από την ανατολή. Ο αρχαιοελληνικός στοχασμός είναι αρκετά μονήρης και μονοδιάστατος, αντίληψη που επηρέασε τη διαμόρφωση ακόμα και του χριστιανισμού (βλέπε πατήρ-υιός-άγιο πνεύμα), αλλά και της επιστημονικής επανάστασης, βλέπε κλασσική φυσική. Η ιδέα της συμπληρωματικότητας εμφανίζεται στην πλήρη της μορφή πολύ αργότερα με την έλευση της κβαντικής φυσικής που ακόμα συνεχίζει να ξενίζει.
    Όταν ο βέλγος φυσικός Léon Rosenfeld, συνεργάτης του Νιλς Μπορ, ρώτησε τον ιάπωνα θεωρητικό φυσικό και πρώτο ιάπωνα που τιμήθηκε με νόμπελ (για την επαναστατική του εργασία στην πυρηνική φυσική που επηρέασε την ανάπτυξη των θεωριών κβαντικού πεδίου) Hideki Yukawa αν οι ιάπωνες φυσικοί είχαν δυσκολίες στην κατανόηση των αντιλήψεων του Μπορ πάνω στην συμπληρωματικότητα, του απάντησε:
    No, Bohr\'s argumentation has always appeared quite evident to us. You see, we in Japan have not been corrupted by Aristotle.